Το καλοκαίρι είναι συνδεδεμένο κυρίως με τη θάλασσα, υπάρχουν όμως ημέρες κατά τις οποίες ο δυνατός αέρας ή η παρουσία ενός μικρού παιδιού κάνουν την πισίνα μια πιο προστατευμένη επιλογή. Για όσους αγαπούν την κολύμβηση, εξάλλου, η χρήση μιας κοινόχρηστης πισίνας μπορεί να αποτελεί μέρος της καθημερινότητάς τους και όχι μόνο των διακοπών.
Τις ημέρες του καύσωνα, το δροσερό νερό μοιάζει με την ιδανική απόδραση. Για τους ειδικούς στη δημόσια υγεία, όμως, η πισίνα είναι ένας κοινόχρηστος χώρος στον οποίο κάθε λουόμενος μεταφέρει ιδρώτα, λιπαρότητα, προϊόντα περιποίησης και μικροοργανισμούς. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αποφεύγεται η πισίνα. Χρειάζεται, ωστόσο, να τηρούνται ορισμένοι βασικοί κανόνες υγιεινής που προστατεύουν τόσο τον ίδιο τον λουόμενο όσο και τους υπόλοιπους.
Λοιμωξιολόγοι, δερματολόγοι και ειδικοί στην ποιότητα του νερού έχουν εξηγήσει στο Time ποια είναι τα συνηθέστερα λάθη, ενώ το αμερικανικό Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC) έχει εκδώσει συγκεκριμένες οδηγίες για την ασφαλή κολύμβηση.
Το χλώριο αποτελεί ισχυρό και αποτελεσματικό απολυμαντικό, αλλά δεν δρα ακαριαία ούτε μπορεί να εξοντώσει κάθε παθογόνο μικροοργανισμό.
Τα περισσότερα συνηθισμένα βακτήρια αδρανοποιούνται σε λιγότερο από ένα λεπτό, ορισμένοι ιοί όμως χρειάζονται περισσότερο χρόνο. Ακόμη πιο ανθεκτικό είναι το παράσιτο Cryptosporidium, το οποίο έχει συνδεθεί με πολυάριθμες επιδημίες σε πισίνες και μπορεί να επιβιώσει για ημέρες, ακόμη και μέσα σε σωστά χλωριωμένο νερό.
Η πισίνα, επομένως, δεν λειτουργεί σαν απολυμαντικό χεριών. Το να ξεπλύνει κάποιος τα χέρια του στο νερό μετά την αλλαγή μιας πάνας ή αφού σκουπίσει τη μύτη ενός παιδιού δεν αρκεί. Τα χέρια πρέπει να πλένονται σχολαστικά με σαπούνι και καθαρό νερό.
Η αντίληψη ότι το νερό της πισίνας αλλάζει χρώμα όταν κάποιος ουρήσει μέσα σε αυτό αποτελεί μύθο. Στην πραγματικότητα, τα ούρα αναμειγνύονται με το νερό χωρίς να γίνονται ορατά. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι η συγκεκριμένη συμπεριφορά είναι ανθυγιεινή. Η ουρία και οι υπόλοιπες ενώσεις που περιέχονται στα ούρα αντιδρούν με το χλώριο, δημιουργώντας χλωραμίνες, δηλαδή χημικές ενώσεις του χλωρίου με οργανικές ουσίες.
Η διαδικασία αυτή μειώνει την ποσότητα χλωρίου που παραμένει διαθέσιμη για την εξουδετέρωση των μικροβίων. Όσο περισσότερο χλώριο καταναλώνεται σε αντιδράσεις με ούρα, ιδρώτα και άλλες οργανικές ουσίες, τόσο λιγότερο αποτελεσματική γίνεται η απολύμανση του νερού. Οι χλωραμίνες είναι υπεύθυνες και για τη χαρακτηριστική έντονη μυρωδιά που συχνά αποδίδεται λανθασμένα στο χλώριο. Μια πισίνα που μυρίζει έντονα δεν είναι απαραίτητα πολύ καθαρή. Αντίθετα, η μυρωδιά μπορεί να υποδηλώνει την παρουσία οργανικών υπολειμμάτων που έχουν αντιδράσει με το χλώριο.
Οι συγκεκριμένες ενώσεις είναι δυνατόν να προκαλέσουν κοκκίνισμα και ερεθισμό των ματιών, ενοχλήσεις στο δέρμα και αναπνευστικά συμπτώματα. Μπορούν επίσης να επιδεινώσουν τη δυσφορία ή να πυροδοτήσουν κρίσεις σε ανθρώπους με άσθμα, όπως επισημαίνει το CDC.
Παρότι στις περισσότερες πισίνες υπάρχει σχετική σήμανση, πολλοί λουόμενοι αγνοούν την οδηγία για ντους πριν από την κολύμβηση. Χωρίς το απαραίτητο ξέβγαλμα, μεταφέρονται στο νερό ιδρώτας, αντηλιακό, λιπαρότητα, καλλυντικά και άλλα προϊόντα περιποίησης, μαζί με μικροοργανισμούς που υπάρχουν φυσιολογικά στην επιδερμίδα.
Όλα αυτά αυξάνουν το οργανικό φορτίο της πισίνας, αντιδρούν με το χλώριο και συμβάλλουν στη δημιουργία χλωραμινών. Παράλληλα, καταναλώνουν μέρος του χλωρίου που είναι απαραίτητο για την εξουδετέρωση των παθογόνων μικροοργανισμών. Ακόμη και ένα σύντομο ξέβγαλμα βοηθά, ενώ το CDC συνιστά ντους διάρκειας ενός λεπτού, καθώς μπορεί να απομακρύνει το μεγαλύτερο μέρος της βρωμιάς, του ιδρώτα και της λιπαρότητας από το σώμα. Εξίσου χρήσιμο είναι το ντους μετά την κολύμβηση, ώστε να απομακρύνονται υπολείμματα χλωρίου και μικροοργανισμών και να περιορίζεται η ξηρότητα του δέρματος και των μαλλιών.
Τα πόδια συγκαταλέγονται στα σημεία του σώματος με αυξημένο μικροβιακό φορτίο, αλλά συχνά παραμελούνται κατά το καθημερινό ντους. Το σχολαστικό πλύσιμο με σαπούνι μειώνει τα βακτήρια της επιδερμίδας, μεταξύ των οποίων και η Pseudomonas. Το συγκεκριμένο βακτήριο μπορεί να πολλαπλασιαστεί σε πισίνες ή τζακούζι με ανεπαρκή απολύμανση και να προκαλέσει εξωτερική ωτίτιδα, γνωστή και ως «αυτί του κολυμβητή».
Μετά την παραλία, το πλύσιμο των ποδιών απομακρύνει επίσης την άμμο, η οποία διαφορετικά μεταφέρεται στην πισίνα και επιβαρύνει τη λειτουργία των φίλτρων της.
Το άθικτο δέρμα λειτουργεί ως η βασική ασπίδα του οργανισμού απέναντι στα μικρόβια. Μια επιφανειακή γρατζουνιά ή ένα μικρό κόψιμο δεν αποτελεί συνήθως σοβαρό πρόβλημα. Δεν ισχύει, όμως, το ίδιο για μια βαθιά πληγή, μια μεγάλη εκδορά, ένα πρόσφατο χειρουργικό τραύμα ή μια μολυσμένη δερματική βλάβη με πύον.
Οι ανοιχτές πληγές μπορούν να αποτελέσουν πύλη εισόδου για βακτήρια που βρίσκονται στο νερό. Το χλώριο περιορίζει τον κίνδυνο, αλλά δεν τον μηδενίζει, καθώς δεν εξουδετερώνει αμέσως κάθε παθογόνο.
Η ασφαλέστερη επιλογή είναι η αποχή από την πισίνα μέχρι να επουλωθεί η πληγή. Εάν η κολύμβηση δεν μπορεί να αποφευχθεί, το σημείο πρέπει να καλύπτεται πλήρως με αδιάβροχο επίθεμα, το οποίο θα αντικαθίσταται αμέσως μετά την έξοδο από το νερό. Όσοι έχουν υποβληθεί πρόσφατα σε χειρουργική επέμβαση πρέπει πρώτα να συμβουλεύονται τον γιατρό τους. Αντίστοιχη είναι και η επίσημη οδηγία του CDC για τις ανοιχτές πληγές.
Την ώρα της κολύμβησης ή του παιχνιδιού είναι εύκολο να καταπιεί κάποιος μικρή ποσότητα νερού. Το νερό της πισίνας, όμως, δεν είναι πόσιμο, ακόμη και αν φαίνεται διαυγές και καθαρό.
Μπορεί να περιέχει μικροοργανισμούς, χημικά υποπροϊόντα της απολύμανσης και μικροσκοπικές ποσότητες οργανικού υλικού από το ανθρώπινο σώμα. Τέτοια υπολείμματα μπορεί να προέρχονται ακόμη και από τις πάνες μικρών παιδιών και να μεταφέρουν παθογόνους μικροοργανισμούς. Η κατάποση μολυσμένου νερού μπορεί να προκαλέσει γαστρεντερικές λοιμώξεις. Σύμφωνα με το CDC, ακόμη και μια μικρή ποσότητα νερού που περιέχει μικρόβια αρκεί για να προκαλέσει ασθένεια.
Το βρεγμένο μαγιό δημιουργεί ένα θερμό και υγρό περιβάλλον, το οποίο ευνοεί τον πολλαπλασιασμό μυκήτων, βακτηρίων και ζυμομυκήτων. Οι δερματολόγοι αντιμετωπίζουν συχνά περιστατικά θυλακίτιδας που συνδέονται με την κολύμβηση, κυρίως μετά τη χρήση τζακούζι ή πισίνας με ανεπαρκή απολύμανση. Ένα γρήγορο ντους και η άμεση αλλαγή σε καθαρά, στεγνά ρούχα περιορίζουν αισθητά τον κίνδυνο ερεθισμών και λοιμώξεων.
Το γεγονός ότι το μαγιό βρέθηκε σε χλωριωμένο νερό δεν σημαίνει ότι είναι καθαρό. Στο ύφασμά του παραμένουν νεκρά κύτταρα της επιδερμίδας, λιπαρότητα, αντηλιακό και μικροοργανισμοί από το νερό.
Όπως πλένονται τα εσώρουχα έπειτα από κάθε χρήση, έτσι πρέπει να πλένεται και το μαγιό. Το ξέβγαλμα με καθαρό νερό αποτελεί την ελάχιστη απαραίτητη φροντίδα, ενώ το πλύσιμο με κατάλληλο απορρυπαντικό προσφέρει καλύτερη υγιεινή και συμβάλλει στη διατήρηση του υφάσματος.
Όταν η υγρασία παγιδεύεται στον έξω ακουστικό πόρο, δημιουργούνται ιδανικές συνθήκες για την ανάπτυξη βακτηρίων και αυξάνεται ο κίνδυνος εξωτερικής ωτίτιδας. Μετά την κολύμβηση, το κεφάλι πρέπει να γέρνει διαδοχικά προς τις δύο πλευρές, ώστε να απομακρύνεται το παγιδευμένο νερό. Στη συνέχεια, χρειάζεται απαλό στέγνωμα μόνο του εξωτερικού μέρους του αυτιού με καθαρή πετσέτα.
Οι υγρές πετσέτες μπορούν να συγκρατούν και να μεταφέρουν μικροοργανισμούς, ιδιαίτερα όταν παραμένουν κλεισμένες μέσα σε μια τσάντα για ημέρες ή χρησιμοποιούνται από περισσότερα άτομα. Οι δερματολόγοι συνιστούν καθαρή πετσέτα σε κάθε επίσκεψη στην πισίνα. Η ανταλλαγή της πρέπει να αποφεύγεται, κυρίως μεταξύ παιδιών.
Οι παιδικές πισίνες παρουσιάζουν αυξημένο κίνδυνο μόλυνσης. Σε πολύ μικρή ποσότητα ζεστού και ρηχού νερού συγκεντρώνονται πολλά παιδιά, ορισμένα από τα οποία δεν έχουν ακόμη αποκτήσει πλήρη έλεγχο της τουαλέτας ή σταθερές συνήθειες υγιεινής. Οι πάνες κολύμβησης δεν είναι απολύτως στεγανές και μπορούν μόνο να καθυστερήσουν για λίγα λεπτά τη διαρροή μικροβίων από τα κόπρανα.
Τα παιδιά πρέπει να κάνουν συχνά διαλείμματα για τουαλέτα, ενώ οι πάνες χρειάζεται να ελέγχονται τακτικά και να αλλάζονται μακριά από το νερό. Μετά την αλλαγή επιβάλλεται σχολαστικό πλύσιμο των χεριών με σαπούνι.
Το σοβαρότερο λάθος υγιεινής είναι η είσοδος στην πισίνα ενώ κάποιος έχει στομαχική ίωση, γαστρεντερίτιδα, λοίμωξη ή διάρροια. Κατά τη διάρκεια των διακοπών μπορεί να είναι δύσκολο να αλλάξει κάποιος το πρόγραμμά του και να παραμείνει στο δωμάτιο. Εάν όμως μπει στην πισίνα ενώ νοσεί, μικρόβια από το σώμα του μπορούν να μολύνουν το νερό και να μεταδοθούν σε όλους όσοι θα κολυμπήσουν σε αυτό.
Η υποχώρηση των συμπτωμάτων δεν σημαίνει πάντοτε ότι ο οργανισμός έχει σταματήσει να αποβάλλει παθογόνους μικροοργανισμούς. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτεί το Cryptosporidium, το οποίο προκαλεί διάρροια, παρουσιάζει μεγάλη αντοχή στο χλώριο και μπορεί να επιβιώσει για ημέρες ακόμη και σε σωστά συντηρημένες πισίνες. Εάν η διάρροια οφείλεται σε Cryptosporidium, το CDC συνιστά αποχή από την πισίνα για δύο εβδομάδες μετά την πλήρη διακοπή των συμπτωμάτων. Η οδηγία μπορεί να φαίνεται αυστηρή, αλλά ένα μόνο περιστατικό είναι αρκετό για να προκαλέσει εκτεταμένη διασπορά σε μια κοινόχρηστη πισίνα.
Μια πισίνα μπορεί να φαίνεται πεντακάθαρη, χωρίς να είναι απαραίτητα ασφαλής από μικροβιολογική άποψη. Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει η σωστή συντήρηση του νερού. Η ανεπαρκής ποσότητα χλωρίου επιτρέπει σε περισσότερα μικρόβια να επιβιώσουν. Αντίστοιχα, το υπερβολικά υψηλό ή χαμηλό pH μειώνει την αποτελεσματικότητα του χλωρίου, ενώ η ελλιπής λειτουργία των φίλτρων οδηγεί στη σταδιακή συσσώρευση ρύπων.
Η διαύγεια του νερού, επομένως, δεν αποτελεί από μόνη της εγγύηση ασφάλειας. Η υγιεινή συμπεριφορά των λουόμενων πρέπει να συνδυάζεται με συστηματικό έλεγχο, σωστή απολύμανση και επαρκές φιλτράρισμα της πισίνας.