Είναι, τελικά, οι δημοσκοπήσεις εργαλείο ανίχνευσης των πάσης φύσεως τάσεων ή εργαλείο χειραγώγησης της κοινής γνώμης; Οι υποστηρικτές της πρώτης άποψης υποστηρίζουν ότι τα πυρά κατά των εταιριών μετρήσεων δεν είναι τίποτα άλλο πέρα από το άλλοθι όσων σκοτώνουν τον αγγελιοφόρο, επειδή δεν τους αρέσει το μήνυμα.
Εντελώς διαφορετική είναι η γνώμη των αντιπάλων τους, που επιμένουν ότι το μήνυμα που μεταφέρει ο αγγελιοφόρος είναι συνήθως χαλκευμένο και εκφράζει στοχεύσεις και συμφέροντα.
Η αλήθεια είναι ότι, παλιότερα, οπαδούς του ρεύματος κατά των δημοσκοπήσεων συναντούσες, κυρίως, στους χώρους που δοξαζόταν η συνωμοσιολογία κι εύρισκαν καταφύγιο δαιμονοληψίες και… «ψεκασμοί» πάσης φύσεως. Το νεότερο στοιχείο – και υπό αυτή την έννοια και ενδιαφέρον – είναι ότι στο ρεύμα κατά των μετρήσεων προστίθενται πλέον και mainstream τεχνοκράτες… υπεράνω υποψίας, που εκφράζουν σοβαρές επιφυλάξεις και για την αξιοπιστία των ερευνών κοινής γνώμης και για την ακολουθούμενη μεθοδολογία.
Η πιο διαδεδομένη άποψη στις τάξεις αυτών των επιστημόνων, όπως τη διατύπωσε στην «Εφ Συν» ο καθηγητής του ΠΑΜΑΚ Γιάννης Κωνσταντινίδης, είναι ότι η πληθώρα των μετρήσεων που δημοσιοποιούνται και μάλιστα με προβληματική μεθοδολογία, αποβαίνει εις βάρος της ποιότητας, με αποτέλεσμα ένα επιστημονικό εργαλείο να θυσιάζεται στο βωμό των εντυπώσεων.
Ειδικοί δεν είμαστε, αλλά ποιος, αλήθεια, με ελάχιστη πολιτική και δημοσιογραφική εμπειρία, μπορεί να πάρει στα σοβαρά τα ευρήματα περί εκτίμησης ψήφου, που κονιορτοποιούν στην πραγματικότητα την ίδια την πρόθεση ψήφου; Πώς γίνεται να ψηφίζεις τον «Κανένα» – να δηλώνεις, δηλαδή, «αναποφάσιστος», πράγμα που συνιστά τη δεδομένη στιγμή συγκεκριμένη πολιτική συμπεριφορά – και να «βγαίνεις» ΝΔ, ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ ή κάτι άλλο, με κριτήριο τι είχες ψηφίσει πριν από τρία ή και τέσσερα χρόνια;
Και για να το πάμε και λίγο πιο μπροστά, πώς είναι δυνατόν να μπαίνουν στη δημοσκοπική κάλπη και να μετράται η εκλογική επιρροή τους κόμματα που δεν έχουν ακόμα ιδρυθεί, όπως του Τσίπρα, της Καρυστιανού ή του Σαμαρά; Πού πήγαν, επίσης, και γιατί εξαφανίστηκα τα περιθώρια σφάλματος, που κάποτε συνόδευαν κάθε έρευνα που σεβόταν τον εαυτό της και απέμειναν πλέον να συνοδεύουν μόνο τα exit poll;
Όπως συμβαίνει με τα περισσότερα στη ζωή, η αλήθεια, συνήθως, βρίσκεται κάπου στη μέση. Το σκάνδαλο δεν είναι οι δημοσκοπήσεις. Σκανδαλώδης είναι πολλές φορές η χρήση τους – και γι αυτό υπεύθυνοι δεν είναι μόνο ορισμένοι δημοσκόποι, αλλά και αρκετοί διαμορφωτές της κοινής γνώμης, όπως οι πολιτικοί και, φυσικά, εμείς οι δημοσιογράφοι.
Και κάτι τελευταίο, αλλά όχι έσχατο: όσο ο κλάδος των επιστημόνων που ασχολούνται με τις μετρήσεις των διαθέσεων της κοινής γνώμης δεν αντιμετωπίζει – για να το διατυπώσουμε κομψά – τα φαινόμενα υπονόμευσης του κύρους των ερευνών, τόσο η «ψαλίδα» ανάμεσα στις δημοσκοπήσεις και την αξιοπιστία τους θα ανοίγει.