Manosphere & Alpha Male: Από τα doc του Netflix στα camps ανδρισμού, δύο «πους απ» δρόμος

Ένα οικοσύστημα από δικτυακούς influencers που πουλάνε έναν συγκεκριμένο τύπο ζωής, σώμα, χρήμα, έλεγχο. Λέξεις όπως «alpha male», «dominance», «manosphere» και «self-mastery» που αποκτούν σχεδόν μυθολογική διάσταση, με φιγούρες όπως o Andrew Tate ή ο Jordan Peterson να λειτουργούν, για διαφορετικούς λόγους, ως σημεία αναφοράς – άλλοτε ως καθοδηγητές, άλλοτε ως σύμβολα αντίστασης σε αυτό που παρουσιάζεται ως «υπερβολική πολιτική ορθότητα». Και ένας διάσημος ντοκιμαντερίστας, αγαπητός στις σικ πλατφόρμες του πλανήτη, που του αρέσει να παρουσιάζει αλλά να μην εμβαθύνει στα θέματα που επιλέγει. Τι μπορεί να πάει λάθος; Μάλλον τίποτα. Όπως και μάλλον τίποτα δεν θα πάει σωστά.

Λίγο να έχεις παρακολουθήσει τα docs του Louis Theroux, κάτι καταλαβαίνεις. Δεν καταγγέλλει. Δεν υψώνει τη φωνή του. Είναι της σχολής “στήσε την κάμερα και άσε τους να εκτεθούν μόνοι τους”. Φώτισε αυτό που ήδη υπάρχει, τίποτα άλλο δεν έχει σημασία. Εσύ το μόνο που έχεις να κάνεις είναι να σκας που και που κάνα αυτάρεσκο χαμογελάκι τύπου «την πάτησες φίλε μου, μόλις είπες αυτό που δεν έπρεπε να πεις» και να πετάς που και που τίποτα ατάκες που δυνητικά βάζουν παγίδες αλλά στην πράξη θα μπορούσε να τις πει και το παιδί με το μπουμ πολ χωρίς να ιδρώσει κανένα αυτί.

Το Louis Theroux: Inside the Manosphere είναι μια παρατεταμένη, ελαφρώς άβολη παρατήρηση, μια πασαρέλα από φουσκωμένα σώματα που θέλουν να πείσουν τον πλανήτη πριν πείσουν τον εαυτό τους για το ποια είναι τα όρια του σύγχρονου ανδρισμού όπως αυτός προβάλεται μέσα από τα σόσιαλ μίντια (και όχι μόνο). Το Louis Theroux: Inside the Manosphere είναι μια προσπάθεια καταγραφής της «ανδροσφαίρας» μέσα από τις παρουσίες των Justin Waller, Myron Gaines, hstikkytokky και Nicolas Kenn De Balinthazy. Μια λέξη που περιλαμβάνει τις online κοινότητες, τα φόρουμ, τα blogs, τα podcasts και το περιεχόμενο που περιστρέφεται γύρω από ζητήματα ανδρισμού, σχέσεων και (συχνά) αντιλήψεων για τον ρόλο των φύλων. Ένα σύνολο από λογαριασμούς σε πλατφόρμες όπως το X και το YouTube, όπου άντρες κηρύττουν –με ένα σταθερά αρνητικό τρόπο– για την αυτονομία των γυναικών, τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ+, τις μειονότητες γενικώς και ειδικώς.

Αν κοιτάξεις λίγο πιο προσεκτικά όμως, θα δεις  εδώ άντρες που δεν ξέρουν πού να ακουμπήσουν το βάρος τους. Άντρες που δεν τους έμαθε κανείς πώς να μιλάνε χωρίς να φωνάζουν ή να λένε πράγματα εντελώς άκυρα. Ο Theroux καταγράφει αυτές τις φωνές. Αλλά δεν ακολουθεί τον απόηχό τους. Ναι, δείχνει τον μηχανισμό. Παρουσιάζει την κάθε «επιχείρηση». Δείχνει πώς αυτή η υπερβολή κλιμακώνεται για να παραμείνει ορατή. Πώς οι πιο ακραίες θέσεις δεν είναι παρεκκλίσεις αλλά περιεχόμενο υψηλής απόδοσης. Αλλά αφήνει ανοιχτό επι της ουσίας το πιο δύσκολο ερώτημα: Όχι γιατί αυτοί οι άντρες μιλάνε έτσι, αλλά γιατί τόσοι πολλοί τους ακούνε.

Όσο η ταινία προχωρά, καταλαβαίνεις πια πως το κυρίως πρόβλημα είναι σε αυτά που δεν καταφέρνει να δείξει. Ο Theroux πλησιάζει, αλλά δεν συγκρούεται – και προσωπικά αυτό είναι κάτι που δεν το βρίσκω και τόσο καταπληκτικό. Σπάνια πιέζει μέχρι τέλους. Και έτσι, οι άνθρωποι που συναντά –στην περίπτωση μας, άντρες που έχουν χτίσει καριέρες πάνω στην πρόκληση, την ταπείνωση, την επιθετικότητα– παραμένουν σε έναν βαθμό εντός ελέγχου. Σαν να παίζουν στο δικό τους γήπεδο. Γι’ αυτό και προφανώς του ανοίγουν την πόρτα. Γιατί ξέρουν ότι η «έκθεση» τους θα έχει όρια που μπορούν να «ανεχτούν».

Η  manosphere δεν είναι ένα ενιαίο κίνημα αλλά ένα διάχυτο, πολυφωνικό και συχνά αντιφατικό διαδικτυακό σύμπαν. Και βέβαια, μια «γλώσσα» που γρήγορα λειτουργεί ως είσοδος σε κάτι πιο βαθύ και άγριο, μια αντρική βίβλο στην οποία οι σχέσεις γίνονται ιεραρχίες και η αξία μετριέται συγκριτικά (με το ποιος είναι πάνω και ποιος είναι κάτω). Η manosphere είναι ένας κόσμος που τρέφεται από την προσοχή. Από το engagement. Από το σοκ. Οι ίδιοι οι πρωταγωνιστές της έχουν μάθει να μετατρέπουν κάθε αντιπαράθεση σε περιεχόμενο. Και κάποιες στιγμές, εκεί που το ντοκιμαντέρ προσπαθεί να αποδομήσει, κινδυνεύει να λειτουργήσει ενισχυτικά σε μια πυρκαγιά που σιγοτρώει τα πάντα. Εδώ βρίσκεται και η πιο ουσιαστική ένσταση που έχει διατυπωθεί για το ντοκιμαντέρ του Theroux. Ότι το βλέμμα μένει υπερβολικά στραμμένο στους άντρες που μιλάνε και λιγότερο σε αυτούς που επηρεάζονται. Ότι η εμπειρία των γυναικών, ως συνέπεια, μένει στο περιθώριο. Και αυτό αλλάζει την ματιά και τον άξονα της. Η παρουσία μιας μητέρας, μιας συντρόφου ή μιας συνεργάτιδας με λογαριασμό στο OnlyFans είναι τόσο σχηματική και επίπεδη όσο δεν θα ήθελες ή δεν θα περίμενες να δεις σε ένα ντοκιμαντέρ που καλό θα ήταν να δείξει και την άλλη πλευρά – αυτή που βάλλεται, αυτή που γίνεται στόχος της αρσενικής επιθετικότητας.

Έτσι το μόνο που νιώθεις παρακολουθώντας το Louis Theroux: Inside the Manosphere είναι μια σχέση δύναμης που δεν εξετάζεται πλήρως. Μια ρητορική που δεν είναι απλώς προκλητική, αλλά συχνά βίαιη, σωματικά και συμβολικά. Και το ίδιο διαβρωτικά και στις δύο περιπτώσεις.

Το New Yorker έχει να διηγηθεί κι αυτό ιστορίες ανδρών

Σε έναν παράλληλο κόσμο, ένα συγκοινωνούν δοχείο, τα υποψήφια alpha males βρίσκουν έναν νέο, σχεδόν τελετουργικό τρόπο για να αποδείξουν τη φθαρμένη ανωτερότητα τους. Όταν δεν στριμώχνονται στις πλατφόρμες των σόσιαλ μίντια, παίρνουν τα όρη και τα βουνά για λίγη παραπάνω εμβάθυνση στο πιο εσωτερικό μισογυνικό υπερεγώ τους. Σύμφωμα με το New Yorker, αυτά τα camps που υπόσχονται να σε κάνουν “alpha male” σαν μια φτηνή εκδοχή του Fight Club δεν είναι απλώς μια ακραία εκδοχή γυμναστηρίου ή μια ακόμα μορφή ανδρικού retreat. Είναι κάτι πιο σύνθετο. Μια αδέξια απάντηση σε μια σιωπηλή κρίση ταυτότητας. Αυτά τα προγράμματα διαρκούν μερικές ημέρες και συχνά γίνονται σε απομονωμένα φυσικά περιβάλλοντα, περιλαμβάνουν έντονες σωματικές δοκιμασίες, συνδυάζουν επιθετική “ανδρική” κουλτούρα με μια μορφή ομαδικής ψυχολογικής εκτόνωσης. Υπάρχει κάτι σχεδόν ποιητικά ειρωνικό στο να πληρώνεις χιλιάδες δολάρια για να σε βάλουν να σέρνεσαι στα χώματα, μπας και “θυμηθείς” ποιος είσαι.

Η υπόσχεση είναι απλή. Θα σκληρύνεις. Θα αντέξεις. Θα πάψεις να είσαι «μαλακός». Θα επιστρέψεις σε μια υποτιθέμενη αυθεντική εκδοχή του εαυτού σου, αυτή που δεν αμφιβάλλει, δεν λυγίζει, δεν ζητάει. Μόνο που τίποτα από αυτά δεν είναι πραγματικά καινούργιο. Είναι παλιές αφηγήσεις, ανακυκλωμένες με καλύτερο marketing και πιο έντονα φώτα. Η ιδέα του κυρίαρχου άντρα μοιάζει να λειτουργεί σαν καθρέφτης που δεν δείχνει αυτό που είσαι, αλλά αυτό που φοβάσαι ότι δεν είσαι. Και κάπως έτσι αρχίζει το πιο ενδιαφέρον.

Γιατί, όπως επισημαίνει το άρθρο, πολλοί από αυτούς που συμμετέχουν δεν είναι άνθρωποι που θέλουν να γίνουν πιο δυνατοί με τη στενή έννοια. Είναι άνθρωποι που νιώθουν χαμένοι. Που δεν βρίσκουν γλώσσα να μιλήσουν για την αμηχανία τους. Που μεγάλωσαν με μια ιδέα ανδρισμού, η οποία είτε κατέρρευσε είτε δεν τους χώρεσε ποτέ. Και τότε εμφανίζεται κάποιος και τους λέει: «Έλα εδώ. Θα σου δείξω πώς να είσαι άντρας». Μέσα από δοκιμασίες και πόνο. Μέσα από μια παράξενη, σχεδόν θεατρική μίμηση πολεμικής μύησης. Θα μπορούσε να πει κανείς ότι είναι οι απόγονοι εκείνης της γενιάς που περιέγραψε ο Philip Roth – άντρες που παλεύουν όχι με εξωτερικούς εχθρούς, αλλά με την ίδια τους την αμηχανία. Μόνο που τώρα, αντί εσωτερικού μονολόγου, υπάρχει ένα πρόγραμμα τριών ημερών. Η «αλφασύνη» έχει γίνει πλέον η επίσημη στάση της αμερικανικής ισχύος. Λίγους μήνες πριν δολοφονηθεί, ο Τσάρλι Κερκ είχε επισκεφθεί τη Γροιλανδία μαζί με τον Τραμπ και δήλωσε, σχετικά με το ιμπεριαλιστικό όραμα του Προέδρου για το νησί: «Μας κάνει να ονειρευόμαστε ξανά ως Αμερική – ότι δεν είμαστε απλώς αυτός ο θλιβερός βήτα άντρας με χαμηλή τεστοστερόνη που καμπουριάζει στην καρέκλα του».

Υπάρχει μια σκηνή –φαντάσου τη, θα ήθελε να είναι βγαλμένη από το Apocalypse Now– ένας άντρας, εξαντλημένος, βρεγμένος, με τη φωνή του σπασμένη, φωνάζει το όνομά του. Και για πρώτη φορά, ίσως, νιώθει ότι τον ακούει κάποιος. Εκεί, μέσα σε όλο αυτό το σκηνοθετημένο χάος, συμβαίνει κάτι αληθινό. Όχι επειδή η μέθοδος λειτουργεί όπως υπόσχεται, αλλά επειδή για μια στιγμή καταρρέει η άμυνα. Γιατί ο άνθρωπος, όσο κι αν τον πείσεις ότι είναι “άλφα”, παραμένει κάτι πολύ πιο εύθραυστο. Και εδώ βρίσκεται η ειρωνεία: η έννοια του alpha male, όπως ξεκίνησε από τη μελέτη των ζώων, δεν περιέγραφε τον πιο επιθετικό, αλλά εκείνον που μπορούσε να διατηρήσει συνοχή στην ομάδα. Αυτόν που ήξερε πότε να επιβληθεί και πότε να υποχωρήσει. Κάτι που μοιάζει πολύ περισσότερο με ωριμότητα παρά με κυριαρχία.

Αλλά αυτή η εκδοχή δεν πουλάει το ίδιο εύκολα. Αυτό που πουλάει είναι το δίπολο: είσαι είτε δυνατός είτε αδύναμος, είτε κυρίαρχος είτε υποταγμένος. Δεν υπάρχουν ενδιάμεσα. Δεν υπάρχει σύγχυση. Δεν υπάρχει χώρος για το πιο δύσκολο απ’ όλα – την αμφιβολία. Κι όμως, η αμφιβολία είναι ίσως το πιο ανθρώπινο στοιχείο.

Τα camps αυτά δεν δημιουργούν “άλφα” άντρες. Δημιουργούν μια εμπειρία έντασης που μοιάζει με νόημα. Μια κοινότητα που μοιάζει με αποδοχή. Αλλά το ερώτημα, επισημαίνει το άρθρο, παραμένει: Τι συμβαίνει όταν τελειώσει το camp; Όταν φύγει ο ιδρώτας, όταν καθαρίσει η λάσπη, όταν επιστρέψεις στο ίδιο σπίτι, στην ίδια ζωή, στις ίδιες σιωπές; Τότε θα ανακαλύψεις πως το πρόβλημα είναι πολύ πιθανόν η απουσία ενός άλλου λεξιλογίου. Ενός τρόπου να είσαι άντρας χωρίς να χρειάζεται συνεχώς να αποδείξεις κάτι. Χωρίς να πρέπει να μετατρέπεις κάθε αδυναμία σε εχθρό.