Αν πριν από εμάς ζούσε στη Γη ένας άλλος προηγμένος πολιτισμός, θα το γνωρίζαμε;
Όταν ο αστροβιολόγος Adam Frank μπήκε στο γραφείο του επιστήμονα της NASA Gavin Schmidt, είχε αυτό που πίστευε ότι ήταν η πιο παράξενη ερώτηση: βιώνουν οι εξωγήινοι την κλιματική αλλαγή; Χρειάστηκαν μόνο λίγα λεπτά για να τον ξεπεράσει ο Schmidt σε παραξενιά.
Ο Frank, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Ρότσεστερ που αναζητά σημάδια ζωής στο σύμπαν, ερευνούσε το κατά πόσο οι προηγμένοι πολιτισμοί θα προκαλούσαν αναπόφευκτα κλιματικές αλλαγές, όπως ακριβώς κάνουν τώρα οι άνθρωποι. Εξέταζε άλλους πλανήτες, είπε στον Schmidt εκείνη την ημέρα το 2017, «διότι, φυσικά, γνωρίζουμε ότι δεν υπήρξαν άλλοι πολιτισμοί στη Γη».
Ο Schmidt τον διέκοψε αμέσως. «Πώς το ξέρεις;» ρώτησε.
Ήταν μια στιγμή «βινυλίου που σκαρτώνει», είπε ο Frank, και αυτό ώθησε τους δύο επιστήμονες να ξεκινήσουν μια έρευνα. Αν ένας προηγμένος πολιτισμός είχε ζήσει στη Γη εκατομμύρια χρόνια πριν, είχε τροφοδοτηθεί με ενέργεια και αυτοκαταστράφηκε, θα το γνωρίζαμε; Θα είχαν αφήσει ίχνη της παρουσίας τους χαραγμένα στο αρχείο του πλανήτη μας;
Ονόμασαν την ιδέα «υπόθεση Σιλουριανών» — από μια φανταστική προηγμένη φυλή ερπετών στη σειρά «Doctor Who» — και δημοσίευσαν μια εργασία σχετικά με αυτήν το 2018.
Είναι μια συγκλονιστική ιδέα που δεν εξετάζει μόνο το βαθύ παρελθόν της Γης αλλά και το μακρινό της μέλλον, καθώς οι άνθρωποι αλλάζουν το κλίμα γρήγορα και δραματικά καίγοντας ορυκτά καύσιμα. «Είναι ένα πείραμα σκέψης, αλλά ένα που αποκαλύπτει την πιθανή μας τρωτότητα σε παγκόσμιο επίπεδο», δήλωσε η Katharine Hayhoe, ατμοσφαιρική επιστήμονας στο Πανεπιστήμιο της Τεξας Τεχ, η οποία δεν συμμετείχε στην έρευνα.
Η υπόθεση των Σιλουριανών θέτει μεγάλα ερωτήματα σχετικά με την τροχιά των προηγμένων πολιτισμών και κατά πόσον όλοι εκείνοι που αξιοποιούν ενέργεια σε παγκόσμια κλίμακα είναι καταδικασμένοι να εξαφανιστούν ή αν υπάρχει η πιθανότητα να ζήσουν βιώσιμα και να επιβιώσουν για εκατομμύρια χρόνια.
«Αυτά τα ερωτήματα είναι όλα σχετικά με την ακριβή στιγμή που βρισκόμαστε», δήλωσε ο Frank. «Σπρώχνουμε τον πλανήτη σε ένα νέο κλιματικό καθεστώς… γνωρίζουμε ότι αυτό είναι αλήθεια, σωστά; Και όμως δεν κάνουμε τίποτα γι’ αυτό».
Ο λόγος που ο Schmidt είχε σκεφτεί την πιθανότητα προηγούμενων προηγμένων πολιτισμών στη Γη ήταν ένα γεγονός στο βαθύ παρελθόν.
Πριν από περίπου 55 εκατομμύρια χρόνια, τα κλιματικά σήματα του πλανήτη χάλασαν. Οι παγκόσμιες θερμοκρασίες εκτοξεύτηκαν έως και 15 βαθμούς Φαρενάιτ και τα οικοσυστήματα κατέρρευσαν, καθώς τεράστιες ποσότητες άνθρακα που θερμαίνουν τον πλανήτη εγχύθηκαν στην ατμόσφαιρα.
Αυτή η περίοδος, γνωστή ως Θερμικό Μέγιστο της Παλαιόκαινου-Ηώκαινου και που σημειώθηκε για πρώτη φορά τη δεκαετία του 1990, μπορεί να ήταν το αποτέλεσμα μιας τεράστιας ηφαιστειακής έκρηξης ή ίσως μιας ξαφνικής απελευθέρωσης μεθανίου. Αλλά το γιατί συνέβη ακριβώς εξακολουθεί να είναι κάπως μυστήριο. Αυτό που ίντριγκαρε τον Schmidt ήταν οι ομοιότητες με το τι συμβαίνει τώρα, καθώς οι άνθρωποι ανεβάζουν τις θερμοκρασίες και προκαλούν εξαφανίσεις.
Και δεν είναι η μόνη ανεξήγητη αλλαγή στο βαθύ παρελθόν του πλανήτη που αντηχεί στο παρόν μας· άλλες περίοδοι έχουν δει ωκεανούς να στερούνται οξυγόνου και απότομες αυξήσεις της θερμοκρασίας.
Το πιθανότερο είναι ότι πρόκειται για φυσικά κλιματικά γεγονότα, αλλά τι γίνεται αν δεν ήταν; Πώς θα το γνωρίζαμε; Στην αναφορά τους, οι Frank και Schmidt εξετάζουν την αλυσίδα των πιθανών αποδεικτικών στοιχείων που θα μπορούσαν να υπάρχουν για έναν προηγούμενο προηγμένο πολιτισμό.
Σήμερα, μόνο περίπου το 1% της επιφάνειας της Γης είναι αστικοποιημένο και δεν θα χρειαζόταν πολύς χρόνος για να εξαλειφθεί ό,τι έχουμε χτίσει. Όσο πιο πίσω στο χρόνο υπήρχε ένας υποθετικός πολιτισμός, τόσο πιο δύσκολο θα ήταν να βρεθούν άμεσα στοιχεία, όπως αντικείμενα.
Με την πάροδο εκατομμυρίων ετών, ο πλανήτης αναδιαμορφώνεται καθώς οι τεκτονικές πλάκες μετατοπίζονται, τα ηφαίστεια εκρήγνυνται και η γη διαβρώνεται. Η παλαιότερη μεγάλης κλίμακας ξηρά της Γης είναι η έρημος Νεγκέβ στο νότιο Ισραήλ, ηλικίας περίπου 1,8 εκατομμυρίων ετών.
Τα επιφανειακά χαρακτηριστικά μπορεί να μην παρέχουν πολλά στοιχεία, έτσι οι επιστήμονες εξέτασαν τα απολιθώματα. Ένα εξαιρετικά μικρό κλάσμα των ζωικών ειδών απολιθώνεται, ωστόσο, και ακόμη λιγότερα βρίσκονται ποτέ. Οι δεινόσαυροι περιπλανήθηκαν στη Γη για περίπου 180 εκατομμύρια χρόνια, αλλά μόνο μερικές χιλιάδες σχεδόν πλήρη απολιθώματα έχουν ανακαλυφθεί.
Θα μπορούσε να είναι εύκολο να χάσει κανείς έναν πολιτισμό που υπήρχε μόνο για 100.000 χρόνια, μια απλή κηλίδα στην ιστορία της πολύπλοκης ζωής στον πλανήτη, η οποία εκτείνεται 400 εκατομμύρια χρόνια.
Οι ερευνητές εξέτασαν στη συνέχεια ίχνη που αφήνουν οι χημικές αλλαγές. Σκεφτείτε το Γκραν Κάνιον, είπε ο Frank, όπου μπορείτε να δείτε γραμμή μετά από γραμμή που αντιπροσωπεύουν διαφορετικές εποχές της Γης. «Κάθε ένα από αυτά τα στρώματα είναι αλεσμένος βράχος που διατηρεί μια μνήμη του πώς ήταν η χημεία της Γης τότε». Εάν ένας προηγούμενος πολιτισμός είχε αλλάξει τη χημεία του πλανήτη — όπως έχουν κάνει οι άνθρωποι απελευθερώνοντας τεράστιες ποσότητες ρύπανσης άνθρακα — μπορεί να υπάρχει ένα αρχείο.
Οι επιστήμονες εξέτασαν επίσης ποια άλλα στοιχεία μπορεί να αφήσουν πίσω τους οι άνθρωποι αφού ο πολιτισμός μας τελειώσει, όπως τα τεράστια αποθέματα πλαστικών, καθώς και οι συνθετικές ορμόνες για τη γεωργία και τα επίμονα χημικά, τα οποία δεν διασπώνται στο περιβάλλον. Όλα αυτά μπορεί να εμφανιστούν σε μελλοντικά ιζήματα, πολλά εκατομμύρια χρόνια από τώρα. Όπως και τα βαρέα μέταλλα που χρησιμοποιούνται στα ηλεκτρονικά.
Ο σκοπός της εργασίας δεν ήταν να διαπιστωθεί αν η υπόθεση των Σιλουριανών είναι σωστή, είπε ο Frank. Αντίθετα, ήταν «να πούμε ότι αυτά είναι τα πράγματα που θα πρέπει να αναζητήσει κανείς με πολύ μεγαλύτερη ανάλυση, προκειμένου να δει αν υπήρξε ποτέ πολιτισμός πριν από εμάς».
Τόσο ο Frank όσο και ο Schmidt βρίσκονται στην παράξενη θέση να έχουν γράψει μια μελέτη για μια θεωρία στην οποία κανένας από τους δύο δεν πιστεύει — απλώς λένε ότι δεν μπορούμε ακόμη να την αποκλείσουμε.
Κανείς δεν φαίνεται να έχει ανταποκριθεί στο κάλεσμα για βαθύτερη έρευνα τα χρόνια που ακολούθησαν, αλλά ορισμένοι επιστήμονες έχουν εγείρει ερωτήματα.
Ο Jan Zalasiewicz, γεωλόγος, παλαιοντολόγος και ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Λέστερ στο Ηνωμένο Βασίλειο, δήλωσε ότι η υπόθεση των Σιλουριανών είναι μια «υπέροχη και βαθιά προκλητική ιδέα». Αλλά οι Schmidt και Frank υποτίμησαν το πόσο πολύ έχουν μεταμορφώσει οι σύγχρονοι άνθρωποι τον πλανήτη, καθώς και «την αποτελεσματικότητα της διαδικασίας απολίθωσης και το πόσο καλή είναι στη διατήρηση μιας ιστορίας του τι έχει συμβεί στον πλανήτη μας», δήλωσε.
Δεν μπορούμε να αποκλείσουμε ευφυείς προ-ανθρώπινες κοινωνίες, «δεινόσαυρους που μπορούσαν να τραγουδούν περίπλοκες άριες, για παράδειγμα, ή αμμωνίτες της Ιουράσιας περιόδου που μπορούσαν να γράφουν ποίηση», είπε ο Zalasiewicz, ο οποίος συνέγραψε το βιβλίο του 2025 «Discarded: How Technofossils Will be Our Ultimate Legacy». Αλλά μόλις χτιστούν πόλεις, λιώσουν μέταλλα, κατασκευαστούν και απορριφθούν πλαστικά — αυτά θα αφήσουν ένα σαφές αποτύπωμα, είπε.
Ο Zalasiewicz είναι βέβαιος ότι μπορεί να αποκλείσει την προηγούμενη ύπαρξη του είδους του προηγμένου πολιτισμού στον οποίο ζούμε σήμερα — «που καταναλώνει ενέργεια, χειραγωγεί, κατασκευάζει και παράγει απόβλητα σε κολοσσιαίες ποσότητες».
Και αυτή είναι η ομορφιά της επιστήμης, είπε ο Frank. «Δημοσιεύεις μια εργασία, είναι σαν “Ουάου, αυτό είναι υπέροχο”, και μετά έρχεται κάποιος και λέει, κάνεις λάθος». Κάποιος άλλος μπορεί να βρει κάτι που δείχνει προς διαφορετική κατεύθυνση και τελικά, καθώς η έρευνα συσσωρεύεται, θα σχηματιστεί μια συναίνεση.
Προς το παρόν, ίσως ο πιο σημαντικός λόγος για να εξερευνηθεί αυτή η υπόθεση είναι τα σημαντικά ερωτήματα που θέτει σχετικά με τη μακροζωία προηγμένων τεχνολογικών πολιτισμών όπως ο δικός μας.
Είμαστε αρκετά έξυπνοι για να αναπτύξουμε τεχνολογία, αλλά μπορεί να μην είμαστε αρκετά έξυπνοι για να βρούμε πώς να αντιμετωπίσουμε τις κλιματικές συνέπειές της, είπε ο Frank. «Είμαστε ένα πείραμα που έχει κάνει ο πλανήτης, το οποίο πρόκειται να αποτύχει;»
Πηγή: CNN
