Οι μυστηριώδεις ιστορίες του έμελλε να τον καθιερώσουν ως τον «πατέρα της ελληνικής αστυνομικής μυθοπλασίας». Απ’ την άλλη, εκείνος πρώτος αντιλήφθηκε -σε καιρούς ανυποψίαστους- ότι αυτό το παραγνωρισμένο λογοτεχνικό είδος θα μπορούσε να αναδείξει ιδανικά τα κοινωνικά προβλήματα και τις στρεβλώσεις της μεταπολεμικής εποχής.
Ο λόγος, βέβαια, για το Γιάννη Μαρή ο οποίος μέσα από κλασικά πια έργα -όπως το «Εγκλημα στο Κολωνάκι», ο «Θάνατος του Τιμόθεου Κώνστα» και η «Εξαφάνιση του Τζων Αυλακιώτη»- κατόρθωσε να αποτυπώσει εξαιρετικά τη μετεμφυλιακή Αθήνα. Και ας απέφευγε να θίξει -έστω υπαινικτικά- τα πολιτικά προβλήματα και να υποδαυλίσει τα ιδεολογικά πάθη που σιγόκαιγαν.
Παρ’ όλα αυτά, αν και στέκει σαφώς στο πλευρό της αστυνομικής νομιμότητας, ο τρόπος με τον οποίο προσεγγίζει τους διάφορους χαρακτήρες δείχνει μια ιδιαίτερη κοινωνική ευαισθησία: Αναρωτιέται τι είναι αυτό που γεννά τους μικροκακοποιούς, τους ρουφιάνους, τις πόρνες, τον υπόκοσμο που βλέπουμε στις ιστορίες του. Και, φυσικά, δεν παραλείπει να εστιάσει στην εγκληματική συμπεριφορά των μεγαλοαστών, καταδεικνύοντας ότι η δικαιοσύνη δεν είναι ίδια για όλους.
Η συγγραφική σταδιοδρομία του Γιάννη Μαρή ως αστυνομικού συγγραφέα ξεκίνησε, το 1953, όταν με το πραγματικό του όνομα Γιάννης Τσιριμώκος δημοσίευσε το «Έγκλημα στο Κολωνάκι»- ένα «αθηναϊκό αστυνομικό μυθιστόρημα» στο εβδομαδιαίο περιοδικό «Οικογένεια». Μάλιστα, σε σχετικές διαφημίσεις που δημοσιεύτηκαν στην «Ακρόπολη» διαβάζουμε ότι «είναι το πρώτο ελληνικό αστυνομικό μυθιστόρημα».
Πρωταγωνιστής του ήταν ο θρυλικός αστυνόμος Μπέκας -που βασίστηκε στον επιθεωρητή Μεγκρέ του Ζορζ Σιμενόν- ο οποίος δεν λύνει απλώς γρίφους σχετικούς με ένα έγκλημα, αλλά επιχειρεί να διεισδύσει στην ψυχοσύνθεση των εμπλεκομένων χαρακτήρων για να τους κατανοήσει. Στο ίδιο μυθιστόρημα εμφανίζεται για πρώτη φορά και ο δημοσιογράφος Μακρής, το alterego του συγγραφέα. Eν τω μεταξύ, η αυξανόμενη ζήτηση για αστυνομικές ιστορίες οδήγησε και πάλι στην έκδοση της «Μάσκας» και του «Μυστήριου» το 1955 και το 1956 αντίστοιχα. Τότε, ο Μαρής ανέλαβε να γράφει σε εφημερίδες αναγνώσματα περιπετειών, έρωτα και δράσης, ενώ μαζί με αυτά, έκανε διασκευές γνωστών μυθιστορημάτων.
Έγκλημα στα παρασκήνια
Εκδόσεις: Άγρα
Σελίδες: 296
Και, ακόμη, επιδόθηκε στη συγγραφή δικών του πρωτοτύπων ιστοριών, όπως το «Εγκλημα στα παρασκήνια» που φιλοξενήθηκε σε συνέχειες -τον Νοέμβριο του 1954- στην «Απογευματινή». Ήταν το δεύτερο αστυνομικό μυθιστόρημά του και συνοδεύτηκε με τη διαφημιστική φράση «Κάτι που γράφεται διά πρώτην φορά εις ελληνικήν εφημερίδα».
Όπως και να ’χει, η επιτυχία του Μαρή κάθε άλλο παρά ήταν τυχαία, αφού διέθετε πάντα μια στέρεη πλοκή με ανατροπές και μια σταδιακή ανάπτυξη της εξιχνίασης του μυστηρίου, ενώ την ίδια στιγμή δεν παρέβλεπε να αναδείξει προσεκτικά τον ψυχισμό, τα κίνητρα και τους στόχους των προσώπων. Και όλα αυτά, με τον αστυνόμο Μπέκα να ξέρει περισσότερα απ’ όσα λέει και τους υπόπτους να σκιαγραφούνται με μία ασυνήθιστη προσήλωση στην ψυχοσύνθεσή τους, που τους οδηγεί στη μία ή την άλλη επιλογή.
Η καινοτομία του Μαρή είναι ότι συνδύασε το ελαφρό λαϊκό θέαμα με το αστυνομικό μυθιστόρημα, δηλαδή μια θεματολογία μικροαστική με μια αφήγηση ριζοσπαστική. Πάντως, το βασικό τρικ που χρησιμοποιούσε, είναι η πλαστοπροσωπία: Ο νεκρός που είναι ζωντανός, ο ζωντανός που παριστάνει κάποιον άλλον, οι υπόγειοι οικογενειακοί δεσμοί ή οι κρυφές ερωτικές σχέσεις. Μέχρι που εμφανίζεται ένα πτώμα. Από εκεί και πέρα τα πάντα ακολουθούν μια αδυσώπητη νομοτέλεια. Ποια είναι τα κίνητρα του εγκλήματος; Ζήλια; Εκδίκηση; Συμφέρον; Πρόκειται για ερωτικά θρίλερ της δεκαετίας του ’50 μέσα από τα οποία ο Μαρής θα αποδεικνυόταν ένας μετρ της ιστορίας μυστηρίου, υπογραμμίζοντας -παράλληλα- τις ιδεοληψίες και φωτίζοντας τα απόκρυφα της νεοελληνικής καθημερινότητας.
Με το «Έγκλημα στα παρασκήνια» ο συγγραφέας παίζει με τη δημοφιλία τού θεάτρου και του συναρπαστικότερου μυστηρίου των αστυνομικών ιστοριών, το γρίφο του κλειστού δωματίου. Παίζει με την πλαστοπροσωπία και τους δωσίλογους της Κατοχής. Παίζει, όμως, κυρίως με την «καθημερινότητα» που κερδίζει έδαφος, απομακρυνόμενη από το πρόσφατο τότε, πολιτικά ζοφερό παρελθόν. Η πόρτα στο καμαρίνι της πρωταγωνίστριας ήταν κλειδωμένη από μέσα κι εκείνη δεν απαντούσε. Καλείται η αστυνομία, ο Μπέκας καταφθάνει σε ένα τέταρτο, ένας αστυφύλακας σπάει την πόρτα, μέσα η ηθοποιός είναι νεκρή, κάποιος την έχει μαχαιρώσει. Αρχίζουν ανακρίσεις. Παράλληλα, συμμετέχει στην έρευνα ο δημοσιογράφος Μακρής.
Και κάπως έτσι ο Μαρής θα προσθέσει τον εαυτό του, από την αρχή της συγγραφικής σταδιοδρομίας του, στο πάνθεον των συγγραφέων που τιθάσευσαν επιτυχώς το μυστικό του «κλειστού δωματίου». Μάλιστα, το «Έγκλημα στα παρασκήνια» θα γίνει ταινία από τον Ντίνο Κατσουρίδη το 1960, με τον Αλέκο Αλεξανδράκη, την Έφη Μελά και τον Τίτο Βανδή, παραμένοντας μέχρι σήμερα η καλύτερη ελληνική νουάρ ταινία.
Σε κάθε περίπτωση, αυτό που καταφέρνει κάθε φορά ο Γιάννης Μαρής είναι να σχηματίζει ένα σταυρόλεξο μυστηρίου και αγωνίας γύρω από ερωτικά και άλλα εγκλήματα που συνήθως απορρέουν από την εισδοχή των ασήμαντων και περιθωριακών στον κόσμο της πολυτέλειας. Και μέσα από αυτό το τέχνασμα, φιλοτεχνεί με εντυπωσιακή ακρίβεια μια τοιχογραφία της ελληνικής κοινωνίας όπου μπορεί κανείς να διακρίνει τις μικροαστικές εμμονές μιας ολόκληρης εποχής γύρω από τον εύκολο πλουτισμό, το ιδιωτικό συμφέρον και την κακώς εννοούμενη καταξίωση- μία εποχή, δηλαδή, από την οποία μάλλον έχουν αλλάξει πολύ λιγότερα από όσα θα θέλαμε να παραδεχτούμε…
Η πρωτοχρονιά του Ηρακλή Πουαρό
Μετάφραση: Κίκα Κραμβουσάνου
Εκδόσεις: Διόπτρα
Σελίδες: 336
Η ιστορία μεταφέρει τον αναγνώστη στην παραμονή Πρωτοχρονιάς του 1932, όταν ο Ηρακλής Πουαρό και ο στενός του φίλος, επιθεωρητής Έντουαρντ Κάτσπουλ, καταφθάνουν στο ελληνικό νησί Λαμπερός για λίγες ημέρες ξεκούρασης. Πολύ σύντομα, ωστόσο, γίνεται σαφές πως οι διακοπές αυτές κρύβουν κάτι περισσότερο. Ο Κάτσπουλ αντιλαμβάνεται ότι ο Πουαρό έχει έναν μυστικό λόγο για την παρουσία του στο νησί, τον οποίο αρνείται πεισματικά να αποκαλύψει. Καθώς ο χρόνος μετρά αντίστροφα προς την αλλαγή του χρόνου, ένα φαινομενικά αθώο παιχνίδι συντροφιάς εξελίσσεται σε εφιάλτη, γεμάτο υποψίες, εντάσεις και σκοτεινά κίνητρα. Η ατμόσφαιρα βαραίνει και όλοι μοιάζουν ύποπτοι. Με φόντο το γιορτινό σκηνικό και την αγωνία των τελευταίων ωρών πριν τα μεσάνυχτα, ο Πουαρό καλείται να χρησιμοποιήσει την οξυδέρκεια και τη λογική του για να αποτρέψει ένα έγκλημα που φαίνεται αναπόφευκτο. Θα καταφέρει να σταματήσει έναν αποφασισμένο δολοφόνο πριν να είναι αργά; Η νέα υπόθεση του θρυλικού Βέλγου ντετέκτιβ αποτελεί το καινούργιο μυστήριο της Sophie Hannah με απόλυτο σεβασμό στο έργο της Αγκάθα Κρίστι, συνεχίζοντας την επιτυχημένη πορεία του μπεστ σέλερ που προηγήθηκε, «Η Άγια Νύχτα του Ηρακλή Πουαρό».
Ο μελοποιημένος Μανόλης Αναγνωστάκης
Εκδόσεις: Μετρονόμος
Σελίδες: 160
Ένας από τους σπουδαιότερους ποιητές της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς στρατευμένος στην Αριστερά από τη νεανική του ηλικία, ο Μανόλη Αναγνωστάκης, συνδύασε την πολιτική πράξη με την ποιητική δημιουργία. Αλλά είναι σημαντικό πως η στάση ζωή του και η πολιτική του ανησυχία δε χειραγώγησαν την ποίησή του – την διαπέρασαν γόνιμα.
Ο Αναγνωστάκης αν και στην αρχή ήταν αντίθετος με την μελοποίηση ποίησης, ακούγοντας τα πρώτα τραγούδια του Μίκη Θεοδωράκη σε δικούς του στίχους, το 1969, τελικά ενδίδει ταυτιζόμενος πολιτικά και αισθητικά με τον συνθέτη και έτσι τα δύο τραγούδια «Μιλώ» και «Χάρης 1944» του κύκλου Αρκαδία VΙΙΙ γίνονται η αφετηρία για την παρουσία του μελοποιημένου Αναγνωστάκη στον χώρο του ελληνικού τραγουδιού, Και κάπως έτσι, προέκυψαν ορισμένα από τα σημαντικότερα τραγούδια της σύγχρονης ελληνικής μουσικής ιστορίας. Αυτή η δυναμική του μελοποιημένου λόγου του Αναγνωστάκη ως μια άρρηκτη -αλλά και ελάχιστα διερευνώμενη- έκφανση της ποιητικής του ιστορίας μας οδήγησε σε αυτό το πολύτιμο αφιέρωμα στον μελοποιημένο λόγο του.
Άγρια ψυχή
Μετάφραση: Μαρία Παπαδήμα
Εκδόσεις: Αίολος
Σελίδες: 378
Στη βόρεια Μπαΐα, δίπλα στον ποταμό Παραγκουασού, εκεί όπου η γη κρύβει στα σπλάγχνα της φοβερά μυστικά, η Λουζία μεγαλώνει τον αδελφό της Μοϊζές, αντιμέτωπη με παλιές έχθρες, αλλά και τη φανερή και κρυφή εξουσία της Εκκλησίας. Στην καρδιά αυτής της κοινότητας Αφροβραζιλιάνων και ιθαγενών πληθυσμών η αγάπη δεν είναι δεδομένη: κερδίζεται, φυλάγεται, δοκιμάζεται. Τα φαντάσματα του παρελθόντος της οικογένειας της Λουζία συχνά μπερδεύονται με τα φαντάσματα της χώρας της. Οι προσωπικές διαδρομές όλων των χαρακτήρων πατούν πάνω στις πληγές της αποικιοκρατίας, που δεν έχουν κλείσει ακόμη και σήμερα. Μετά το «Στραβό Αλέτρι» -το πολυσυζητημένο ντεμπούτο του Βραζιλιάνου συγγραφέα Itamar Vieira Junior, που το 2024 συμπεριλήφθηκε στη βραχεία λίστα του Διεθνούς Booker- ο συγγραφέας επιστρέφει με το «Άγρια Ψυχή» για το οποίο το 2024 έλαβε το βραβείο Jabuti, το σημαντικότερο λογοτεχνικό βραβείο της Βραζιλίας. Πρόκειται για ένα θαυμαστό βιβλίο για το πώς οι άνθρωποι έχουμε την ικανότητα να ριζώνουμε και να ανθίζουμε σε πείσμα όλων των δεινών. Ο Vieira Junior γράφει με φωνή δυνατή και καθαρή, σαν κάποιος που γνωρίζει πώς από το τραύμα αντλεί κανείς δύναμη. Οι χαρακτήρες του δεν αναζητούν ηρωικές διεξόδους, αλλά χώρο να αναπνεύσουν, να σταθούν στα πόδια τους, να αντέξουν.
Ο θεός του δάσους
Μετάφραση: Μαρία Φακίνου
Εκδόσεις: Ίκαρος
Σελίδες: 647
Καλοκαίρι του 1975. Στην απομονωμένη κατασκήνωση Έμερσον, η ομαδάρχισσα ανακαλύπτει πως η δεκατριάχρονη Μπάρμπαρα Βαν Λάαρ δεν βρίσκεται στην κουκέτα της. Η εξαφάνισή της πυροδοτεί μια αγωνιώδη αναζήτηση μέσα στο πυκνό δάσος που περιβάλλει την κατασκήνωση, μια έκταση που ανήκει στην πανίσχυρη και πλούσια οικογένεια Βαν Λάαρ. Η ανησυχία μετατρέπεται γρήγορα σε τρόμο, καθώς το παρελθόν επιστρέφει απειλητικά: το 1961, ο οκτάχρονος αδερφός της Μπάρμπαρα, ο Μπέαρ, είχε χαθεί στο ίδιο μέρος χωρίς να βρεθεί ποτέ. Καθώς οι ώρες περνούν και τα ίχνη λιγοστεύουν, γεννιέται το εφιαλτικό ερώτημα αν η ιστορία επαναλαμβάνεται με τον ίδιο ανατριχιαστικό τρόπο. Παράλληλα, θαμμένα μυστικά της οικογένειας και των ανθρώπων που ζουν στη σκιά της αρχίζουν να έρχονται στην επιφάνεια. Ένα καταιγιστικό, πολυεπίπεδο θρίλερ για την οικογενειακή ενοχή, το βάρος της κληρονομιάς, την οδυνηρή ενηλικίωση και τις δεύτερες ευκαιρίες.