Η γενιά των μορίων

Για κάποιες ημέρες, κάθε Ιούνιο, η Ελλάδα παθαίνει κάτι παράξενο. Τα πρωινά αποκτούν μια περίεργη σιωπή που αντιστέκεται στον πολύβουο κυκεώνα της καθημερινότητας και η ατμόσφαιρα μοιάζει ασήκωτη.

Οι ειδήσεις ανοίγουν με κάθε άλλο παρά συνηθισμένα θέματα. Όχι με σκάνδαλα, δολοφονίες ή εγκλήματα που μας έχουν συνηθίσει, αλλά με θέματα εξετάσεων. Οι δημοσιογράφοι στρατοπεδεύουν έξω από σχολεία, οι συγγενείς τηλεφωνούν με την αγωνία ανθρώπων που περιμένουν αποτελέσματα βιοψίας και οι γονείς ξαγρυπνούν με το βλέμμα ανθρώπων που περιμένουν ετυμηγορία.

Σαν να δικάζεται η ζωή και το μέλλον. Στο εδώλιο χιλιάδες παιδιά που καλούνται να αποδείξουν την αξία τους μέσα σε λίγες ώρες, πάνω σε λευκές κόλλες χαρτί.

Οι Πανελλήνιες δεν είναι απλώς εξετάσεις. Έχουν μετατραπεί σε μια εθνική τελετουργία άγχους, σε ένα συλλογικό δράμα και κοινωνικό φετίχ που επανεμφανίζεται κάθε χρόνο, με την ίδια ένταση και ακόμα περισσότερη υπερβολή.

Κι αυτό γιατί μια ολόκληρη κοινωνία αποφάσισε να πείσει ένα παιδί πως αυτές τις ημέρες κρίνεται όλη του η ζωή. Ότι δεν είναι απλά μια ευκαιρία, ένα πιθανό μονοπάτι σε μια διαδρομή που δεν έχει ακόμη χαραχθεί, αλλά μία αδιέξοδη λεωφόρος με μποτιλιάρισμα που θα ζήλευε κι ο Κηφισός.

Η Ελλάδα μπορεί να μην καταφέρνει να εξασφαλίσει στα παιδιά της αξιοπρεπή σχολεία, σύγχρονα πανεπιστήμια, αξιοκρατία στην εργασία ή αξιοπρεπείς μισθούς, να μην τους εγγυάται σχεδόν τίποτα για το αύριο, αλλά απαιτεί από αυτά να αποδείξουν ότι αξίζουν. Εφιαλτικά παράδοξο θα έλεγε κανείς.

Από πότε όμως η επιτυχία μετριέται σε μόρια; Από πότε μια σχολή έγινε συνώνυμό της και μια αποτυχία στις εξετάσεις συνώνυμο της αποτυχίας στη ζωή;

Κάθε χρόνο εκπαιδεύουμε νέα παιδιά πως οι Πανελλήνιες είναι το δικαστήριο του μέλλοντος. Ότι «η μεγάλη μάχη» είναι τώρα που «κρίνονται όλα» και «θα ανταμειφθούν οι κόποι τους».

Βάζουμε θέμα στις εξετάσεις το «κυνήγι των ονείρων», αλλά πρώτα τούς μάθαμε πως πρέπει να μετρήσουν αρκετά μόρια, αντί για άστρα, προκειμένου να ονειρευτούν.

Φορτώνουμε τα νέα παιδία με το δυσβάσταχτο βάρος όλων των προσδοκιών μιας κοινωνίας, καταδικάζοντάς τα να πιστεύουν πως αν δεν πετύχουν τον στόχο του βαθμού, κάτι λείπει από αυτά. Είναι λιγότερο έξυπνα. Λιγότερο ικανά, λιγότερο άξια, λιγότερο γενικά.

Ποτέ κανένα παιδί ωστόσο δεν βγήκε από μια αίθουσα εξετάσεων γνωρίζοντας πόσο θα αγαπήσει ή πόσο θα αγαπηθεί. Κανείς δεν έμαθε από ένα γραπτό αν θα γίνει καλός φίλος, καλός γονιός, καλός άνθρωπος. Κανένα μηχανογραφικό δεν προέβλεψε ποιος θα βρει το θάρρος να ξανασηκωθεί όταν όλα καταρρεύσουν.

Γιατί αυτά είναι που καθορίζουν την πραγματική επιτυχία στη ζωή και δεν βαθμολογούνται.

Όχι τα μόρια. Τα μόρια είναι απλώς αριθμοί και εμείς εκείνοι που τους δώσαμε μεταφυσικές διαστάσεις, μετατρέποντάς τους σε κοινωνικό νόμισμα.

Εμείς διδάξαμε στα παιδιά να μετρούν την αυτοεκτίμησή τους με μαθηματικά κι ύστερα αναρωτιόμαστε γιατί έχουν τόσο άγχος και φοβούνται την αποτυχία. Γιατί πίσω από τα χαμόγελα των επιτυχόντων υπάρχουν δάκρυα χιλιάδων εξαντλημένων παιδιών που νιώθουν ότι απέτυχαν πριν καν γνωρίσουν τη ζωή. Παιδιών που έχουν συνδέσει την αυτοεκτίμησή τους με μια βαθμολογία η οποία θα ανακοινωθεί κάποια μέρα του καλοκαιριού.

Η ευτυχία ωστόσο δεν έχει παρονομαστή και η πραγματική ζωή δεν μοιάζει καθόλου με τις Πανελλήνιες.

Δεν έχει μία μόνο σωστή απάντηση, δεν διορθώνεται με κόκκινο στυλό και δεν ακολουθεί συγκεκριμένη ύλη.

Είναι ένα μυστήριο που περιμένει να το εξερευνήσεις κι ας μην περάσεις τη βάση. Αρκεί να περάσεις την πιο παράλογα παραφορτωμένη με άγχος περίοδο της ζωή σου και μετά θα συνειδητοποιήσεις πως δεν θα σε ανταμείβει πάντα όταν προσπαθείς, αλλά ούτε και θα σε τιμωρεί πάντα όταν κάνεις λάθος.

Η ζωή έχει τον δικό της τρόπο να ανατρέπει τα στατιστικά. Είναι γεμάτη χάος, δεύτερες ευκαιρίες, λάθος στροφές που καταλήγουν σε σωστούς προορισμούς. Είναι γεμάτη ανθρώπους που δεν έγιναν ποτέ αυτό που ονειρεύονταν στα 18 τους, αλλά κάτι πολύ σπουδαιότερο.

Οι πιο ευτυχισμένοι άλλωστε άνθρωποι δεν είναι οι αριστούχοι και οι περισσότεροι που έχουν κερδίσει τον θαυμασμό μας δεν είναι επειδή κάποτε έγραψαν καλά. Είναι επειδή επέμειναν, αμφισβήτησαν, τόλμησαν, απέτυχαν και ξαναδοκίμασαν. Επειδή είχαν περιέργεια, θάρρος, φαντασία και ανθρωπιά. Όλα τα αντι-sos των Πανελληνίων.

Ίσως τελικά λοιπόν το πρόβλημα να μην είναι οι Πανελλήνιες, γιατί το σημαντικότερο μάθημα δεν διδάσκεται καν στα σχολεία: Ότι η ανθρώπινη αξία δεν πιστοποιείται από κανένα απολυτήριο, κανένα πτυχίο και καμία βαθμολογία. Ότι η ευτυχία δεν απονέμεται από εξεταστικές επιτροπές. Ότι η ζωή δεν υπακούει σε βάσεις εισαγωγής, ούτε τελειώνει στην πόρτα ενός εξεταστικού κέντρου.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ίσως η κοινωνία που εξακολουθεί να πιστεύει ότι μπορεί να συμπυκνώσει το μέλλον ενός παιδιού σε έναν αριθμό. Που του ζητά να αποδείξει την αξία του, αντί να του υπενθυμίζει διαρκώς ότι την έχει ήδη. Που κάθε χρόνο αποτυγχάνει στις δικές της εξετάσεις, αλλά περνάει την τάξη.

Κι αν υπάρχει κάτι που οφείλουμε να πούμε στους μαθητές αυτές τις μέρες, δεν είναι «καλή επιτυχία». Είναι κάτι πολύ πιο σημαντικό: Μπράβο αν αποτύχετε! Ό,τι κι αν γράψετε, όσα μόρια κι αν συγκεντρώσετε, η ζωή σας θα εξακολουθεί να αξίζει το ίδιο. Κι αυτή η αξία είναι ανεκτίμητη.