EPA/YAHYA ARHAB
Το Μνημόνιο Κατανόησης που δημοσίευσε την Τρίτη το Al-Arabiya φέρνει ανακούφιση έπειτα από μήνες ανασφάλειας και αβεβαιότητας. Οι δύο πλευρές συγκλίνουν σε άμεση παύση των εχθροπραξιών σε όλα τα μέτωπα, μαζί και στον Λίβανο. Αυτό λέει πολλά. Ο πόλεμος ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη είχε ήδη ξεφύγει από τα στενά όρια μιας διμερούς σύγκρουσης. Είχε απλωθεί στη ναυτιλία, στις συμμαχίες, στις περιφερειακές ισορροπίες, στις τιμές της ενέργειας, ενώ συνδεόταν και με τις στοχεύσεις του Ισραήλ.
Εξετάζοντας ορισμένα από τα βασικά σημεία του Μνημονίου, δεν μπορεί κανείς να μηn σταθεί στο σημείο 6 όπου προβλέπεται ταμείο 300 δις για την ανοικοδόμηση του Ιράν. Είναι ίσως η πιο βαθιά πολιτική πρόκληση για την επόμενη ημέρα. Τα 300 δισ. μπορούν να γίνουν γέφυρα ειρήνης ή πεδίο νέας σύγκρουσης. Και πάνω σε αυτό γεννιούνται ερωτήματα. Ποιος θα τα διαχειριστεί; Με ποιους όρους; Θα υπάρξουν ομάδες συμφερόντων υπέρ της εφαρμογής της Συμφωνίας – κι αν ναι, ποιες θα είναι αυτές;
Στο σημείο 10 του Μνημονίου, οι ΗΠΑ δίνουν προσωρινές εξαιρέσεις για την πώληση ιρανικού πετρελαίου και δεσμεύονται για αποδέσμευση ιρανικών περιουσιακών στοιχείων. Αυτό πρακτικά σημαίνει πως πριν ακόμη φτάσουν οι δύο πλευρές στην τελική Συμφωνία, το Ιράν κερδίζει τη δυνατότητα να πουλήσει πετρέλαιο. Άρα παίρνει ρευστότητα. Όμως για τις ΗΠΑ, το σημείο 10 λειτουργεί σαν μοχλός πίεσης, αφού οι εξαιρέσεις που παρέχει θα είναι προσωρινές, οπότε συνδέονται μοιραία με την πρόοδο στις διαπραγματεύσεις που θα συνεχιστούν τις επόμενες 60 ημέρες.
Μια αλλαγή κλίματος στην Ουάσιγκτον, μια νέα απρόβλεπτη εξέλιξη στην περιοχή, μια σύγκρουση γύρω από το πυρηνικό πρόγραμμα, μπορούν να τινάξουν τα πάντα στον αέρα. Στο σημείο 10 το Ιράν βλέπει άμεσο όφελος και άρα έχει λόγο να κρατήσει το status quo, ενώ οι ΗΠΑ διατηρούν ευχέρεια πίεσης.
Επιπλέον, το σημείο 14 λέει ότι η τελική συμφωνία θα εγκριθεί μέσω δεσμευτικού ψηφίσματος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Κι αυτό γιατί μια διμερής συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν μπορεί να αλλάξει με μια πολιτική απόφαση μιας εκ των δύο πλευρών, όμως ένα δεσμευτικό ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας ανεβάζει το κόστος παραβίασης. Μετατρέπει τη συμφωνία από πολιτική υπόσχεση σε διεθνή υποχρέωση και βάζει τρίτους στο παιχνίδι.
Επειδή η ειρήνη κρατά περισσότερο όταν υπάρχουν μηχανισμοί που μειώνουν την καχυποψία και οργανώνουν την εφαρμογή, το Συμβούλιο Ασφαλείας μπορεί να παίξει καίριο ρόλο λειτουργώντας ως θεσμικός εγγυητής απέναντι σε όποιον επιχειρήσει να σπάσει τη συμφωνία. Ακόμα κι αν το Συμβούλιο Ασφαλείας το δούμε ως πολιτικό όργανο, θα πρέπει να λάβουμε υπ’ υπόψιν πως εκεί οι μεγάλες δυνάμεις έχουν συμφέροντα και ανταγωνισμούς. Επομένως ένα ενδεχόμενο ψήφισμα θα είναι ισχυρό καθώς θα στηρίζεται σε πραγματική συναίνεση των βασικών παικτών.
Ολοκληρώνοντας αυτήν την πρώτη ανάγνωση του Μνημονίου Κατανόησης, διακρίνουμε εύκολα πως πίσω από αυτό, όσο βρίσκεται διάθεση να λάβει τέλος αυτός ο πόλεμος, άλλο τόσο βρίσκεται και μια καχυποψία εκατέρωθεν για την ποιότητα και το βάθος της εφαρμογής του. Το ερώτημα, λοιπόν, των επόμενων εξήντα ημερών είναι αυτό: θα γίνει η κατάπαυση πυρός αρχή πολιτικής λύσης ή απλώς ένα διάλειμμα πριν από την επόμενη καταιγίδα;