Underwater background - fishes and coral
Ως πλωτή βάση παράνομης εξόρυξης προστατευόμενων κοραλλιών φέρεται να λειτουργούσε ένα σκάφος αναψυχής που κινούνταν στα ανοιχτά της Σκοπέλου, έχοντας φαινομενικά ενταχθεί στις συνηθισμένες τουριστικές διαδρομές των Βόρειων Σποράδων.
Σύμφωνα με πληροφορίες από ελεγκτικές πηγές, η ειδική υπηρεσία ΔΕΟΣ της ΑΑΔΕ εντόπισε και κατέσχεσε σημαντικές ποσότητες κοραλλιών, συνολικής εκτιμώμενης αξίας περίπου 800.000 ευρώ. Η επιχείρηση έφερε στο φως τη δράση ενός οργανωμένου δικτύου, το οποίο φέρεται να διοχέτευε τον αποκαλούμενο «κόκκινο χρυσό» από τον ελληνικό βυθό προς την Ιταλία.
Η υπόθεση αποκαλύφθηκε στα ανοιχτά της Σκοπέλου και αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο ο θαλάσσιος τουρισμός μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως κάλυψη για δραστηριότητες που συνδέονται με το οργανωμένο οικονομικό και περιβαλλοντικό έγκλημα. Το σκάφος είχε μισθωθεί από Ιταλούς και κινούνταν διακριτικά ανάμεσα σε δημοφιλείς θαλάσσιες διαδρομές των Βόρειων Σποράδων. Πίσω από την εικόνα του τουριστικού σκάφους, ωστόσο, φέρεται να είχε στηθεί μια πλήρως εξοπλισμένη πλωτή εξέδρα για την παράνομη αφαίρεση κοραλλιών.
Στους χώρους του υπήρχε ειδικός καταδυτικός εξοπλισμός, εργαλεία αποκοπής, αυτοσχέδιες αποθήκες, καθώς και ψυχόμενοι χώροι που χρησιμοποιούνταν για τη φύλαξη του πολύτιμου φορτίου.
Η επιχείρηση δεν ξεκίνησε έπειτα από έναν τυχαίο έλεγχο στη θάλασσα, αλλά μέσα από την αξιοποίηση δεδομένων και την εφαρμογή συστημάτων ανάλυσης κινδύνου της ΑΑΔΕ. Τα συγκεκριμένα συστήματα, τα οποία χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση διαφορετικών μορφών λαθρεμπορίου, όπως η διακίνηση ναρκωτικών, καπνικών προϊόντων και παραποιημένων εμπορευμάτων, εντόπισαν ύποπτη δραστηριότητα σε μια συγκεκριμένη μεταφορική εταιρεία.
Η επιχείρηση παρουσίαζε μια σειρά από ασυνήθιστες φορτώσεις και διαδρομές προς λιμάνια της βόρειας και της κεντρικής Ιταλίας. Παρότι εμφανιζόταν ως νόμιμη εταιρεία logistics, εκτιμάται ότι λειτουργούσε ως βιτρίνα για την κάλυψη των κινήσεων των λαθρεμπόρων.
Μικρά πακέτα με ψευδείς περιγραφές και ασαφείς δηλώσεις για το περιεχόμενό τους φέρεται να τοποθετούνταν μέσα σε μεγαλύτερα, νόμιμα φορτία, ώστε να περνούν απαρατήρητα κατά τη μεταφορά τους. Η εξέταση των φακέλων εισαγωγών και εξαγωγών, των δηλώσεων φορτίων και των συνοδευτικών εγγράφων οδήγησε τους ελεγκτές στην ομάδα των Ιταλών και στις συχνές επισκέψεις που πραγματοποιούσαν σε ελληνικά νησιά.
Οι ελεγκτικές Αρχές διασταύρωσαν δηλώσεις σκαφών αναψυχής, συναλλαγές με τραπεζικές κάρτες, δεδομένα από το σύστημα AIS και δρομολόγια της μεταφορικής εταιρείας. Από την επεξεργασία των στοιχείων διαπιστώθηκε ότι το σκάφος εμφανιζόταν απολύτως νόμιμο ως προς τα έγγραφά του, ωστόσο συνδεόταν συστηματικά και επανειλημμένα με αποστολές που είχαν κριθεί ύποπτες.
Το πλήρωμά του φέρεται να αποτελούνταν από Ιταλούς δύτες με εμπειρία στις καταδύσεις σε μεγάλα βάθη. Οι δύτες επιχειρούσαν σε επιλεγμένα σημεία του βυθού, τα οποία βρίσκονται εντός ή στα όρια προστατευόμενων περιοχών του δικτύου Natura 2000.
Στις συγκεκριμένες θαλάσσιες ζώνες βρίσκονται κοραλλιογενή οικοσυστήματα που προστατεύονται αυστηρά από την ευρωπαϊκή νομοθεσία. Τα κοράλλια δεν προορίζονταν για πώληση ως απλά θαλάσσια αναμνηστικά, αλλά αποτελούσαν πρώτη ύλη για την κατασκευή κοσμημάτων και άλλων αντικειμένων πολυτελείας υψηλής αξίας.
Η ΔΕΟΣ, σε συνεργασία με το Λιμενικό Σώμα, πραγματοποίησε στοχευμένο έλεγχο στο σκάφος, κατά τον οποίο εντοπίστηκαν οι ποσότητες των προστατευόμενων κοραλλιών και τα εργαλεία που φέρεται να χρησιμοποιούνταν για την εξόρυξή τους.
Η πρώτη εκτίμηση ανεβάζει την αξία των ευρημάτων σε περίπου 800.000 ευρώ. Το παράνομο φορτίο φέρεται να ακολουθούσε μια διαδρομή που ξεκινούσε από τον ελληνικό βυθό και κατέληγε σε εργαστήρια επεξεργασίας στη νότια Ιταλία.
Παράλληλα, ενεργοποιήθηκαν οι δίαυλοι διεθνούς συνεργασίας με τις ιταλικές Αρχές, προκειμένου να ταυτοποιηθούν οι τελικοί παραλήπτες του φορτίου, αλλά και ενδεχόμενοι συνεργοί που δραστηριοποιούνται σε άλλα κράτη.
Το κόκκινο κοράλλι χαρακτηρίζεται εδώ και δεκαετίες ως ο «κόκκινος χρυσός» της Μεσογείου, λόγω της μεγάλης εμπορικής αξίας και της ευρείας χρήσης του στην κοσμηματοποιία.
Στη νότια Ιταλία, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα την περιοχή Torre del Greco κοντά στη Νάπολη, λειτουργούν ισχυρές βιοτεχνίες κοπής και επεξεργασίας κοραλλιών, οι οποίες προμηθεύουν διεθνείς οίκους κοσμημάτων. Δίπλα στη νόμιμη δραστηριότητα, η οποία υπόκειται σε αυστηρές ποσοστώσεις και προϋποθέτει τις απαραίτητες άδειες, έχει αναπτυχθεί μια παράλληλη μαύρη αγορά. Σε αυτή διοχετεύονται κοράλλια που έχουν αφαιρεθεί παράνομα από διαφορετικές περιοχές της Μεσογείου και μεταφέρονται μέσω κρυφών διαδρομών και εικονικών δηλώσεων.
Έρευνες που έχουν χρηματοδοτηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση εκτιμούν ότι κάθε χρόνο διακινούνται παράνομα κοράλλια αξίας αρκετών εκατομμυρίων ευρώ. Η Βόρεια Αφρική και η νότια Ιταλία θεωρούνται βασικοί κόμβοι για την επεξεργασία και την εξαγωγή τους. Τα παράνομα φορτία καταλήγουν συνήθως σε πολυτελή ενυδρεία ή χρησιμοποιούνται για την κατασκευή ακριβών κοσμημάτων.
Το λαθρεμπόριο κοραλλιών αποτελεί τμήμα της ευρύτερης παράνομης αγοράς θαλάσσιας άγριας ζωής. Εκτός από κοράλλια, διακινούνται τροπικά ψάρια, γιγάντια όστρακα, θαλάσσιοι ιππόκαμποι και άλλα προστατευόμενα είδη.
Σημαντικό μέρος αυτών των οργανισμών διοχετεύεται σε συλλέκτες και ιδιοκτήτες πολυτελών ενυδρείων και λεγόμενων «reef tanks». Σε άλλες περιπτώσεις καταλήγουν στην αγορά κοσμημάτων και διακοσμητικών αντικειμένων. Ειδικά το κόκκινο κοράλλι αποτελεί περιζήτητη πρώτη ύλη για βραχιόλια, κολιέ και φυλαχτά, τα οποία συχνά διατίθενται χωρίς διαφανή στοιχεία προέλευσης ή έχουν προέλθει από εντελώς παράνομη δραστηριότητα.
Σε θεσμικό επίπεδο, η επιχείρηση της Γενικής Διεύθυνσης ΔΕΟΣ αποτελεί ακόμη μία υπόθεση που εξιχνιάστηκε με τη χρήση των ψηφιακών ελεγκτικών μεθόδων της ΑΑΔΕ. Στην έρευνα αξιοποιήθηκαν η ανάλυση κινδύνου, η διασταύρωση δηλώσεων, τα ψηφιακά ίχνη για την πραγματοποίηση στοχευμένων επιχειρήσεων στη θάλασσα και η διεθνής συνεργασία με τελωνειακές και διωκτικές Αρχές άλλων χωρών.
Στο πλαίσιο της Σύμβασης CITES και του δικτύου Natura 2000, η συλλογή, η μεταφορά και η εμπορία προστατευόμενων θαλάσσιων ειδών χωρίς την απαιτούμενη άδεια απαγορεύονται αυστηρά. Παρά τους περιορισμούς, οι εγκληματικές οργανώσεις εκμεταλλεύονται κενά στην επιτήρηση, χρησιμοποιούν ψευδείς δηλώσεις και αναπτύσσουν πολυεπίπεδα δίκτυα μεταφορικών εταιρειών, ώστε να κρύβουν τα παράνομα φορτία μέσα σε νόμιμες αποστολές άλλων προϊόντων.
Η Ελλάδα διαθέτει μεγάλο αριθμό θαλάσσιων περιοχών που έχουν ενταχθεί στο δίκτυο Natura 2000 και οφείλει να προστατεύει τα κοραλλιογενή οικοσυστήματα, τους υφάλους και τις θαλάσσιες σπηλιές όπου ζουν σπάνια είδη.
Η υπόθεση του «κόκκινου χρυσού» στο Αιγαίο δείχνει ότι, εκτός από την υπεραλίευση, την κλιματική κρίση και τη ρύπανση, τα κοράλλια απειλούνται και από διεθνή κυκλώματα που αντιμετωπίζουν τον θαλάσσιο πλούτο ως πεδίο παράνομης εκμετάλλευσης με υψηλά κέρδη.