OPINION

Το τελευταίο μήνυμα του Χαμενεΐ προς τη Δύση

Σε μια εντυπωσιακή νεκρώσιμη τελετή για τον Αλί Χαμενεΐ το ιρανικό καθεστώς έχει την ευκαιρία να στείλει και να λάβει πολιτικά μηνύματα προς και από πάσα κατεύθυνση. 

Αρχικά τα μηνύματα της τελετής που οργανώνει το ιρανικό καθεστώς με μεγάλη επιμέλεια θα απευθύνονται κυρίως προς τις ΗΠΑ, το Ισραήλ και τις ευρωπαϊκές χώρες. Και τα μηνύματα θα σταλούν μέσω μιας σειράς ομιλιών και συμβολικών εικόνων. Μέσα σε αυτές είναι ήδη από τις προετοιμασίες για την κηδεία, η σφιγμένη γροθιά του Χαμενεϊ που δείχνει ότι ο θάνατος του ανώτατου ηγέτη αποτελεί σημείο συσπείρωσης, αν όχι και δυνητικής εκδίκησης. Ξεχωρίζει ακόμα η κυριαρχία του κόκκινου και του μαύρου χρώματος παντού που ζωγραφίζει την αντοχή των μουλάδων στην εξουσία της χώρας. Θα είναι όμως και η διαδρομή της σορού μέσα από ιερούς τόπους του σιιτικού Ισλάμ που έχει σκοπό να διαλαλήσει μια ενιαία αφήγηση πένθους.

Η κηδεία, σύμφωνα με τις πληροφορίες στα διεθνή ΜΜΕ, οργανώνεται σαν θρησκευτική παράσταση όπου οι συμμετέχοντες αναμένεται να μιλούν μια παγκόσμια πολιτική γλώσσα κατανοητή από όλους όσους θα παρακολουθούν τις εικόνες. Το πρόγραμμα των επόμενων ημερών ενισχύει ακριβώς αυτό. Στις 6 Ιουλίου, η βασική πομπή στην Τεχεράνη αναμένεται να συγκεντρώσει τα μεγαλύτερα πλήθη, ξεκινώντας στις 6 το πρωί από την πλατεία Ιμάμ Χοσεΐν και καταλήγοντας, έπειτα από δέκα χιλιόμετρα και νεκρώσιμες προσευχές, στην πλατεία Αζαντί. Την επόμενη ημέρα, το επίκεντρο της τελετής θα μεταφερθεί στην Κομ και στο τέμενος Τζαμκαράν, σε μια πόλη κρίσιμη για το καθεστώς. Στις 8 Ιουλίου, η σορός θα περάσει τα σύνορα προς τη Νατζάφ, με επίσημη υποδοχή από την ηγεσία και θρησκευτικούς αξιωματούχους του Ιράκ, πριν μεταφερθεί στο ιερό του Ιμάμη Αλί και στη συνέχεια στην Καρμπάλα, στο ιερό του Ιμάμη Χουσεΐν. Η επιστροφή στο Ιράν και η ταφή, στις 9 Ιουλίου, στο ιερό του Ιμάμη Ρεζά στη Μασχάντ, την πόλη όπου γεννήθηκε ο Χαμενεΐ, επρόκειτο να κλείσουν έναν κύκλο που θα έχει ξεκινήσει από την ιρανική πρωτεύουσα, θα έχει περάσει από την καρδιά της σιιτικής μνήμης και θα έχει καταλήξει σε έναν από τους ιερότερους τόπους των μουσουλμάνων.

Το νεκρό σώμα του μεγάλου ηγέτη γίνεται έτσι το σύμβολο της συνέχειας, της δύναμης και της ανανέωσης της νομιμοποίησης της ισλαμικής κυβέρνησης. Το ίδιο σώμα του Χαμενεΐ αποτελεί έναν τόπο όπου θα συναντηθούν αυτές τις ημέρες η συλλογική συγκίνηση και η οργή, με τις ανάγκες της τρέχουσας πολιτικής. Γι’ αυτές τις ανάγκες, αυτό το σώμα αποκτά για κάποιες ώρες μια νέα ζωή, μια νέα πολιτική ζωή. Είναι εκεί ο θάνατος ως θυσία, εν μέσω σύγκρουσης με τους μεγάλους εχθρούς, ΗΠΑ και Ισραήλ. 

Η αντίδραση του Ντόναλντ Τραμπ έδειξε το διεθνές ενδιαφέρον γι’ αυτό το τελετουργικό. Ο Αμερικανός Πρόεδρος εξέφρασε την έκπληξή του για τα δάκρυα των Ιρανών λέγοντας πως σε κάποιες περιπτώσεις ίσως ήταν προσποιητά. Άφησε ακόμα να εννοηθεί πως οι ΗΠΑ θα μπορούσαν, με ένα χτύπημα, να εξαλείψουν ηγέτες και αξιωματούχους που βρισκονται εκεί. Πρόσθεσε όμως ότι κάτι τέτοιο θα στερούσε από την Ουάσιγκτον τους ανθρώπους με τους οποίους θα μπορούσε να διαπραγματευτεί. Μάλλον εμφανίστηκε να δικαιολογείται σε κάποιους σκληρούς του συνομιλητές γιατί άφηνε να γίνεται όλο αυτό. Στο Axios παρουσιάζοντας την Τεχεράνη ως την πλευρά που αναζητά απεγνωσμένα συμφωνία, έδωσε χρονοδιάγραμμα για την προσωρινή παύση σε συνομιλίες και χτυπήματα μέχρι την ολοκλήρωση των τελετών. Οι δηλώσεις Τραμπ αποκάλυψαν ότι τα πολιτικά μηνύματα της Τεχεράνης έφτασαν ήδη στον βασικό αποδέκτη τους.

Παρά το στρατηγικό, ψυχολογικό και οικονομικό πλήγμα που έχει δεχτεί, το ιρανικό καθεστώς κατάφερε να σταθεί όρθιο – έστω με λίγους συμμάχους. Η παρουσία της Χεζμπολάχ, της Χαμάς, της Ισλαμικής Τζιχάντ και των Χούθι δείχνει πως η κηδεία αφορά συνολικά τον λεγόμενο «Άξονα της Αντίστασης».  Επίσης το πέρασμα της σορού στο Ιράκ αποτελεί μια προσπάθεια του ιρανικού καθεστώτος να εντάξει το πένθος σε έναν ευρύτερο σιιτικό χάρτη. Η Νατζάφ, με το ιερό του Ιμάμη Αλί, και η Καρμπάλα, με τη μνήμη του Ιμάμη Χουσεΐν, προσφέρουν στην Τεχεράνη το θρησκευτικό βάθος που χρειάζεται για να παρουσιάσει τον Χαμενεΐ ως κάτι περισσότερο από πρώην ανώτατο ηγέτη του Ιράν. Τον παρουσιάζει ως σύμβολο μιας υπερεθνικής κοινότητας, μιας θρησκείας με εκατομμύρια πιστούς και ενός στρατιωτικού δικτύου που πρέπει αν πείσει ότι παραμένει ζωντανό και ενεργό. Το μεγάλο πολιτικό διακύβευμα είναι να υπενθυμίσει το ιρανικό καθεστώς ότι η επιρροή του εκτείνεται σε έναν ευρύτερο σιιτικό και αντιδυτικό χώρο και πως κάθε αντιπροσωπεία μπροστά στο φέρετρο θα σηματοδοτεί την επιδίωξη αυτού του γεωπολιτικού δικτύου να παραμείνει ενωμένο. 

Όμως ίσως το πιο αξιομνημόνευτο γεγονός της κηδείας να είναι ότι τελικά θα ολοκληρωθεί. Σίγουρα θα πρόκειται για μια τελετή – υπερπαραγωγή που όταν θα φτάσει στο τέλος της θα περάσει στα μεγάλα γεγονότα του αιώνα μας. Γεμάτη με σύμβολα ως επίδειξη ιρανικής ισχύος. Εντούτοις πέρα από τα μηνύματα αντοχής και ανθεκτικότητας του ιρανικού καθεστώτος, αλλά και πέρα από την οργή των εκατομμυρίων Ιρανών, είναι ξεκάθαρο πως τις επόμενες ώρες θα φανεί ποιοι από τους εμπλεκόμενους σε αυτόν τον πόλεμο έχουν αρχίσει να υπακούν στα όριά του, μετρώντας πρωτίστως το κόστος.  
νομιμοποίησης του ιρανικού καθεστώτος.

Ανδρέας Μπελεγρής