Στις αρχές του 2024, ο πρύτανης ενός πανεπιστημίου στη Βουδαπέστη έλαβε ένα συγκλονιστικό αίτημα από έναν ανώτατο αξιωματούχο της ουγγρικής κυβέρνησης.
Ο αξιωματούχος είπε στον πρύτανη, Καθηγητή Gergely Deli, ότι το Πανεπιστήμιο Δημόσιας Υπηρεσίας Ludovika θα έπρεπε να διοργανώσει ένα συνέδριο για την κλιματική αλλαγή και να στείλει πρόσκληση σε έναν απροσδόκητο καλεσμένο: τον Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ, τον ευρέως μισητό πρώην πρόεδρο του Ιράν.
Ακόμη πιο συγκλονιστικός ήταν ο λόγος. Ο αξιωματούχος είπε στον κ. Deli ότι το συνέδριο ήταν απλώς ένα προσχηματικό πλαίσιο για να έχει ο κ. Αχμαντινετζάντ μυστικές συζητήσεις στη Βουδαπέστη με πράκτορες πληροφοριών από το Ισραήλ, τον δηλωμένο εχθρό του κ. Αχμαντινετζάντ.
Ο κ. Deli γνώριζε ότι η πρόσκληση θα μπορούσε να αμαυρώσει τόσο τη δική του φήμη όσο και αυτή του πανεπιστημίου. Αλλά, όπως είπε σε συνέντευξη, πίστευε ότι μπορεί να έπαιζε ρόλο στη διάσωση ζωών.
«Έχεις δύο εχθρούς, και αν αυτοί οι εχθροί θέλουν να μιλήσουν μεταξύ τους, τότε το καλύτερο είναι να κάνεις ό,τι μπορείς για να τους κάνεις να μιλήσουν», είπε.
Η επίσκεψη του Αχμαντινετζάντ στο πανεπιστήμιο το 2024 και μια δεύτερη το επόμενο έτος ήταν μέρος μιας πολυετούς ισραηλινής προσπάθειας να τον εκπαιδεύσει ως πληροφοριακό πόρο που, όταν έρθει η ώρα, θα μπορούσε να εγκατασταθεί ως νέος ηγέτης του Ιράν, σύμφωνα με Αμερικανούς και Ιρανούς αξιωματούχους γνώστες της επιχείρησης, οι οποίοι μίλησαν υπό τον όρο της ανωνυμίας για να περιγράψουν ευαίσθητες πληροφορίες.
Η στρατολόγηση του Αχμαντινετζάντ ήταν τόσο υψηλής προτεραιότητας για το Ισραήλ που ο τότε αρχηγός των μυστικών υπηρεσιών της χώρας, David Barnea, ταξίδεψε ακόμη και στην ουγγρική πρωτεύουσα το 2024 για να συναντηθεί προσωπικά με τον Αχμαντινετζάντ, σύμφωνα με πρώην Αμερικανούς αξιωματούχους. Λίγο αργότερα, είπαν, η Μοσάντ, η υπηρεσία εξωτερικών πληροφοριών του Ισραήλ, ενημέρωσε τη CIA ότι είχε έρθει σε επαφή με τον Αχμαντινετζάντ.
Η απόφαση του Ισραήλ να οικοδομήσει ένα σχέδιο αλλαγής καθεστώτος γύρω από τον Αχμαντινετζάντ αποτελεί μια έκτακτη ανατροπή στην ιστορία των σχέσεων της χώρας με τον πρώην πρόεδρο, ο οποίος ήταν γνωστός για την επιτάχυνση του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, τις τακτικές εκκλήσεις για καταστροφή του Ισραήλ και την άρνηση του Ολοκαυτώματος.
Τα τελευταία χρόνια, σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, το Ισραήλ κατέβαλε κρυφά χρήματα στον Αχμαντινετζάντ για στέγαση και ταξίδια, και Ισραηλινοί πράκτορες τον συνάντησαν στο εξωτερικό σε πολλές περιπτώσεις, συμπεριλαμβανομένων των ταξιδιών του στη Βουδαπέστη.
Η προσπάθεια κορυφώθηκε στα τέλη Φεβρουαρίου του τρέχοντος έτους — κατά τις πρώτες ημέρες του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν — με μια τολμηρή επιχείρηση μετεγκατάστασης του πρώην ηγέτη, ο οποίος ζούσε υπό αυστηρή επιτήρηση στην Τεχεράνη. Ο στόχος: να τεθεί σε κίνηση το σχέδιο ανατροπής του τρέχοντος καθεστώτος και εγκατάστασης του Αχμαντινετζάντ.
Το σχέδιο απέτυχε.
Στις 28 Φεβρουαρίου, μια ισραηλινή αεροπορική επιδρομή έπληξε το συγκρότημα του Αχμαντινετζάντ, στοχοποιώντας το κτίριο των σωματοφυλάκων του και το θωρακισμένο όχημά του. Μετά την επιδρομή, σύμφωνα με τέσσερις ανώτερους Ιρανούς αξιωματούχους, έφτασε ένα μαύρο Peugeot, παρέλαβε τον Αχμαντινετζάντ και τον απομάκρυνε με μεγάλη ταχύτητα από το χαοτικό σκηνικό.
Αμερικανοί και Ιρανοί αξιωματούχοι με γνώση της επιχείρησης δήλωσαν ότι το αυτοκίνητο οδηγούνταν από πράκτορες της Μοσάντ, οι οποίοι μετέφεραν τον Αχμαντινετζάντ σε ένα μυστικό ασφαλές σπίτι στο Ιράν.
Αλλά ο πρώην Ιρανός ηγέτης ήταν αναστατωμένος για τη φρενήρη επιχείρηση διάσωσης και φαινόταν απογοητευμένος από το ισραηλινό σχέδιο να τον επαναφέρει στην εξουσία, σύμφωνα με άτομα με γνώση των γεγονότων.
Τελικά εγκατέλειψε το ασφαλές σπίτι υπό συνθήκες που παραμένουν ακόμη ασαφείς. Ο Αχμαντινετζάντ δεν εμφανίστηκε ξανά δημόσια μέχρι την περασμένη Δευτέρα, όταν έκανε μια σύντομη εμφάνιση στην πομπή της κηδείας του δολοφονημένου ανώτατου ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ.
Η τρέχουσα κατάστασή του παραμένει αβέβαιη. Αλλά τέσσερις ανώτεροι Ιρανοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι ο Αχμαντινετζάντ βρίσκεται υπό κράτηση του τμήματος πληροφοριών της Φρουράς της Ισλαμικής Επανάστασης, σε κατ’ οίκον περιορισμό, τώρα που το Ιράν έχει πληροφορηθεί μεγάλο μέρος των αλληλεπιδράσεών του με το Ισραήλ.
Ισραηλινοί αξιωματούχοι δεν έχουν σχολιάσει δημόσια το σχέδιο εγκατάστασης του Αχμαντινετζάντ ως ηγέτη του Ιράν, το οποίο ήταν μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας ανατροπής της κυβέρνησης στην Τεχεράνη. Ένα άλλο στοιχείο περιελάμβανε τον εξοπλισμό και την εκπαίδευση των ιρανικών κουρδικών αντιπολιτευτικών δυνάμεων με έδρα το βόρειο Ιράκ για να εισέλθουν στο δυτικό Ιράν, να κρατήσουν έδαφος εκεί και τελικά να κινηθούν προς την πρωτεύουσα Τεχεράνη, μια προσπάθεια που ποτέ δεν υλοποιήθηκε.
Το σχέδιο αλλαγής καθεστώτος περιελάμβανε μια «ακολουθία ειδικών επιχειρήσεων, πολύ, πολύ μοναδική, που υποτίθεται ότι θα συνέβαινε», δήλωσε ο Tamir Hayman, πρώην επικεφαλής των πληροφοριών των Ισραηλινών Αμυντικών Δυνάμεων, στην εκπομπή συζήτησης του PBS “Firing Line” τον Μάιο, αφού οι New York Times αποκάλυψαν πρώτες λεπτομέρειες του ρόλου του Αχμαντινετζάντ στο σχέδιο. «Και ο Αχμαντινετζάντ ήταν μέρος αυτής της ακολουθίας».
Αξιωματούχοι της Μοσάντ, όπως και ο εκπρόσωπος του Αχμαντινετζάντ δεν απάντησαν σε αιτήματα για σχολιασμό.
Ως πρόεδρος του Ιράν από το 2005 έως το 2013, ο Αχμαντινετζάντ ήταν ο πιο εξέχων σκληροπυρηνικός πολιτικός της χώρας. Μιλούσε για εξάλειψη του Ισραήλ και υπό την ηγεσία του το Ιράν επανεκκίνησε ένα πρόγραμμα εμπλουτισμού ουρανίου, προκαλώντας υποψίες ότι επιδίωκε ένα μυστικό πρόγραμμα πυρηνικών όπλων. Ο Αχμαντινετζάντ διέταξε βίαιες καταστολές σε μια πανεθνική εξέγερση που αμφισβητούσε την επανεκλογή του το 2009, και υπό την ηγεσία του, η δικαιοσύνη πραγματοποίησε μαζικές εκτελέσεις αντιφρονούντων και φυλάκισε διαφωνούντες και αντιπάλους.
Αλλά στα χρόνια μετά την αποχώρησή του από την προεδρία, ο Αχμαντινετζάντ μετρίωσε τις απόψεις του και μετρίασε την αντι-ισραηλινή ρητορική που είχε χαρακτηρίσει τη θητεία του. Συχνά ήταν πρόθυμος να επιδείξει την πρόσφατα αποκτηθείσα μετριοπαθή πλευρά του, παραχωρώντας συνεντεύξεις και δίνοντας ομιλίες στις οποίες σχολίαζε την ποπ μουσική κουλτούρα του Ιράν, επέκρινε τις δυνάμεις ασφαλείας της χώρας για βαριές καταστολές και κατηγορούσε την άρχουσα τάξη για οικονομική διαφθορά.
Εγκατέλειψε το χαρακτηριστικό υπερμεγέθη χακί αδιάβροχο και άρχισε να φοράει προσαρμοσμένα κοστούμια. Περιποιήθηκε την ακατάστατη γενειάδα του, φαινόταν να κάνει θεραπεία Botox και άρχισε να μαθαίνει αγγλικά.
Στο γραφείο του στην Τεχεράνη, πραγματοποιούσε καθημερινές δημόσιες συναντήσεις διάρκειας μιας ώρας για να ακούσει τα παράπονα των απλών ανθρώπων, μερικοί από τους οποίους ήρθαν σε αυτόν αναζητώντας βοήθεια για την πλοήγηση στη γραφειοκρατία της κυβέρνησης. Περιστασιακά, έγραφε επιστολές σε κυβερνητικά υπουργεία συστήνοντας αιτούντες για δάνεια. Ταξίδευε τακτικά σε όλη τη χώρα, συναντώντας υποστηρικτές τόσο σε πόλεις όσο και σε αγροτικές επαρχίες.
Η σχέση του Αχμαντινετζάντ με την ιρανική κυβέρνηση ήταν περίπλοκη. Ανώτεροι ηγέτες τον περιθωριοποίησαν και περιόρισαν τις κινήσεις του, ωστόσο του επέτρεψαν μια θέση μαζί με άλλους ανώτερους αξιωματούχους σε ένα ανώτατο συμβούλιο που συμβουλεύει τον ανώτατο ηγέτη. Παραβρέθηκε στη συνεδρίαση του συμβουλίου τον Φεβρουάριο, λίγες ημέρες πριν ξεκινήσει ο πόλεμος.
Πολλοί στο Ιράν είδαν κυνικά πολιτικά κίνητρα στη μεταμόρφωση του Αχμαντινετζάντ, την οποία θεώρησαν ως μια προσπάθεια να γυαλίσει το λαϊκιστικό του προφίλ και να αποστασιοποιηθεί από τους κυβερνητικούς αξιωματούχους. Διατηρούσε μια βάση υποστήριξης μεταξύ των Ιρανών της εργατικής τάξης, και οι σύμβουλοί του ήταν βέβαιοι ότι ο στόχος του ήταν να επιστρέψει κάποια μέρα στην εξουσία.
«Ο Αχμαντινετζάντ δεν θα το έκανε αυτό για χρήματα. Έχει χρήματα· έχει ένα ευρύ οικονομικό δίκτυο. Θα το έκανε για την εξουσία. Θέλει να είναι στο τιμόνι της εξουσίας», δήλωσε ο Abdolreza Davari, πρώην στενός συνεργάτης και ανώτερος σύμβουλος του κ. Αχμαντινετζάντ, σε τηλεφωνική συνέντευξη. Οι δύο άνδρες είχαν ρήξη πριν από αρκετά χρόνια.
Ο Αχμαντινετζάντ είπε σε μια χούφτα από τους στενότερους συνεργάτες και έμπιστούς του για τις φιλοδοξίες του να γίνει ο μελλοντικός ηγέτης του Ιράν με τη βοήθεια ξένων δυνάμεων, σύμφωνα με έναν συνεργάτη του στενού του κύκλου, ο οποίος μίλησε υπό τον όρο της ανωνυμίας για να περιγράψει ιδιωτικές συζητήσεις.
Ο Αχμαντινετζάντ απογοητεύτηκε από το σύστημα της ισλαμικής δημοκρατίας αφού αποκλείστηκε τρεις φορές από την υποψηφιότητα για την προεδρία, είπε ο συνεργάτης, και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν μπορούσε να ανέλθει στην εξουσία όσο το τρέχον σύστημα παρέμενε σε ισχύ.
Ανησυχούσε ότι, σε περίπτωση πολέμου και αλλαγής καθεστώτος, οι Αμερικανοί και οι Ισραηλινοί θα επέλεγαν κάποια αντιπολιτευόμενη προσωπικότητα εκτός Ιράν που δεν γνώριζε τη χώρα και το Ιράν θα αποσταθεροποιούνταν, είπε ο συνεργάτης. Περιέγραψε τον εαυτό του σε όσους τον περιέβαλλαν ως κάποιον που θα μπορούσε να παίξει τον ρόλο ενός μεταρρυθμιστή, όπως ο πρώην Ρώσος πρόεδρος Μπόρις Γιέλτσιν, και είπε ότι αν έρθει στην εξουσία, το Ιράν θα αναγνωρίσει το Ισραήλ και θα εξομαλύνει τις σχέσεις ως μέρος των Συμφωνιών του Αβραάμ του Προέδρου Τραμπ, είπε ο συνεργάτης.
Οι ισραηλινές υπηρεσίες πληροφοριών παρακολουθούσαν στενά την αναδυόμενη ρήξη μεταξύ του Αχμαντινετζάντ και του ιρανικού καθεστώτος κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, σύμφωνα με δύο Ισραηλινούς αξιωματούχους άμυνας που γνώριζαν τις αξιολογήσεις των πληροφοριών εκείνη την εποχή. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον, είπαν οι αξιωματούχοι, ήταν η αυξανόμενη δυσαρέσκεια του Αχμαντινετζάντ προς τον Αγιατολάχ Χαμενεΐ και άλλες ανώτερες προσωπικότητες που είχαν αποκλείσει τον Αχμαντινετζάντ από το να θέσει ξανά υποψηφιότητα για την προεδρία.
Οι ενέργειες του Αχμαντινετζάντ άρχισαν να προκαλούν υποψίες εντός του τμήματος πληροφοριών της Φρουράς της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν, το οποίο είναι υπεύθυνο για τη διαφύλαξη της ισλαμικής δημοκρατίας από ξένες παρεμβάσεις. Αυτή η υποψία αυξήθηκε, σύμφωνα με δύο μέλη της Φρουράς και έναν αξιωματούχο πληροφοριών γνώστη της υπόθεσης, αφότου ο Αχμαντινετζάντ άρχισε να στέλνει δημόσιες επιστολές το 2017 στον Τραμπ και αργότερα στον πρίγκιπα διάδοχο της Σαουδικής Αραβίας Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν. Ο Τραμπ εξύμνησε και τους δύο άνδρες.
Μετά την ισραηλινή επιδρομή φέτος που αρχικά απελευθέρωσε τον Αχμαντινετζάντ από την επιτήρηση της Φρουράς, οι υπηρεσίες πληροφοριών του Ιράν άρχισαν να ερευνούν και να συνθέτουν τη σύνδεσή του με το Ισραήλ, σύμφωνα με τους τέσσερις αξιωματούχους.
Δεν είναι σαφές πότε οι Ισραηλινοί πράκτορες προσπάθησαν για πρώτη φορά να στρατολογήσουν τον Αχμαντινετζάντ. Ιρανοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι υπήρξε τουλάχιστον κάποια επαφή κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού το 2023 που πραγματοποίησε ο Αχμαντινετζάντ στη Γουατεμάλα για να παρακολουθήσει ένα συνέδριο με θέμα το περιβάλλον. Η πρόσκληση προήλθε από την κυβέρνηση της Γουατεμάλας, μιας χώρας που έχει στενότερες διπλωματικές σχέσεις με το Ισραήλ από τις περισσότερες στη Λατινική Αμερική.
Ο Αχμαντινετζάντ σχεδόν δεν πραγματοποίησε το ταξίδι, καθώς σταμάτησε στο αεροδρόμιο της Τεχεράνης από δυνάμεις ασφαλείας που αρνήθηκαν να του εκδώσουν κάρτα επιβίβασης και να του επιτρέψουν να εγκαταλείψει τη χώρα.
Πραγματοποίησε μια πολύωρη καθιστική διαμαρτυρία στο αεροδρόμιο, η οποία έγινε δημόσιο θέαμα καθώς φωτογραφιζόταν με απλούς Ιρανούς ταξιδιώτες, προσωπικό του αεροδρομίου και των αερογραμμών και δημοσίευσε ενημερώσεις στις σελίδες του στα κοινωνικά δίκτυα.
Τελικά, οι ιρανικές αρχές επέτρεψαν στον Αχμαντινετζάντ να επιβιβαστεί στο αεροπλάνο και να παρακολουθήσει το συνέδριο.
«Μερικοί άνθρωποι μου είπαν να μην ταξιδέψω στη Γουατεμάλα· τους είπα ότι ο αδελφός μου ο υπουργός περιβάλλοντος με προσκάλεσε», είπε ο Αχμαντινετζάντ σε ένα από τα βίντεο του ταξιδιού. «Αυτή είναι μια πολύ σημαντική χώρα στη Λατινική Αμερική».
Την επόμενη χρονιά, πραγματοποίησε το πρώτο του ταξίδι στην Ουγγαρία για να παρακολουθήσει το συνέδριο του Πανεπιστημίου Ludovika, συναντώντας στη Βουδαπέστη τον Barnea, ο οποίος ηγήθηκε της Μοσάντ για πέντε χρόνια, μέχρι τον περασμένο μήνα.
Η Ουγγαρία, την οποία ηγούνταν εκείνη την εποχή ο δεξιός πρωθυπουργός Βίκτορ Όρμπαν, είχε ίσως στενότερους δεσμούς με το Ισραήλ από οποιοδήποτε άλλο ευρωπαϊκό έθνος, και ο Όρμπαν και ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου πραγματοποίησαν ταξίδια στις χώρες του άλλου. Ο Νετανιάχου έδωσε μια δική του ομιλία τον Απρίλιο του 2025 στο Πανεπιστήμιο Ludovika, το οποίο του απένειμε βραβείο δημόσιας υπηρεσίας.
Δύο μήνες αργότερα, ο Αχμαντινετζάντ επέστρεψε στη Βουδαπέστη, λίγες ημέρες πριν το Ισραήλ εξαπολύσει πόλεμο στο Ιράν, μια επίσκεψη που ήταν κάλυψη για να συναντηθεί με Ισραηλινούς πράκτορες πληροφοριών.
Οι Ιρανοί σωματοφύλακές του από τη μονάδα Ansar της Φρουράς, που συνόδευαν τον Αχμαντινετζάντ σε όλα τα ταξίδια του στο εξωτερικό, ανέφεραν ότι, τουλάχιστον δύο φορές, κατάφερε να αποφύγει τη συνοδεία ασφαλείας του και να εξαφανιστεί για μεγάλες συναντήσεις κατά τη διάρκεια του ταξιδιού του Ιουνίου 2025. Σε μια αναφορά για το ταξίδι, οι σωματοφύλακες είπαν ότι είχαν αντιμετωπίσει τον Αχμαντινετζάντ σχετικά με τις εξαφανίσεις του, και ότι τους είχε πει ότι συναντούσε πανεπιστημιακούς καθηγητές, σύμφωνα με τα δύο μέλη της Φρουράς και έναν αξιωματούχο πληροφοριών.
Στο πανεπιστημιακό συνέδριο, ο πρώην Ιρανός πρόεδρος έδωσε μια διάλεξη στα αγγλικά, εκπλήσσοντας τους παρευρισκόμενους εγκαταλείποντας τον χαρακτηριστικό στίχο του Κορανίου που κάποτε απήγγειλε στην αρχή κάθε ομιλίας.
Ντυμένος με ένα προσαρμοσμένο σκούρο μπλε κοστούμι, μίλησε για την «κοινή ανθρωπότητα» και μια «μεταβαλλόμενη παγκόσμια τάξη», προσφέροντας τις δικές του απόψεις για το πώς θα μπορούσε να αναδυθεί ένας νέος κόσμος, σύμφωνα με βίντεο από το ταξίδι που αναρτήθηκαν στη σελίδα του στα κοινωνικά δίκτυα.
Παρουσίασε στον κ. Deli, τον πρύτανη του πανεπιστημίου, ένα αντίγραφο του Βιβλίου των Βασιλέων, του αρχαίου Ιρανού ποιητή Φερντοσί. Ο κ. Deli έδωσε στον κ. Αχμαντινετζάντ ένα έμβλημα του πανεπιστημίου.
Σε συνέντευξη τον περασμένο μήνα, οDeli είπε ότι, στέλνοντας πρόσκληση στον Αχμαντινετζάντ, είχε παίξει τον ρόλο ενός “strohmann” — γερμανικά για «αχυράνθρωπο» ή «μαριονέτα».
Μέχρι την περασμένη εβδομάδα, ο Αχμαντινετζάντ δεν είχε εμφανιστεί δημόσια από τα τέλη Φεβρουαρίου, όταν απομακρύνθηκε βιαστικά από το σπίτι του στην Τεχεράνη με το μαύρο Peugeot.
Την περασμένη Δευτέρα, έκανε μια σύντομη, αιφνιδιαστική εμφάνιση ως μέρος της πομπής της κηδείας του Αγιατολάχ Χαμενεΐ. Βίντεο από την πομπή έδειχναν τον Αχμαντινετζάντ, φορώντας ένα βαρύ μπουφάν υπό θερμοκρασία 32 βαθμών Κελσίου, με μια χειρουργική μάσκα κατεβασμένη μέχρι το πηγούνι του. Οι άλλοι δύο ζωντανοί πρώην πρόεδροι του Ιράν, Χασάν Ρουχανί και Μοχάμαντ Χαταμί, δεν προσκλήθηκαν και δεν εμφανίστηκαν σε καμία από τις τελετές της κηδείας.
Ο Αχμαντινετζάντ στεκόταν με το κεφάλι σκυμμένο, χωρίς να μιλά, περικυκλωμένος από όλες τις πλευρές από αυτό που φαινόταν να είναι φρουροί ασφαλείας.
Πηγή: The New York Times