Παρουσίαση του έργου Chronotopia που έλαβε το Βραβείο Τέχνης 2026 του Ιδρύματος Γ. & Α. Μαμιδάκη
Η μεγάλης κλίμακας τοπο-ειδική γλυπτική εγκατάσταση ξεχώρισε ανάμεσα σε πάνω από 450 προτάσεις από 65 χώρες αποτελώντας πρόταση για νέες αναγνώσεις και τρόπους θέασης του τοπίου, σε μια εποχή όπου η ανάγκη για συλλογικότητα, στοχασμό και επανασύνδεση με το φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον καθίσταται ολοένα και πιο επιτακτική. Το έργο έρχεται να παραμείνει σε μόνιμη, ανοικτή έκθεση και να προστεθεί στη συλλογή του Ιδρύματος Γ.&Α. Μαμιδάκη, η οποία αριθμεί πάνω από 70 έργα σημαντικών Ελλήνων και ξένων καλλιτεχνών.
Chronotopia, work in progress
Το έργο
Η Chronotopia εμπνέεται από τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ Κρήτης, νερού, φωτός, χώρου και χρόνου. Ο τίτλος του έργου παραπέμπει στις έννοιες του χρόνου (Chrono) και του χώρου ή τόπου (Topia). Οι δύο αυτές ελληνικές λέξεις, ενωμένες, διαμορφώνουν έναν νεολογισμό που υποδηλώνει μια συνθήκη όπου χρόνος και τόπος συνυφαίνονται και συνυπάρχουν δημιουργώντας το γνώριμο πλαίσιο μέσα στο οποίο ζει ο άνθρωπος.
Το έργο αποτελείται από στρώματα χιλιάδων οπτικών μυωπικών φακών, τα οποία σχηματίζουν δύο τοξωτά πάνελ από φως που αγκαλιάζουν τον επισκέπτη, μέσω μιας σταθερής μεταλλικής δομής που θυμίζει πλέγμα κλαδιών. Η εγκατάσταση καλεί τον θεατή να περιηγηθεί στον χώρο που δημιουργείται και να παρατηρήσει το τοπίο μέσα από τους φακούς.
Από το εσωτερικό της εγκατάστασης, οι φακοί αποτυπώνουν και εστιάζουν μακρινές εικόνες σε θολωτούς μικρόκοσμους, που μεταβάλλονται ανάλογα με τις συνθήκες. Μετατοπίζονται με τον άνεμο, αλλάζουν με το φως και ανασυντίθενται διαρκώς, χωρίς ποτέ να σταθεροποιούνται σε μία ενιαία εικόνα. Έξω από την εγκατάσταση, το σώμα κάθε θεατή εμφανίζεται σαν ψηφιδωτό, ένα αφηρημένο φάντασμα που γίνεται μέρος ενός διαφορετικού τρόπου θέασης.
Η γραμμή του μπλε ορίζοντα της Μεσογείου, που αχνοφαίνεται μέσα από τους διάσπαρτους φακούς αλλά και πιο καθαρά ανάμεσά τους, αποτελεί μια εικόνα γραμμικού χρόνου. Όταν όμως ο θεατής βρίσκεται μέσα στην Chronotopia, οι φακοί διακόπτουν αυτή τη γραμμικότητα, την τεμαχίζουν και τη μετασχηματίζουν, άλλοτε συρρικνώνοντάς την και άλλοτε διευρύνοντάς την, ανάλογα με τις ιδιαιτερότητές τους.
Στο πλαίσιο αυτό, η εμπειρία της Chronotopia μπορεί να ιδωθεί και ως μια άσκηση αντίληψης: μια υπενθύμιση ότι αυτό που θεωρούμε «εικόνα» του κόσμου δεν είναι ποτέ άμεσο, αλλά πάντοτε διαμεσολαβημένο. Έτσι, το έργο ισορροπεί ανάμεσα σε μια κοινή, καθολική εμπειρία του κόσμου και στην υποκειμενικότητα με την οποία ο καθένας μας τον αντιλαμβάνεται.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η επιλογή του βασικού υλικού της Chronotopia, που αναδεικνύει μία μορφή βιωσιμότητας και την υπευθυνότητα των καλλιτεχνών απέναντι στα υλικά που χρησιμοποιούν: Οι φακοί οράσεως που διαμορφώνουν την καλλιτεχνική εγκατάσταση προέρχονται από το Canadian Lions Eyeglass Recycling Centre στο Κάλγκαρι, έναν οργανισμό που ανακυκλώνει μεταχειρισμένα γυαλιά και τα διαθέτει δωρεάν σε ανθρώπους σε περισσότερες από 70 χώρες. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, οι φακοί προορίζονταν για ανακύκλωση γιατί κρίθηκαν μη αξιοποιήσιμοι από τον οργανισμό, έτσι επανεντάχθηκαν δημιουργικά στη διαδικασία των καλλιτεχνών και μετατράπηκαν σε καλλιτεχνικό υλικό. Η εγκατάσταση συγκροτείται από χιλιάδες τέτοιους φακούς, οι οποίοι έχουν ήδη διανύσει πολλαπλές χρήσεις και είχαν προηγουμένως ενσωματωθεί σε έργα pop-up στην Ιαπωνία, όπως τα A Whisper in the Eye of the Storm (Northern Alps Art Festival, Ιαπωνία, 2024) και Conversations with Time (Setouchi Triennale, Ιαπωνία, 2025). Η μεταφορά τους στην Κρήτη σηματοδοτεί έναν νέο, ενδεχομένως τελικό σταθμό στη διαδρομή τους, υπογραμμίζοντας την κυκλικότητα της ύλης και των νοημάτων μέσα στο έργο.
Οι καλλιτέχνες
Η Caitlind Brown και ο Wayne Garrett είναι καλλιτέχνες από τον Δυτικό Καναδά, συγκεκριμένα από το Calgary, μια πόλη σχεδόν δύο εκατομμυρίων κατοίκων στην επαρχία της Αλμπέρτας. Γεννήθηκαν και μεγάλωσαν σε μια πόλη με ανοιχτό ορίζοντα, πλαισιωμένη από τα Καναδικά Βραχώδη Όρη. Η δύναμη και η ομορφιά της φύσης, επομένως, έχει κεντρική θέση στη ζωή τους και στην καλλιτεχνική τους πρακτική αφού η σχέση τους με το τοπίο επηρέασε άμεσα την αντίληψή τους για τον κόσμο, τους ανθρώπους και τις σχέσεις μεταξύ τους.
Συνεργάζονται από το 2010. Τα πρώτα τους κοινά έργα ξεκίνησαν στο πλαίσιο της ευρύτερης πρακτικής του «expanded cinema» και σταδιακά εξελίχθηκαν σε φωτεινά γλυπτά, εγκαταστάσεις και παρεμβάσεις στον χώρο. Η κοινή τους καλλιτεχνική πρακτική και το ενδιαφέρον τους επικεντρώνεται κυρίως σε μη παραδοσιακούς χώρους τέχνης, όπως δημόσια πάρκα, δάση, εγκαταλελειμμένα κτίρια και χώρους στάθμευσης, πάντα αναζητώντας τις δυνητικές συνδέσεις ανάμεσα σε ανθρώπους, τόπους και καταστάσεις.
Ο άνθρωπος αποτελεί διαρκώς το μέτρο μέσα από το οποίο σκέφτονται και αναπτύσσουν τη δουλειά τους, όχι ως έναν αδρανή παρατηρητή, αλλά συχνά ως ενεργό μέρος του ίδιου του έργου. Εξίσου κεντρικό ρόλο παίζει και ο χώρος: το περιβάλλον μέσα στο οποίο το έργο τοποθετείται και ενεργοποιείται.
Το έργο Chronotopia εντάσσεται οργανικά σε αυτή τη διαδρομή, συμπυκνώνοντας βασικά ερωτήματα που απασχολούν τους καλλιτέχνες: την υποκειμενικότητα της εμπειρίας, τη ρευστότητα του χρόνου και τη διαρκή διαπραγμάτευση ανάμεσα στο άτομο και το σύνολο.
Η Caitlind r.c. Brown είναι καλλιτέχνιδα και πολιτιστική διοργανώτρια με έργο που εκτείνεται από πειραματικές δράσεις στο δημόσιο χώρο έως συνεργατικά πρότζεκτ. Αποφοίτησε από το Alberta University of the Arts (2010) και τιμήθηκε με το Alumni of Merit Career Award το 2019. Έχει ιδρύσει και συντονίσει πολυάριθμα συλλογικά και συνεργατικά εγχειρήματα, μεταξύ των οποίων THE WRECK CITY, The Wandering Island και The Hibernation Project, εστιάζοντας σε εμβυθιστικές και συμμετοχικές πρακτικές.
Ο Wayne Patrick Garrett είναι καλλιτέχνης και μουσικός, με πολυεπιστημονικό έργο που περιλαμβάνει επιτόπιες καλλιτεχνικές εγκαταστάσεις, γλυπτική, ήχο και performances. Εκπαιδεύτηκε ως Τεχνικός Μηχανουργίας στο Southern Alberta Institute of Technology και στη τζαζ μουσική στο Mount Royal University. Εισήλθε στον χώρο της σύγχρονης τέχνης μέσω του Arbour Lake Sghool (sic), μιας πειραματικής καλλιτεχνικής συλλογικότητας στο Calgary, όπου γνώρισε την Caitlind Brown, διαμορφώνοντας έτσι την κοινή τους καλλιτεχνική πορεία.
Όπως δηλώνουν οι καλλιτέχνες: «Εργαζόμαστε στο ενδιάμεσο μεταξύ των πραγμάτων – φύση και πολιτισμός, ιδιωτικότητα και κοινότητα, φως και σκοτάδι, ήχος και ακρόαση, Εγώ και Εσύ. Τα έργα μας ανταποκρίνονται στο χώρο, επιδιώκοντας τη διεύρυνση της ανθρώπινης εμπειρίας μέσω ριζοσπαστικών πράξεων θέασης, ακρόασης, αίσθησης και ύπαρξης. Πιστεύουμε στην ουτοπική δύναμη της τέχνης να δημιουργεί νέες αντιλήψεις για την καθημερινότητα, να μικραίνει την απόσταση μεταξύ των ανθρώπων και να χτίζει την ανθρώπινη ικανότητά μας για ενσυναίσθηση και διορατικότητα».
Πληροφορίες για τους καλλιτέχνες και τα έργα τους θα βρείτε ΕΔΩ
Ο θεσμός του Βραβείου Τέχνης Ιδρύματος Γεωργίου & Αριστέας Μαμιδάκη
Το 2026 σηματοδοτεί την έκτη χρονιά του Βραβείου Τέχνης. Από το 2019, το Βραβείο ενσαρκώνει την αρχική ιδέα και έμπνευση της Τζίνας Μαμιδάκη: τη δημιουργία ενός πλαισίου που προσφέρει χώρο και χρόνο σε σύγχρονους καλλιτέχνες για ελεύθερη έκφραση και καλλιτεχνική δημιουργία, μια πρακτική που βρίσκει τις ρίζες της ήδη στα πρώτα συμπόσια Τέχνης στα τέλη της δεκαετίας του ’80. Έκτοτε, ο θεσμός εξελίσσεται δυναμικά, ακολουθώντας τις μεταβολές της σύγχρονης καλλιτεχνικής σκηνής, παραμένοντας ωστόσο σταθερά προσηλωμένος στην ενίσχυση της καλλιτεχνικής πρωτοπορίας και στη σύνδεση της τέχνης με τον τόπο, μέσα από έργα τοποειδικά (site-specific), σχεδιασμένα για μόνιμη έκθεση στον Άγιο Νικόλαο Κρήτης.
Τα τελευταία τρία χρόνια το Βραβείο έχει αποκτήσει διεθνή χαρακτήρα, προσελκύοντας κάθε χρόνο εκατοντάδες συμμετοχές από όλον τον κόσμο. Φέτος, περισσότερες από 450 προτάσεις από 65 χώρες κατέδειξαν το δυναμισμό και την απήχηση του θεσμού σε ένα ευρύ και πολυφωνικό καλλιτεχνικό κοινό. Όπως και τις προηγούμενες χρονιές, έτσι και το φετινό κάλεσμα επικεντρώθηκε σε έργα μεγάλης κλίμακας, σχεδιασμένα για υπαίθριο χώρο, τα οποία εντάσσονται οργανικά στο τοπίο λειτουργώντας ως σημεία αναφοράς και μετασχηματίζοντας την εμπειρία του φυσικού περιβάλλοντος.
Ο θεσμός του βραβείου συνεχίζει να εξελίσσεται, φιλοδοξώντας να λειτουργεί ως σημείο αναφοράς για τη σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία και ως πλατφόρμα ουσιαστικής υποστήριξης της καλλιτεχνικής κοινότητας.
Παράλληλα, αποτελεί ένα σπάνιο παράδειγμα στην Ελλάδα υποστήριξης παραγωγής έργων μεγάλης κλίμακας, συχνά σχεδιασμένων για υπαίθριο χώρο. Τα έργα εντάσσονται σε μια ιδιωτική συλλογή με δημόσιο χαρακτήρα, ανοιχτή στο ευρύ κοινό, δημιουργώντας πολλαπλά επίπεδα εμπειρίας και διαλόγου, όχι μόνο για τους γνώστες και τους φίλους της τέχνης, αλλά και για την κοινότητα και τους επισκέπτες του Αγίου Νικολάου.