Ποιος βγαίνει κερδισμένος από τη συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν

Τα καλά νέα είναι ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν δεν βρίσκονται πλέον σε ανοιχτό πόλεμο.

Αυτό από μόνο του είναι μια νίκη που πιθανότατα έσωσε ζωές μία εβδομάδα αφότου ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ υπέγραψε ένα μνημόνιο συνεννόησης στη Γαλλία για τον τερματισμό των μαχών. Αυτή η παύση δεν ήταν ποτέ δεδομένη, δεδομένου του μισού αιώνα μίσους μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης και μιας περιφερειακής ιστορίας με ειρηνευτικές συμφωνίες που έχουν καταρρεύσει.

Μέχρι στιγμής, το Μνημόνιο Συνεννόησης (MOU), ένα πλαίσιο 14 σημείων για συνομιλίες σχετικά με μια μόνιμη ειρήνη, έχει επίσης επιβιώσει από τις υποψίες πολλών Αμερικανών νομοθετών ότι επικυρώνει μια αμερικανική ήττα.

Αυτό συμβαίνει γιατί το κόστος της επιστροφής στη σύγκρουση είναι πλέον απαγορευτικό τόσο για τις ΗΠΑ, όσο και για το Ιράν, κι αυτό έρχεται με φόντο κάποιους έντονους εγχώριους πολιτικούς ανέμους, ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών. Ο Ντόναλντ Τραμπ αποκάλυψε την περασμένη εβδομάδα ότι δεν είναι διατεθειμένος να πληρώσει το οικονομικό τίμημα ακόμα ενός πολέμου. Και γιατί το Ιράν να σπάσει τώρα την εκεχειρία, αφού λαμβάνει άμεσα οφέλη χωρίς να χρειάζεται να εγκαταλείψει μεγάλο μέρος της βασικής διαπραγματευτικής του θέσης;

Αν και η συμφωνία μπορεί να υποδεικνύει μια διέξοδο από τον πόλεμο, δεν είναι μια διαρκής ειρήνη. Είναι μια κλασική τακτική του Τραμπ για να κερδίσει χρόνο, αναβάλλοντας δύσκολες πολιτικές επιλογές για αργότερα.

Ωστόσο, τα οφέλη και για τις δύο πλευρές αρχίζουν να διαφαίνονται.

Διαβάστε επίσης:

Τα Στενά του Ορμούζ είναι – κυρίως – ανοιχτά

Το πιο απτό όφελος για τις Ηνωμένες Πολιτείες από το Μνημόνιο Συνεννόησης είναι, αναμφισβήτητα, το άνοιγμα των στενών από το Ιράν.

Η κίνηση πλοίων μέσω των στενών έχει αυξηθεί σημαντικά τις τελευταίες ημέρες, με 70 διελεύσεις την Τετάρτη, σύμφωνα με την Kpler, η οποία παρακολουθεί τη δραστηριότητα χρησιμοποιώντας δεδομένα αναμεταδοτών και δορυφόρων. Αυτό είναι περισσότερο από το διπλάσιο του συνολικού αριθμού της Τρίτης, αν και εξακολουθεί να είναι χαμηλότερο από τις πάνω από 100 διελεύσεις που ήταν χαρακτηριστικές πριν από την έναρξη του πολέμου.

Τα στενά δεν έχουν ανοίξει πλήρως: το Ιράν συνεχίζει να απαιτεί άδειες για ταξίδια κατά μήκος του βόρειου διαδρόμου του καναλιού πλάτους περίπου 23 μιλίων, και οι νάρκες στο κέντρο περιορίζουν την κίνηση σε μια ενιαία λωρίδα ναυσιπλοΐας που ακολουθεί τις ακτές του Ομάν. Ως ένδειξη των επίμονων εντάσεων, ένα φορτηγό πλοίο χτυπήθηκε από ιρανικό μη επανδρωμένο αεροσκάφος στα στενά την Πέμπτη, δήλωσε ένας Αμερικανός αξιωματούχος στο CNN. Το περιστατικό διέκοψε μια επιχείρηση για την εκκένωση χιλιάδων ναυτικών από πλοία που είχαν αποκλειστεί στον Περσικό Κόλπο από τότε που ξέσπασε ο πόλεμος. Το U.S. Central Command (CENTCOM) επιβεβαίωσε ότι οι αμερικανικές δυνάμεις έπληξαν αποθήκες πυραύλων και drones, καθώς και εγκαταστάσεις παράκτιων ραντάρ στο Ιράν, σε απάντηση επίθεσης σε εμπορικό πλοίο στα Στενά του Ορμούζ, ενώ ακολούθησαν επιθέσεις των Φρουρών της Επανάστασης κατά αμερικανικών στρατιωτικών θέσεων στον Κόλπο.

Αλλά η αυξανόμενη κίνηση δεξαμενόπλοιων είναι ένα ενθαρρυντικό βήμα προς την εξομάλυνση των παγκόσμιων ροών πετρελαίου.

Το κλείσιμο των στενών προκάλεσε το μεγαλύτερο πετρελαϊκό σοκ στην ιστορία και αναμένεται να κοστίσει στον κόσμο μια προσφορά πετρελαίου-ρεκόρ 1,6 δισεκατομμυρίων βαρελιών, σύμφωνα με την JPMorgan. Αυτό δημιούργησε ένα διπλό αποτέλεσμα υψηλών τιμών και δραστικά μειωμένων αποθεμάτων πετρελαίου, που έριξαν το καταναλωτικό κλίμα σε ιστορικά χαμηλά και απείλησαν να διαταράξουν την αμερικανική οικονομία με ελλείψεις πετρελαίου – ένα πρόβλημα που ο Τραμπ αναγνώρισε την περασμένη εβδομάδα ότι θα μπορούσε να οδηγήσει σε «οικονομική καταστροφή» που θα τον έκανε να συγκρίνεται με τον Πρόεδρο της εποχής της Ύφεσης, Χέρμπερτ Χούβερ.

Το άνοιγμα των Στενών – τα οποία ήταν πλήρως ανοιχτά πριν από τον πόλεμο – δεν θα λύσει άμεσα κανένα από αυτά τα προβλήματα. Και η συμφωνία για τη διέλευση πλοίων χωρίς διόδια ισχύει μόνο για 60 ημέρες από την υπογραφή της περασμένης Πέμπτης. Στη συνέχεια, το Ιράν (και, πιθανώς, το Ομάν) θα μπορούσαν να χρεώνουν διόδια, τα οποία ανέρχονταν σε περίπου 1 έως 2 δολάρια το βαρέλι – δίνοντας ενδεχομένως στο Ιράν πρόσβαση σε εκατομμύρια δολάρια σε έσοδα καθημερινά.

Το Ιράν πουλά ξανά πετρέλαιο

Τα καλά νέα σχετικά με το άνοιγμα των στενών συνοδεύονται από την επιφύλαξη ότι το Ιράν μπορεί να αρχίσει και πάλι να πουλά πετρέλαιο. Και σε αντίθεση με πριν από τον πόλεμο, το Ιράν μπορεί να πουλήσει σε κυριολεκτικά οποιονδήποτε, αφού το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ ήρε τις κυρώσεις του. Πολλοί επικριτές ανησυχούν ότι το Ιράν θα επιδιώξει γρήγορα να ανοικοδομήσει τον κατεστραμμένο στρατό του, να αναπληρώσει τα προγράμματα μη επανδρωμένων αεροσκαφών και πυραύλων του και να αναβιώσει την απειλή του δικτύου των αντιπροσώπων του που περιλαμβάνει τη Χεζμπολάχ και τους Χούθι στην Υεμένη.

Το Ιράν έχει ήδη αρχίσει να στέλνει και πάλι πετρέλαιο, αν και δεν υπάρχουν ακόμη πολλά στοιχεία ότι πουλά σε άλλους εκτός από την Κίνα. Εξήγαγε με επιτυχία 3,8 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου από τα Στενά του Ορμούζ την περασμένη εβδομάδα, αμέσως μετά τη συμφωνία των ΗΠΑ να τερματίσουν τον ναυτικό αποκλεισμό, σύμφωνα με την εταιρεία ναυτικών πληροφοριών TankerTrackers. Έκτοτε έχει εντείνει σημαντικά τη δραστηριότητά του.

Μπορεί πιθανώς να πουλά περίπου 2 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα – περίπου το ένα τρίτο περισσότερα από ό,τι πριν από τον πόλεμο, σύμφωνα με τον Χόρχε Λεόν, επικεφαλής γεωπολιτικής ανάλυσης της συμβουλευτικής εταιρείας Rystad. Και επειδή αυτές οι πωλήσεις θα είναι νόμιμες, το Ιράν δεν θα χρειάζεται πλέον να προσφέρει μεγάλες εκπτώσεις.

Άλλα οικονομικά κίνητρα

Το Ιράν έχει επιμείνει ότι δεν θα συμφωνήσει σε οποιαδήποτε μακροπρόθεσμη συμφωνία μέχρι να αποκτήσει πρόσβαση σε περισσότερα από 100 δισεκατομμύρια δολάρια σε περιουσιακά στοιχεία που επί του παρόντος είναι παγωμένα σε τράπεζες σε όλο τον κόσμο. Αμερικανοί αξιωματούχοι δήλωσαν στο CNN την περασμένη εβδομάδα ότι δεν θα απελευθερωθούν παγωμένα κεφάλαια έως ότου το Ιράν τηρήσει τις δεσμεύσεις του.

Το Μνημόνιο Συνεννόησης αναφέρει ότι τα παγωμένα κεφάλαια και περιουσιακά στοιχεία του Ιράν θα καταστούν «πλήρως διαθέσιμα» για χρήση από την κεντρική τράπεζα του Ιράν, αλλά δεν προσδιορίζει το χρονοδιάγραμμα ή το εύρος.

Η συμφωνία προβλέπει επίσης τη δημιουργία επενδυτικού ταμείου ύψους 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων, το οποίο θα μπορούσε να βοηθήσει τη χώρα να ανοικοδομηθεί. Οι λεπτομέρειες παραμένουν ασαφείς, αλλά το επενδυτικό ταμείο θα χρηματοδοτηθεί από ιδιώτες και όχι από Αμερικανούς φορολογούμενους, σύμφωνα με την κυβέρνηση. Ο Τραμπ δήλωσε στους δημοσιογράφους στη σύνοδο της G7 την περασμένη εβδομάδα ότι άλλες χώρες και χρηματοδότες θα μπορέσουν να επενδύσουν στην ανοικοδόμηση της ιρανικής οικονομίας, αλλά αμφιβάλλει ότι οι ξένοι επενδυτές θα έχουν σημαντικό ενδιαφέρον για αρκετό καιρό.

Η συμφωνία προβλέπει μια τελική συμφωνία που θα άρει τις κυρώσεις κατά του Ιράν για να του επιτρέψει να συναλλάσσεται ελεύθερα με τον υπόλοιπο κόσμο.

Ορισμένα ξένα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα θα μπορούσαν να είναι πιο πρόθυμα να συνεργαστούν με το Ιράν, αν και πολλά πιθανώς θα διστάσουν, εκτός εάν το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ εκδώσει συγκεκριμένες άδειες για συγκεκριμένες συναλλαγές. Μια σημαντική επιφύλαξη: Δεν είναι σαφές πόση εξουσία έχει ο Τραμπ να άρει μονομερώς τις κυρώσεις. Ένα δύσπιστο Κογκρέσο μπορεί να χρειαστεί να εγκρίνει κάποια ανακούφιση από τις κυρώσεις.

Το μελλοντικό αίνιγμα των επιθεωρήσεων

Ο Τραμπ δήλωσε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αυτήν την εβδομάδα ότι οι επιθεωρητές πυρηνικών του ΟΗΕ θα επιτρέπεται να έχουν πρόσβαση στο Ιράν «επ’ άπειρον!!!». Ο Αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς χαιρέτισε τη συμφωνία της Τεχεράνης να επιτρέψει την είσοδο επιθεωρητών ως «σημαντικό ορόσημο».

Η πραγματικότητα είναι πιο περίπλοκη. Δεν είναι σαφές ότι η Ισλαμική Δημοκρατία έχει συμφωνήσει σε οτιδήποτε. Ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαήλ Μπακάε, υποστήριξε ότι η Τεχεράνη απλώς αναγνωρίζει τις υποχρεώσεις της βάσει της Συνθήκης Μη Διάδοσης των Πυρηνικών Όπλων, αφού ανέστειλε τη συνεργασία με τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας μετά τους βομβαρδισμούς των πυρηνικών της εγκαταστάσεων από τις ΗΠΑ πέρυσι. Ο ΔΟΑΕ υποστηρίζει ότι το Μνημόνιο Συνεννόησης απαιτεί να διαδραματίσει βασικό ρόλο. Το Ιράν αντιτείνει ότι τυχόν επιθεωρήσεις πρέπει να αναμένουν μια τελική συμφωνία.

Οι αντιπαραθέσεις για τους διεθνείς επιθεωρητές προκάλεσαν χρόνιες διαφωνίες μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράκ του Σαντάμ Χουσεΐν και πιο πρόσφατα με το Ιράν. Και οι δύο πλευρές εμβάθυναν στην ειδική νομική εξουσία και τις εντολές των ομάδων του ΟΗΕ, τη σύνθεσή τους και το αν είχαν ελευθερία να επισκέπτονται όλες τις πυρηνικές εγκαταστάσεις ή εγκαταστάσεις όπλων μαζικής καταστροφής, συμπεριλαμβανομένων των ύποπτων μη δηλωμένων τοποθεσιών.

Το Ιράν είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα επαναλάβει το παλιό σχέδιο. Και μια τελική συμφωνία που θα στερείται αυστηρών διαδικασιών επαλήθευσης για την παρακολούθηση της συμμόρφωσης του Ιράν δεν θα αξίζει ούτε το χαρτί στο οποίο είναι γραμμένη.

Ο Λίβανος μπορεί να ανατρέψει τη συμφωνία

Το Μνημόνιο Συνεννόησης απαιτεί τον άμεσο και μόνιμο τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου. Αλλά αυτή η χώρα, που έχει καταστραφεί επανειλημμένα από εμφύλιο πόλεμο και αποτελεί διαρκή πεδίο μάχης μεταξύ του Ισραήλ και της υποστηριζόμενης από το Ιράν Χεζμπολάχ, θα μπορούσε να είναι ο πιο ευάλωτος πυλώνας της συμφωνίας. Οι επικριτές του Τραμπ, ειδικά στο Ισραήλ, ανησυχούν ότι η συμφωνία επιτρέπει ουσιαστικά στο Ιράν να επισκευάσει μια δύναμη αντιπροσώπων που έχει αποδυναμωθεί από μήνες ισραηλινών πληγμάτων. Πείθοντας τον Τραμπ να συμπεριλάβει τον Λίβανο, το Ιράν μπορεί να ασκήσει πίεση στον Ισραηλινό Πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου να περιορίσει τη στρατιωτική δράση του Ισραήλ – ή να διακινδυνεύσει την κατάρρευση μιας συμφωνίας εξαιρετικά σημαντικής για τον Τραμπ, συμβολικά, πολιτικά και οικονομικά.

Ωστόσο, το Ισραήλ δεν θεωρεί ότι δεσμεύεται από τη συμφωνία. Οι προηγούμενες εκεχειρίες Ισραήλ-Χεζμπολάχ στον Λίβανο έχουν συχνά αποτύχει και, ενόψει του Μνημονίου Συνεννόησης, οι ισραηλινές δυνάμεις πραγματοποίησαν τις βαθύτερες εισβολές τους στον Λίβανο τα τελευταία 25 χρόνια.

Η κυβέρνηση Τραμπ και η ομάδα του Νετανιάχου δεν έχουν κρύψει τα έντονα συναισθήματα για το τέλος του πολέμου. Και η επιμονή του Ισραήλ ότι διατηρεί την ελευθερία δράσης για να προστατεύσει την ασφάλειά του στον Λίβανο – και σε όλη τη Μέση Ανατολή – θα δοκιμάσει την εξουσία του Τραμπ καθώς οι συνομιλίες ΗΠΑ-Ιράν εμβαθύνουν.

Και το Ιράν είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα υπενθυμίσει σε όλους ότι κρατά ένα νέο άσο – την απειλή του κλεισίματος των στενών.

Πηγή: CNN