Την Τρίτη και την Τετάρτη, η Γαλλία βίωσε τις πιο καυτές ημέρες στην ιστορία της, με τις δυτικές περιοχές να φτάνουν σε υψηλά μεταξύ 39°C και 43°C. Η Τετάρτη ήταν η θερμότερη ημέρα Ιουνίου στην ιστορία του Ηνωμένου Βασιλείου, με τον υδράργυρο να ανέρχεται στους 36,1°C. Και σύμφωνα με τα πρώτα δεδομένα, η Ισπανία, η Γερμανία, η Αυστρία, η Ολλανδία και η Ελβετία έχουν σπάσει όλα τα ρεκόρ θερμοκρασίας Ιουνίου σε αρκετές τοποθεσίες. Και το φαινόμενο δεν έχει τελειώσει ακόμη.
Τραγικά, έχουν ήδη χαθεί ζωές, συμπεριλαμβανομένων δεκάδων ανθρώπων που πνίγηκαν στη Γαλλία την περασμένη εβδομάδα, ενώ προσπαθούσαν να δροσιστούν.
Αλλά αυτό το ιστορικό κύμα καύσωνα δεν συμβαίνει μεμονωμένα. Λίγες ημέρες νωρίτερα, η παγκόσμια θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας έφτασε και πάλι σε επίπεδα ρεκόρ. Εν τω μεταξύ, το γραφείο μετεωρολογίας της Αυστραλίας έχει κηρύξει το Ελ Νίνιο ενεργό, καθιστώντας πολύ πιο πιθανό ένα πιο ζεστό και ξηρό έτος στην Αυστραλία, την Ασία και τον Νότιο Ειρηνικό. Και από τον Απρίλιο, η Ινδία και το Πακιστάν αντιμετωπίζουν έναν παρατεταμένο και τελικά θανατηφόρο καύσωνα.
Τι οδηγεί λοιπόν αυτό το νεότερο κύμα καύσωνα; Και γιατί είναι τόσο σοβαρό;
Ένας καύσωνας συμβαίνει όταν η μέση θερμοκρασία είναι ασυνήθιστα υψηλή για τρεις ή περισσότερες συνεχόμενες ημέρες. Αυτό συγκρίνεται με τα προηγούμενα μετεωρολογικά δεδομένα που έχουν ληφθεί από την ίδια τοποθεσία.
Αλλά οι επιστήμονες χάνουν τον ύπνο τους λόγω του τρέχοντος ευρωπαϊκού καύσωνα, για δύο κύριους λόγους.
1. Χρονική συγκυρία
Στην Ευρώπη, η πιο ζεστή εποχή του χρόνου έρχεται στα μέσα έως τα τέλη Ιουλίου, περίπου ένα μήνα μετά το θερινό ηλιοστάσιο. Ωστόσο, πρόσφατες έρευνες υποδηλώνουν ότι οι ημέρες έντονης θερμικής καταπόνησης αρχίζουν πλέον να εμφανίζονται τον Ιούνιο. Από το 1950, μόνο ένα άλλο μεγάλο κύμα καύσωνα έχει φτάσει νωρίτερα από το τρέχον, το οποίο εκτυλίσσεται εβδομάδες πριν από την κορύφωση του ευρωπαϊκού καλοκαιριού.
Τα τρέχοντα στοιχεία δείχνουν ότι η κλιματική αλλαγή καθιστά τα κύματα καύσωνα πιο συχνά και πιο έντονα. Μια μελέτη εξέτασε τον καύσωνα που έπληξε τη νοτιοανατολική Αγγλία τον Ιούνιο του 2025. Διαπίστωσε ότι χωρίς την επίδραση των ανθρωπογενών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, ένας τέτοιος καύσωνας θα συνέβαινε μόνο μία φορά κάθε 50 χρόνια. Όταν όμως οι ερευνητές έλαβαν υπόψη την αύξηση της θερμοκρασίας κατά 1,3°C που προκλήθηκε από την ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή, αυτό έγινε τουλάχιστον μία φορά κάθε πέντε χρόνια.
2. Δριμύτητα
Σε έναν κόσμο χωρίς κλιματική αλλαγή, αυτό το ακραίο κύμα καύσωνα θα συνέβαινε σπάνια, αν ποτέ, τόσο νωρίς μέσα στη χρονιά. Και επίσης δεν θα κατέρριπτε τα ρεκόρ θερμοκρασίας, και μάλιστα κατά τόσο εντυπωσιακά ποσοστά.
Η Τρίτη και η Τετάρτη ήταν οι θερμότερες ημέρες της Γαλλίας από τότε που ξεκίνησαν τα αρχεία το 1947, με μέση θερμοκρασία 29,9°C σε ολόκληρη τη χώρα. Την Τρίτη, 147 γαλλικές πόλεις έφτασαν σε υψηλά όλων των εποχών για τον Ιούνιο, με 41 τοπικούς μετεωρολογικούς σταθμούς να καταγράφουν τιμές άνω των 43°C.
Η Γαλλία κοιμήθηκε επίσης με τη θερμότερη νύχτα όλων των εποχών από την Τρίτη έως την Τετάρτη, με μέση εθνική θερμοκρασία τους 21,6°C. Η νυχτερινή ζέστη ήταν αρκετή για να κάνει ορισμένα ποτάμια τόσο ζεστά ώστε να μην μπορούν να χρησιμοποιηθούν με ασφάλεια για την ψύξη πυρηνικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής.
Την ίδια εβδομάδα, η Ισπανία σημείωσε επίσης πολλαπλά ρεκόρ ημέρας και νύχτας, με μία τοποθεσία να αντέχει τρεις συνεχόμενες νύχτες με 30°C ή και περισσότερο. Τμήματα της Ισπανίας έχουν δει θερμοκρασίες να ξεπερνούν τους 45°C.
Στη δυτική Ευρώπη, ο καύσωνας αναμένεται να κορυφωθεί στα μέσα αυτής της εβδομάδας πριν μετατοπιστεί ανατολικά, με τις προβλέψεις να προτείνουν ότι η Πολωνία και η Γερμανία θα δεχθούν το κύριο βάρος το Σαββατοκύριακο.
Σε τοπική κλίμακα, τα κύματα καύσωνα συμβαίνουν όταν ένα σύστημα υψηλής πίεσης εγκαθίσταται πάνω από μια περιοχή. Αυτά τα συστήματα λειτουργούν ως «καπάκια» που παγιδεύουν τη θερμότητα και την ωθούν πιο κοντά στην επιφάνεια. Διασκορπίζουν επίσης τα σύννεφα για να επιτρέψουν περισσότερο ηλιακό φως να εισέλθει.
Σε ευρύτερη κλίμακα, η ανθρωπογενής κλιματική κρίση από την καύση πετρελαίου, άνθρακα και φυσικού αερίου αναδιαμορφώνει το πώς και πότε σχηματίζονται τα κύματα καύσωνα. Αυτό συμβαίνει επειδή η πρόσθετη θερμότητα που παγιδεύεται στην ατμόσφαιρα αλλάζει επίσης τα μεγάλης κλίμακας καιρικά μοτίβα, τα οποία συνήθως κινούνται από ανατολή προς δύση, επιτρέποντας τον σχηματισμό περισσότερων αργά κινούμενων συστημάτων υψηλής πίεσης. Αυτό με τη σειρά του αυξάνει τον κίνδυνο καυσώνων.
Η έρευνα δείχνει ότι στις πέντε δεκαετίες μεταξύ 1950 και 1999, η Ευρώπη υπέστη πέντε έντονους καύσωνες. Μεταξύ 2000 και 2021, σημειώθηκαν 18 τέτοιοι καύσωνες. Προσθέστε σε αυτό τους ακραίους καύσωνες του 2022, του 2023 και του 2025, και αυτός ο αριθμός ανέρχεται σε περισσότερους από 20 σοβαρούς καύσωνες μέσα σε μόλις 25 χρόνια. Άρα τα στοιχεία είναι σαφή – οι ευρωπαϊκοί καύσωνες συμβαίνουν πολύ πιο συχνά.
Αυτό το κύμα καύσωνα έχει ήδη στοιχίσει τραγικά δεκάδες ζωές στη Γαλλία, όπου άνθρωποι έχουν πνιγεί.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Αξιολόγηση Κλιματικού Κινδύνου, τα κύματα καύσωνα αποτελούν ήδη σοβαρό κίνδυνο για την υγεία των ανθρώπων σε όλη τη νότια Ευρώπη. Και τα επόμενα χρόνια, οι κοινότητες στη νότια και τη δυτική-κεντρική Ευρώπη θα βρίσκονται σε μεγαλύτερο κίνδυνο για ασθένειες και θανάτους που σχετίζονται με τη ζέστη.
Αυτό που κάνει αυτό το κύμα καύσωνα τόσο σοβαρό είναι ο συνδυασμός των ακραίων θερμοκρασιών και της υψηλής υγρασίας, που είναι εντελώς διαφορετικός από τα τυπικά ξηρά καλοκαίρια που βιώνει η νότια Αυστραλία.
Τα παιδιά και οι ηλικιωμένοι διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο για ασθένειες που σχετίζονται με τη ζέστη. Τα σώματά τους είναι λιγότερο ικανά να εξατμίσουν τον ιδρώτα και να ρυθμίσουν την εσωτερική τους θερμοκρασία. Για αυτούς τους πληθυσμούς, η ακραία ζέστη σε συνδυασμό με την υγρασία μπορεί να είναι απειλητική για τη ζωή.
Ιστορικά, τα κύματα καύσωνα στην Ευρώπη δεν σχετίζονται με τα κύματα καύσωνα του επόμενου καλοκαιριού στο νότιο ημισφαίριο.
Ωστόσο, η κλιματική κρίση αυξάνει τον κίνδυνο ακραίας ζέστης σε οποιοδήποτε δεδομένο έτος. Συνδυάστε αυτό με τις επιπτώσεις του Ελ Νίνιο, και οι παγκόσμιες μέσες θερμοκρασίες θα βρίσκονται σε σχεδόν επίπεδα ρεκόρ τόσο για το 2026 όσο και για το 2027.
Στο μεταβαλλόμενο κλίμα μας, ο κίνδυνος της ακραίας ζέστης – ο πιο θανατηφόρος φυσικός κίνδυνος της Αυστραλίας – είναι πλέον μια παγκόσμια πραγματικότητα.
Πηγή: The Conversation