Ο Ιούλιος του 1974 σημαδεύτηκε από γεγονότα που άλλαξαν οριστικά την πορεία της σύγχρονης Ελλάδας. Η πτώση της επταετούς στρατιωτικής δικτατορίας, που είχε επιβληθεί το 1967, συντελέστηκε μέσα σε κλίμα βαθιάς εθνικής κρίσης, με την τουρκική εισβολή στην Κύπρο να λειτουργεί ως καταλύτης για την άμεση κατάρρευση του καθεστώτος.
Η επιστροφή του Κωνσταντίνου Καραμανλή από το Παρίσι, τις πρώτες πρωινές ώρες της 24ης Ιουλίου, σηματοδότησε την απαρχή της Μεταπολίτευσης, της μακροβιότερης, σταθερότερης και πιο ειρηνικής περιόδου κοινοβουλευτικής δημοκρατίας στη νεότερη ελληνική ιστορία.
Το δικτατορικό καθεστώς βρισκόταν ήδη σε αποσύνθεση από το 1973. Ο πληθωρισμός, η διεθνής απομόνωση και οι ογκούμενες αντιδράσεις είχαν υπονομεύσει τα θεμέλιά του. Η εξέγερση του Πολυτεχνείου, τον Νοέμβριο του 1973, και η βίαιη καταστολή της αποκάλυψαν τα αδιέξοδα του καθεστώτος.
Η ανατροπή του Γεωργίου Παπαδόπουλου από τον ταξίαρχο Δημήτριο Ιωαννίδη δεν έφερε σταθερότητα. Αντίθετα, οδήγησε στο πραξικόπημα κατά του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου στην Κύπρο, στις 15 Ιουλίου 1974. Το πραξικόπημα έδωσε στην Τουρκία το πρόσχημα για τη στρατιωτική εισβολή στο νησί, στις 20 Ιουλίου. Μπροστά στο ενδεχόμενο μιας γενικευμένης εθνικής καταστροφής, η ηγεσία των Ενόπλων Δυνάμεων υποχρεώθηκε να παραδώσει την εξουσία στους πολιτικούς.
Στις 23 Ιουλίου, ο στρατηγός Φαίδων Γκιζίκης, ο οποίος είχε οριστεί από τη χούντα στη θέση του Προέδρου, συγκάλεσε έκτακτη σύσκεψη. Στη σύσκεψη συμμετείχαν παλαιοί πολιτικοί ηγέτες, όπως οι Παναγιώτης Κανελλόπουλος, Γεώργιος Μαύρος, Ευάγγελος Αβέρωφ και Σπύρος Μαρκεζίνης, καθώς και οι αρχηγοί των Ενόπλων Δυνάμεων. Παρά τις αρχικές σκέψεις για τον σχηματισμό πολιτικής κυβέρνησης υπό τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο, επικράτησε η πρόταση για την άμεση επιστροφή του Κωνσταντίνου Καραμανλή.
Ο Καραμανλής ζούσε αυτοεξόριστος στο Παρίσι από το 1963. Ο τότε Πρόεδρος της Γαλλίας, Βαλερί Ζισκάρ ντ’ Εσταίν, έθεσε στη διάθεσή του το γαλλικό προεδρικό αεροσκάφος Falcon. Στις 2:00 τα ξημερώματα της 24ης Ιουλίου, το αεροσκάφος προσγειώθηκε στο αεροδρόμιο του Ελληνικού. Χιλιάδες πολίτες κατέκλυσαν τους δρόμους της Αθήνας, εκφράζοντας την ανακούφιση και τον ενθουσιασμό τους για το τέλος της επταετούς δικτατορίας. Στις 4:00 το πρωί, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής ορκίστηκε πρωθυπουργός ενώπιον του Αρχιεπισκόπου Σεραφείμ και προχώρησε στη συγκρότηση της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας.
Η κυβέρνηση Καραμανλή ανέλαβε την πολύπλοκη διαδικασία αποκατάστασης της Δημοκρατίας, ενώ ταυτόχρονα κλήθηκε να διαχειριστεί την κρίσιμη κατάσταση στην Κύπρο.
Μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα:
Η 24η Ιουλίου καθιερώθηκε ως ημέρα εορτασμού της αποκατάστασης της Δημοκρατίας και, 52 χρόνια αργότερα, παραμένει ζωντανή στην ιστορική μνήμη. Δεν αποτελεί απλώς μια ημέρα εορτασμού της επιστροφής στη νομιμότητα και στις πολιτικές ελευθερίες. Αποτελεί συγχρόνως μια διαρκή υπενθύμιση ότι η Δημοκρατία απαιτεί εγρήγορση, θεσμική ευθύνη και αφοσίωση στα δημοκρατικά ιδεώδη που επανήλθαν εκείνη την κρίσιμη ημέρα.
Ιστορικές πηγές: