Τι ήξερα μέχρι χθες για τον βελονισμό; Ότι αρκούν κάποιες συνεδρίες για να κόψεις το τσιγάρο, μερικές βελόνες για να περιορίσεις την υπερβολική σου όρεξη για φαγητό, κάποια «τσιμπήματα» για να κάνεις μία παύση στο άγχος ή στον πόνο της μέσης και στις ημικρανίες. Ώσπου φίλες Θεσσαλονικιές, που νόσησαν με καρκίνο στο παρελθόν και συντρέχουν ογκολογικούς ασθενείς ως μέλη του Συλλόγου Φίλων του Θεαγενείου, μου μίλησαν «για τον Αντρέα», τον δικό τους άνθρωπο, τον γιατρό που ασχολείται με τον πόνο τους: τον σωματικό και τον ψυχικό. «Συστήστε μου τον Αντρέα λοιπόν!», τους προέτρεψα. Και οι διόλου αναβλητικοί Μακεδόνες, κανόνισαν στο φτερό τη συνάντηση. Και ταξίδεψα γι’ αυτήν μισή ώρα ταξίδι στον αέρα και μισή ώρα οδικώς από το αεροδρόμιο ως το Θεαγένειο, το Αντικαρκινικό Νοσοκομείο της Θεσσαλονίκης.
«Θεαγένειο, παρακαλώ»
Ζητώντας από τον οδηγό του ταξί να με πάει στο Θεαγένειο –«γιατί σε λίγο έχω ραντεβού»- εκείνος με κοίταξε κατάματα με μια λύπη βαθιά σαν να’ μουν δικός του άνθρωπος. Σαν εχθές να τα πίναμε μαζί στην Παραλία και να λέγαμε τα σεκλέτια μας. Οι φίλοι και οι φίλες του Βορρά, μου επιβεβαίωσαν ότι στη Θεσσαλονίκη οι άνθρωποι δεν είναι διόλου εξοικειωμένοι με τον καρκίνο. «Ποιος είναι», θα μου πεις. Αλλά να: στην πολυπληθή Αθήνα με έναν τρόπο η ασθένεια μας αφορά, τη βλέπουμε, την ακούμε γύρω μας. Στις περισσότερες οικογένειες και παρέες που γνωρίζουμε η νόσος έχει τρυπώσει. Λέμε και το όνομά της –«καρκίνος»- αντί για «επάρατη» ή «το κακό». Οπότε, ναι, μπήκα στο Θεαγένειο παρασυρμένη ότι θα συναντούσα μόνο πόνο και θλίψη. Και αντί γι’ αυτό είδα μία αρμαθιά ογκολογικών ασθενών να περιμένουν έξω από μια πόρτα που η ταμπέλα της έλεγε: «Ιατρικός βελονισμός» δίχως αγωνία στο βλέμμα, αλλά με αδημονία για το ραντεβού που θα τους κάνει να νιώσουν καλύτερα: λιγότερο πόνο, περισσότερη ηρεμία και, κυρίως, ανθρώπινη επαφή με έναν ογκολόγο, που θα αφιερώσει χρόνο και για να τους ακούσει. (Ναι, οι ασθενείς, πέρα από την επιστημοσύνη ζητούν και τον χρόνο των γιατρών τους).
«Ο βελονισμός είναι μεγάλη ανακούφιση» Πιάνω κουβέντα με μία παρέα μεσήλικων γυναικών. Στην πλειοψηφία τους κάνουν θεραπείες για καρκίνο του μαστού. Αλλά εκείνη την Πέμπτη περιμένουν υπομονετικά το ραντεβού τους με τον «γιατρό που τους βάζει τις βελόνες», όπως λένε. Η πιο μεγάλη σε ηλικία θα μου περιγράψει τη μεγάλη ανακούφιση που νιώθει μετά από κάθε συνεδρία με τον Αντρέα. Διαβάζω την κάρτα του, που κρατώ στα χέρια μου: «Ανδρέας Ευάγγελος Μακραντωνάκης Παθολόγος – Ογκολόγος, Ιατρικός Βελονιστής, Διδάκτωρ Καποδιστριακού Νοσοκομείου Ιατρικής Αθηνών».
Ξέρω γι’ αυτόν ότι παρακολουθεί ασθενείς με συμπαγείς όγκους και εξειδικεύεται στην παρηγορική φροντίδα. Γνωρίζω ακόμη –και αυτός είναι και ο λόγος που τον συναντώ, ότι αν και εργάζεται σε μεγάλο ιδιωτικό ογκολογικό κέντρο της Θεσσαλονίκης και διατηρεί και προσωπικό ιατρείο, προσφέρει εθελοντικά υπηρεσίες ιατρικού βελονισμού σε ογκολογικούς ασθενείς του Ακτινοθεραπευτικού Τμήματος του ΑΝΘ «Θεαγένειο», με την άδεια της Διοίκησης και σε συνεργασία με το Ακτινοθεραπευτικό Τμήμα και τον Σύλλογο Φίλων του Νοσοκομείου. «Η δράση αυτή εντάσσεται στη φιλοσοφία μου για μια ολιστική, ανθρώπινη προσέγγιση της ογκολογικής φροντίδας, όπου η ανακούφιση των συμπτωμάτων και η ποιότητα ζωής έχουν κεντρική θέση στην ορθή θεραπευτική στρατηγική», θα μου πει λίγο πριν ενεργοποιήσω το voice recorder και ρωτήσω ό, τι πιστεύω ότι θα θέλατε να μάθετε για τον βελονισμό στους ασθενείς με καρκίνο.
Ο ιατρικός βελονισμός ανήκει στις συμπληρωματικές θεραπείες; Ναι, ο ιατρικός βελονισμός εντάσσεται στις ιατρικά τεκμηριωμένες συμπληρωματικές θεραπείες, ως πυλώνας στην παρηγορική φροντίδα του ασθενή. Δεν υποκαθιστά την ογκολογική θεραπεία, αλλά λειτουργεί παράλληλα με αυτήν, με στόχο τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών μας από τις παρενέργειες των θεραπειών και της ίδιας της νόσου. Η αποτελεσματικότητά του έχει μελετηθεί σε πολλές καταστάσεις που σχετίζονται με την νόσο όπως στην αντιμετώπιση του καρκινικού πόνου, της ναυτίας και της κόπωσης, του άγχους, της αϋπνίας… Γενικότερα συνεισφέρει σημαντικά στη συνολική ψυχοσωματική ισορροπία.
Συγκεκριμένα, ποιος είναι ο ρόλος του βελονισμού στην ανακουφιστική θεραπεία του ογκολογικού ασθενή; Ο ρόλος του βελονισμού δεν είναι απλώς υποστηρικτικός, είναι βαθιά ανθρωποκεντρικός. Εκεί όπου η κλασική ιατρική στοχεύει στον όγκο, ο βελονισμός στοχεύει στον άνθρωπο ολιστικά. Σε μια εποχή όπου η ογκολογία εξελίσσεται ραγδαία, ο βελονισμός υπενθυμίζει κάτι θεμελιώδες: ότι η ανακούφιση είναι κι αυτή θεραπεία. Ότι η ποιότητα ζωής δεν είναι πολυτέλεια, αλλά ένα δικαίωμα εσωτερικής ανακούφισης σε όλα τα στάδια της νόσου, από την διάγνωση και την παρακολούθηση μέχρι την αποκατάσταση.
Τι προσδοκούν οι ασθενείς από τις συνεδρίες και τι κερδίζουν τελικά; Οι περισσότεροι προσδοκούν ανακούφιση – και συνήθως τη λαμβάνουν. Κερδίζουν μείωση του πόνου, καλύτερο ύπνο, λιγότερο άγχος, καλύτερη αναπνοή, περισσότερη ενέργεια. Πολλοί αναφέρουν ότι νιώθουν «να ξεμπλοκάρει το σώμα», «να ηρεμεί το νευρικό σύστημα», «να καθαρίζει το μυαλό». Το σημαντικότερο όμως είναι ότι νιώθουν πως συμμετέχουν ενεργά στη φροντίδα του εαυτού τους.
Σε ποια φάση της επαγγελματικής σου ζωής ξεκίνησες την εκπαίδευση στον ιατρικό βελονισμό; Γνώρισα τον ιατρικό βελονισμό το 2014, στην αρχή της ειδικότητάς μου στην Παθολογική Ογκολογία. Δύο χρόνια μετά, το 2016, έλαβα την πιστοποίηση μου ως πτυχιούχος του Ιατρικού Βελονισμού.
Τι σε οδήγησε σε αυτή την απόφαση; Στην περίοδο της ειδικότητας μου στην Ογκολογία ερχόμουν καθημερινά αντιμέτωπος με τον πόνο, την κόπωση, τη ναυτία και τη δυσφορία, χαρακτηριστικά συμπτώματα που συχνά δεν υποχωρούσαν παρά την εντατική φαρμακευτική αγωγή. Έβλεπα ανθρώπους να επιβαρύνονται όχι μόνο από τη νόσο, αλλά και από τα ίδια τα φάρμακα που χρειαζόταν να λάβουν. Και τότε άρχισε μέσα μου να ωριμάζει μια ανάγκη, να βρω τρόπους ανακούφισης που δεν θα προσθέτουν βάρος σε έναν ήδη κουρασμένο οργανισμό. Έτσι ο βελονισμός έγινε για μένα όχι μια «εναλλακτική», αλλά μια φυσική προέκταση της ογκολογικής μου πρακτικής. Ένα εργαλείο που δεν ανταγωνίζεται τη σύγχρονη ιατρική, αλλά τη συμπληρώνει. Ένα μέσο που επιτρέπει στον ασθενή να αναπνεύσει λίγο πιο ελεύθερα μέσα στη δυσκολία. Και τελικά, μια υπενθύμιση ότι η ογκολογία δεν είναι μόνο θεραπείες και πρωτόκολλα αλλά είναι και η φροντίδα του ανθρώπου που τα βιώνει.
Θα μου αναφέρεις κάποιες χώρες όπου ο ιατρικός βελονισμός εντάσσεται επίσημα στην παρηγορητική φροντίδα; Υπάρχουν αρκετές χώρες όπου ο ιατρικός βελονισμός αποτελεί πλέον επίσημο και οργανωμένο κομμάτι της παρηγορητικής φροντίδας. Πέρα από την Κίνα, όπου ο βελονισμός είναι βαθιά ενσωματωμένος στο σύστημα υγείας, πολλές χώρες της Δύσης έχουν προχωρήσει σε θεσμική ενσωμάτωσή του. Στις ΗΠΑ, κορυφαία ογκολογικά κέντρα όπως το MD Anderson και το Memorial Sloan Kettering, διαθέτουν εξειδικευμένα τμήματα ιατρικού βελονισμού, ενταγμένα στα προγράμματα υποστηρικτικής και παρηγορητικής φροντίδας. Στην Ευρώπη, χώρες όπως η Γερμανία, η Γαλλία, η Ελβετία και η Σουηδία εφαρμόζουν τον βελονισμό συστηματικά σε ογκολογικά νοσοκομεία, ενώ στο Ηνωμένο Βασίλειο το NHS τον προσφέρει σε συγκεκριμένα πλαίσια ανακουφιστικής θεραπείας. Η ελληνική ιατρική κοινότητα δείχνει ολοένα και μεγαλύτερο ενδιαφέρον και βλέπουμε κι εδώ σταδιακά μια μετατόπιση προς μια πιο ολιστική, ανθρωποκεντρική προσέγγιση της ογκολογικής φροντίδας.
Στο Θεαγένειο ο βελονισμός ασκείται εθελοντικά. Πώς πιστεύετε ότι θα έπρεπε να ενταχθεί θεσμικά στο ΕΣΥ; Όπως εντάχθηκαν άλλες συμπληρωματικές παρεμβάσεις διεθνώς: Με πιστοποιημένη εκπαίδευση ιατρών, με σαφή πρωτόκολλα, με αξιολόγηση αποτελεσματικότητας και με χρηματοδότηση από το δημόσιο σύστημα υγείας. Ο ιατρικός βελονισμός δεν είναι πολυτέλεια. Είναι εργαλείο ανακούφισης που αξίζει κάθε ασθενής.
Μπορεί ο ασθενής να νιώσει ανακούφιση από την πρώτη κιόλας συνεδρία; Πολλοί ασθενείς νιώθουν ανακούφιση ήδη από την πρώτη συνεδρία βελονισμού. Δεν είναι μια μαγική υπόσχεση, αλλά μια πραγματικότητα που βλέπουμε συχνά στην κλινική πράξη. Το σώμα, όταν του δοθεί το κατάλληλο ερέθισμα, ανταποκρίνεται με τρόπους που μας εκπλήσσουν: ο πόνος μειώνεται, η ένταση υποχωρεί, η αναπνοή γίνεται πιο βαθιά, ο ύπνος πιο ήρεμος. Είναι σαν να «ξεκουμπώνει» ένα εσωτερικό φρένο που κρατούσε τον οργανισμό σε συνεχή συναγερμό. Άλλοι ασθενείς χρειάζονται δύο ή τρεις συνεδρίες για να νιώσουν σταθερή βελτίωση και αυτό είναι απολύτως φυσιολογικό. Ο βελονισμός δεν επιβάλλεται στο σώμα, το «προσκαλεί». Και κάθε σώμα έχει τον δικό του ρυθμό ανταπόκρισης. Αυτό που παραμένει σταθερό, είναι ότι η διαδικασία ενεργοποιεί μηχανισμούς χαλάρωσης, ρύθμισης του νευρικού συστήματος και μείωσης της φλεγμονής, χωρίς να προσθέτει φαρμακευτικό φορτίο ή παρενέργειες.
Έχετε συναντήσει αντιδράσεις από συναδέλφους; Σήμερα δεν συναντώ πια αντιδράσεις από συναδέλφους. Ο ιατρικός βελονισμός έχει πλέον περάσει από το στάδιο της «καινοτομίας» στο στάδιο της ιατρικής πράξης με επιστημονική τεκμηρίωση. Γνωρίζουμε πια πολύ καλά τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί, μέσα από τη ρύθμιση του ενδοκανναβινοειδούς συστήματος, την εξισορρόπηση του αυτόνομου νευρικού συστήματος και τη μείωση της φλεγμονής. Όταν υπάρχει σαφής βιολογική εξήγηση, η ιατρική κοινότητα αισθάνεται ασφάλεια. Βλέπω όλο και περισσότερους γιατρούς να ενημερώνονται, να εκπαιδεύονται και να εντάσσουν τον βελονισμό στην καθημερινή τους πρακτική, με εξαιρετικά αποτελέσματα για τους ασθενείς τους. Η στάση έχει αλλάξει: από την επιφυλακτικότητα, έχουμε περάσει στη συνεργασία. Και αυτό είναι ίσως το πιο αισιόδοξο σημάδι ότι η σύγχρονη ιατρική δεν φοβάται να εξελιχθεί, όταν κάτι αποδεικνύεται ότι βοηθά πραγματικά τον άνθρωπο.
Ποιο είναι το «αντάλλαγμα» για τον γιατρό που ανακουφίζει τον ασθενή με βελονισμό; Το «αντάλλαγμα» είναι μια στιγμή. Εκείνη η στιγμή που βλέπεις έναν άνθρωπο που μπήκε στο ιατρείο κουρασμένος και σφιγμένος, να σηκώνεται μετά από τη συνεδρία λίγο πιο ανάλαφρος. Να αλλάζει η έκφρασή του, να φωτίζει το βλέμμα του, να ανασαίνει πιο βαθιά. Αυτή η μικρή μετατόπιση, από τον πόνο προς την ανακούφιση, είναι για μένα μια υπενθύμιση του γιατί κάνουμε αυτή τη δουλειά. Η ιατρική δεν είναι μόνο φάρμακα και πρωτόκολλα. Είναι η δυνατότητα να σταθείς δίπλα σε έναν άνθρωπο και να του προσφέρεις μια στιγμή ηρεμίας μέσα στη δυσκολία. Και αυτή η στιγμή, όσο μικρή κι αν είναι, αξίζει τα πάντα.
Θα μας διηγηθείτε μία ιστορία ζωής από την εμπειρία σας; Θυμάμαι μια ασθενή που μου είπε κάποτε: «Δεν φοβάμαι μόνο τη νόσο, φοβάμαι ότι έχασα τον εαυτό μου». Ξεκινήσαμε βελονισμό για τα συμπτώματα, αλλά αυτό που άλλαξε πρώτο ήταν η διάθεσή της. Άρχισε να κοιμάται καλύτερα, να ηρεμεί, να ακούει ξανά το σώμα της. Αυτή η μικρή μετατόπιση το να ξαναβρίσκει κάποιος τον εσωτερικό του χώρο είναι από τις πιο δυνατές στιγμές αυτής της δουλειάς. Μια μέρα, η ασθενής αυτή μού είπε: «Τώρα μπορώ να διαχειρίζομαι τους φόβους μου χωρίς να παραλύω».