Μπιενάλε της Αθήνας: Η νέα δομή και ο βραζιλιάνος επιμελητής της 8ης διοργάνωσης

Είκοσι χρόνια μετά την έναρξή της, το 2005, η Μπιενάλε έχει καταφέρει να βάλει την Αθήνα στον χάρτη της σύγχρονης τέχνης. Από μια ανεξάρτητη πρωτοβουλία, εξελίχθηκε σε μια από τις πιο ζωντανές και επιδραστικές πλατφόρμες πολιτισμού στην Ευρώπη. Με τολμηρές ιδέες, πειραματισμούς και διεθνείς συνεργασίες, έχει αποκτήσει ισχυρή παρουσία και έχει τιμηθεί και με σημαντικά βραβεία.

Σήμερα, η Μπιενάλε της Αθήνας θέλει να λειτουργεί λιγότερο σαν ένας στατικός οργανισμός και περισσότερο σαν ένα ανοιχτό δίκτυο ανθρώπων και ιδεών, ένα συλλογικό και διαρκώς εξελισσόμενο οικοσύστημα. Σε έναν χώρο που συχνά είναι ανταγωνιστικός και κλειστός, προτείνει κάτι διαφορετικό: περισσότερη συνεργασία, εξωστρέφεια και βιωσιμότητα. Ξεκινώντας από την Αθήνα —μια πόλη γεμάτη αντιθέσεις και ενέργεια— συνεχίζει να ανοίγει συζητήσεις για όσα μας απασχολούν σήμερα.

Η Μπιενάλε περνά σε μια νέα περίοδο ανασυγκρότησης, επιχειρώντας έναν ευρύτερο μετασχηματισμό της λειτουργίας και της δομής της. Στο πλαίσιο αυτό, υιοθετείται ένα ανανεωμένο σύστημα διακυβέρνησης που περιλαμβάνει τη σύσταση Εποπτικού Συμβουλίου (Board of Trustees), Συμβουλευτικής Επιτροπής (Advisory Board) και Συμβουλευτικής Επιτροπής Επιμέλειας (Curatorial Committee). Η νέα αυτή δομή φέρνει κοντά προσωπικότητες από τον χώρο της τέχνης, του πολιτισμού, της διανόησης και της επιχειρηματικότητας, με στόχο την προώθηση ενός κοινού στρατηγικού οράματος. Παράλληλα, ο συνιδρυτής της διοργάνωσης Poka-Yio διατηρεί τον ρόλο του Εκτελεστικού και Καλλιτεχνικού Διευθυντή, εξασφαλίζοντας τη συνέχεια στον καλλιτεχνικό και στρατηγικό σχεδιασμό.

Η νέα αρχιτεκτονική διακυβέρνησης

Το Εποπτικό Συμβούλιο, υπό την προεδρία των Δάκη Ιωάννου και Γιώργου Οικονόμου, αναλαμβάνει τη στρατηγική εποπτεία, διασφαλίζοντας τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα, τη θεσμική ανάπτυξη και τον πολιτισμικό αντίκτυπο του οργανισμού. Τα μέλη του Εποπτικού Συμβουλίου είναι οι:

Αλεξία Αντσακλή Βαρδινογιάννη, ιδρύτρια του ARTFLYER
Νινέττα Βαφειά, δικηγόρος, συλλέκτρια έργων τέχνης
Μαρέβα Γκραμπόφσκι-Μητσοτάκη, δημιουργική σύμβουλος, επιχειρηματίας
Δημήτρης Δασκαλόπουλος, συλλέκτης σύγχρονης τέχνης, θεματοφύλακας της Συλλογής Δ.Δασκαλόπουλου και ιδρυτής του Οργανισμού Πολιτισμού και Ανάπτυξης ΝΕΟΝ
Χάρης Δαυίδ, συλλέκτης σύγχρονης αφρικανικής τέχνης και τέχνης της αφρικανικής διασποράς (The Harry David Art Collection)
Αλέξανδρος Διογένους, επιχειρηματίας, συλλέκτης, ιδρυτής του Pylon Art & Culture
Füsun Eczacıbaşı, αρχιτέκτονας, συλλέκτρια έργων τέχνης και υποστηρίκτρια της τέχνης (επίτιμο μέλος)
Δάκης Ιωάννου, επιχειρηματίας, συλλέκτης, ιδρυτής και πρόεδρος του Ιδρύματος ΔΕΣΤΕ (προεδρείο)
Μάγδα Μπαλτογιάννη-Καλλιτσάντση, συλλέκτρια
Γιώργος Οικονόμου, επιχειρηματίας και συλλέκτης έργων τέχνης (προεδρείο)
Ειρήνη Παναγοπούλου, συλλέκτρια και υποστηρίκτρια του πολιτισμού

Η Συμβουλευτική Επιτροπή λειτουργεί ως δεξαμενή σκέψης, ενισχύοντας τη στρατηγική ανάπτυξη και τη διεθνή εμβέλεια του οργανισμού:

Χλόη Βαΐτσου, ανεξάρτητη σύμβουλος τέχνης και πολιτιστικής στρατηγικής
Γεράσιμος Γιαννόπουλος, συν-διαχειριστής εταίρος, Ζέπος & Γιαννόπουλος
Ελίνα Κουντούρη, διευθύντρια του Οργανισμού Πολιτισμού και Ανάπτυξης ΝΕΟΝ – Δ. Δασκαλόπουλος
Δημήτρης Κουτσόπουλος, CEO της Deloitte Greece
Thomas Oberender, επιμελητής, καλλιτεχνικός διευθυντής φεστιβάλ και συγγραφέας με έδρα το Βερολίνο και την Αθήνα

Η Συμβουλευτική Επιτροπή Επιμέλειας συγκροτείται για πρώτη φορά, εισάγοντας ένα νέο μοντέλο επιμελητικής διαδικασίας. Σε συνεργασία με τον Poka-Yio, εισηγείται τον επιμελητή / την επιμελήτρια κάθε διοργάνωσης και συμβάλλει στον σχεδιασμό του καλλιτεχνικού προγράμματος. Η Επιμελητική Επιτροπή της 8^ης Μπιενάλε της Αθήνας αποτελείται από τους Κατερίνα Γρέγου, Massimiliano Gioni, Stefanie Hessler και Gabi Ngcobo.

Φέτος, κατόπιν εισήγησης της Συμβουλευτικής Επιτροπής Επιμέλειας, το Εποπτικό Συμβούλιο ανέθεσε στον Thiago de Paula Souza την επιμέλεια της 8^ης Μπιενάλε της Αθήνας, που θα πραγματοποιηθεί την Άνοιξη του 2027.

Ο Thiago de Paula Souza επιμελητής της 8^ης Μπιενάλε της Αθήνας

Ο Thiago de Paula Souza, επιμελητής με έδρα το Σάο Πάολο, εστιάζει στη δημιουργία εκθέσεων και στις δυνατότητες που εξακολουθεί να προσφέρει η επιμελητική πρακτική για την καλλιέργεια πολιτικών φαντασιακών. Τα τελευταία χρόνια εστιάζει σε ιδέες και καλλιτεχνικές πρακτικές που προσεγγίζουν την έννοια της μεταστοιχείωσης ως κεντρικό άξονα, είτε μέσα από τον ερωτισμό, τη μη συμμόρφωση ως προς το φύλο και τις μορφές οικειότητας, είτε μέσω του μετασχηματισμού της οργανικής ύλης και της πνευματικής έκστασης. Πιστεύει πως οι πρακτικές αυτές μπορούν να συμβάλλουν στον επαναστοχασμό γύρω από πιο ισορροπημένες μορφές συνύπαρξης ανάμεσα στην ανθρωπότητα και άλλα όντα.

Η επιμελητική του δραστηριότητα περιλαμβάνει: συνεπιμελητής της 36^ης Μπιενάλε του Σάο Πάολο (2025), συνεπιμελητής του 38^ου Panorama da Arte Brasileira στο MAM São Paulo (2024), συνεπιμελητής της έκθεσης Some May Work as Symbols: Art Made in Brazil, 1950s–70s στο Raven Row, Λονδίνο (2024), συνεπιμελητής του Nomadic Program στο Vleeshal Center for Contemporary Art, Ολλανδία (2022–2023), συνεπιμελητής των εκθέσεων While we are embattled στο Para Site, Χονγκ Κονγκ, και Atos de Revolta στο MAM Rio, Βραζιλία (2022), μέλος της επιμελητικής ομάδας της 3ης διοργάνωσης του Frestas – Trienal de Artes στο Σάο Πάολο, Βραζιλία (2020–2021), σύμβουλος επιμέλειας της 58^ης Carnegie International, ΗΠΑ (2021/2022), επιμελητής της πρώτης ατομικής έκθεσης του Tony Cokes στην Ολλανδία, στο BAK, Ουτρέχτη (2018-2019), καθώς και μέλος της επιμελητικής ομάδας της 10^ης Μπιενάλε του Βερολίνου (2018).

Σήμερα συμμετέχει στην Καλλιτεχνική Επιτροπή του NESR Art Foundation στην Αγκόλα. Ο Thiago de Paula Souza είναι υποψήφιος διδάκτορας στο πρόγραμμα τεχνών του HDK-Valand – Academy of Art and Design στο Πανεπιστήμιο του Γκέτεμποργκ, Σουηδία. Η έρευνά του εξετάζει καλλιτεχνικές πρακτικές που συνδυάζουν την άρνηση και τη συνεργασία ως εργαλεία απέναντι στη νεοφιλελεύθερη οικειοποίηση.