Αλλάζουν τα δεδομένα για χιλιάδες παλιά αυτοκίνητα στην Ελλάδα

Η μεγάλη ηλικία του ελληνικού στόλου αυτοκινήτων ενδέχεται να δημιουργήσει σημαντικά προβλήματα τα επόμενα χρόνια, καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση αυστηροποιεί τις προδιαγραφές για την ατμοσφαιρική ρύπανση, την προστασία του περιβάλλοντος και την οδική ασφάλεια.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις που έχουν δημοσιευτεί, περίπου το 45% των αυτοκινήτων που κυκλοφορούν σήμερα στη χώρα έχει ηλικία μεγαλύτερη των 10 έως 12 ετών. Η παλαιότητά τους δεν συνεπάγεται αυτομάτως την απαγόρευση κυκλοφορίας, αλλά μπορεί να τα καταστήσει περισσότερο ευάλωτα σε μελλοντικά περιοριστικά μέτρα.

Η Ελλάδα διαθέτει τον γηραιότερο στόλο στην ΕΕ

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο αριθμητικό αλλά και δομικό, ιδιαίτερα σε μία περίοδο κατά την οποία οι συνέπειες της κλιματικής κρίσης γίνονται αισθητές και στην Ελλάδα, μέσα από τις καταστροφικές πυρκαγιές και τη μείωση των αποθεμάτων νερού.

Σύμφωνα με την έκθεση «Vehicles on European Roads 2026» της ACEA, η μέση ηλικία των επιβατικών αυτοκινήτων στην Ελλάδα ανέρχεται πλέον στα 17,8 έτη και είναι η υψηλότερη στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο αντίστοιχος ευρωπαϊκός μέσος όρος διαμορφώνεται στα 12,7 χρόνια. Η μεγάλη αυτή απόσταση σημαίνει ότι τα ελληνικά οχήματα παρουσιάζουν κατά κανόνα περισσότερες φθορές, έχουν κατασκευαστεί με βάση παλαιότερα πρότυπα εκπομπών και ενδέχεται να αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο τεχνικών προβλημάτων. Παράλληλα, τα περισσότερο ρυπογόνα οχήματα είναι πιθανό να βρεθούν στο επίκεντρο των πολιτικών για τη μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης.

Τι προβλέπουν οι ευρωπαϊκές ρυθμίσεις

Η ευρωπαϊκή νομοθεσία δεν επιβάλλει μία κεντρική και οριζόντια απαγόρευση των παλαιών αυτοκινήτων. Προωθεί, όμως, αυστηρότερα πρότυπα ποιότητας του αέρα και τη δυνατότητα εφαρμογής ζωνών χαμηλών εκπομπών στα αστικά κέντρα. Η αναθεωρημένη ευρωπαϊκή Οδηγία για την ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα θεσπίζει αυστηρότερα όρια έως το 2030 για ρύπους όπως τα αιωρούμενα σωματίδια PM2.5 και PM10, το διοξείδιο του αζώτου και τα οξείδια του αζώτου.

Οι ζώνες χαμηλών εκπομπών αποτελούν ένα από τα εργαλεία που μπορούν να χρησιμοποιούν οι πόλεις για να συμμορφώνονται με τα ευρωπαϊκά πρότυπα, περιορίζοντας την κυκλοφορία των περισσότερο ρυπογόνων οχημάτων. Αυτό σημαίνει ότι, ακόμη και χωρίς μία γενική απαγόρευση σε εθνικό επίπεδο, ορισμένα παλαιά αυτοκίνητα μπορεί στο μέλλον να μην κυκλοφορούν ελεύθερα σε συγκεκριμένες περιοχές ή ώρες.

Οι οδηγοί οχημάτων προδιαγραφών Euro 4 και παλαιότερων κατηγοριών θα μπορούσαν να βρεθούν αντιμέτωποι με περιορισμούς εισόδου σε αστικά κέντρα, υψηλότερο κόστος χρήσης ή σταδιακή μείωση της εμπορικής αξίας των αυτοκινήτων τους. Αυτά, ωστόσο, θα εξαρτηθούν από τις αποφάσεις που θα λάβουν η ελληνική κυβέρνηση και οι τοπικές Αρχές.

Η διαδικασία μπορεί να είναι σταδιακή

Ένα παλαιό όχημα δεν χρειάζεται να αποσυρθεί από την κυκλοφορία με μία μόνο νομοθετική απόφαση. Η δυνατότητα χρήσης του μπορεί να περιοριστεί σταδιακά μέσα από τρεις βασικούς άξονες:

• Την επιβολή περιορισμών εισόδου σε περιοχές με υψηλή κυκλοφορία ή αυξημένη ατμοσφαιρική ρύπανση.
• Τη θέσπιση οικονομικών αντικινήτρων, όπως υψηλότερα τέλη κυκλοφορίας ή ειδικές επιβαρύνσεις για τα παλαιότερα και περισσότερο ρυπογόνα οχήματα.
• Την ενίσχυση των τεχνικών ελέγχων και των μετρήσεων εκπομπών μέσω των ΚΤΕΟ και άλλων ελεγκτικών μηχανισμών.

Η εφαρμογή τέτοιων μέτρων δεν είναι ακόμη δεδομένη στην Ελλάδα. Αποτελούν, όμως, πιθανά εργαλεία που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν για την επίτευξη των νέων περιβαλλοντικών στόχων.

Η κοινωνική διάσταση του προβλήματος

Για την Ελλάδα, το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα, καθώς η γήρανση του στόλου συνδυάζεται με την οικονομική αδυναμία πολλών νοικοκυριών να αντικαταστήσουν άμεσα το αυτοκίνητό τους. Η μετάβαση σε νεότερα οχήματα χαμηλότερων εκπομπών δεν μπορεί να στηριχθεί αποκλειστικά σε απαγορεύσεις και οικονομικές επιβαρύνσεις. Χρειάζεται μία συνολική στρατηγική που θα λαμβάνει υπόψη τις πραγματικές οικονομικές δυνατότητες των πολιτών.

Στα μέτρα που θα μπορούσαν να εξεταστούν περιλαμβάνονται οι επιδοτήσεις για την απόσυρση ή την αντικατάσταση παλαιών αυτοκινήτων, τα ευνοϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία για οικονομικά ασθενέστερα νοικοκυριά και η κοινωνική μίσθωση οχημάτων χαμηλών εκπομπών. Απαραίτητη θεωρείται επίσης η έγκαιρη ενημέρωση και υποστήριξη των οδηγών, ώστε να γνωρίζουν ποιες αλλαγές ενδέχεται να εφαρμοστούν και ποιες εναλλακτικές επιλογές θα διαθέτουν. Χωρίς ενεργές πολιτικές στήριξης, το κόστος της μετάβασης κινδυνεύει να μεταφερθεί σε κοινωνικές ομάδες που δεν έχουν τη δυνατότητα να αγοράσουν νεότερο αυτοκίνητο, προσδίδοντας στο ζήτημα έντονη κοινωνική διάσταση.