Ήταν ένα ελιξίριο μοναχών κατά της κόπωσης ο πρόδρομος της Coca-Cola;

Ένας Ιταλός μοναχός ανακάλυψε ένα κιτρινισμένο έγγραφο που περιγράφει τη συνταγή ενός φαρμακευτικού ποτού με φύλλα κόκας από τη Βολιβία και καρπούς κόλα δύο συστατικά που δεκαετίες αργότερα θα γίνονταν τα βασικά στοιχεία της Coca-Cola. Το εύρημα προέρχεται από το ιστορικό φαρμακείο του μοναστηριού Σαν Μάρκο στη Φλωρεντία και περιγράφει ένα «αναζωογονητικό ελιξίριο κρασιού» (elixir vinoso ricostituente), ένα τονωτικό που οι μοναχοί προωθούσαν ως βοήθημα για την αποκατάσταση του σώματος και του πνεύματος από την κόπωση που προκαλούσαν οι ασθένειες και η γήρανση.

Η συνταγή περιλάμβανε 10 γραμμάρια φύλλα κόκας από τη Βολιβία, 30 γραμμάρια καρπούς κόλα και κρασί. Το έγγραφο δεν φέρει ημερομηνία, όμως οι ειδικοί εκτιμούν ότι δημιουργήθηκε περίπου στα μέσα του 19ου αιώνα, σε μια περίοδο κατά την οποία τα φύλλα κόκας χρησιμοποιούνταν ευρέως στην Ευρώπη ως φαρμακευτικό συστατικό και δεν είχαν ακόμη συνδεθεί με τους αυστηρούς περιορισμούς που ισχύουν σήμερα.

Ένα φαρμακευτικό ποτό πριν από την Coca-Cola

Η ανακάλυψη έγινε από τον πατέρα Μανουέλ Ρούσο, πρύτανη του μοναστηριού Σαν Μάρκο, ο οποίος εντόπισε το έγγραφο κατά τη διάρκεια εργασιών ταξινόμησης στα αρχεία του φαρμακείου. Το φυλλάδιο φαίνεται πως λειτουργούσε ως ένα είδος διαφημιστικού υλικού, παρουσιάζοντας το ελιξίριο ως ένα προϊόν με «θαυματουργές» ιδιότητες κατά της σωματικής εξάντλησης.

Η ιστορία του συγκεκριμένου σκευάσματος παρουσιάζει ενδιαφέρον επειδή θυμίζει έντονα τη συνταγή που χρησιμοποίησε ο Αμερικανός φαρμακοποιός Τζον Πέμπερτον το 1886, όταν δημιούργησε ένα γλυκό σιρόπι με εκχύλισμα φύλλων κόκας και καρπούς κόλα. Η μεγάλη διαφορά ήταν ότι ο Πέμπερτον δεν χρησιμοποίησε κρασί, καθώς οι νόμοι της εποχής περιόριζαν τα αλκοολούχα φαρμακευτικά προϊόντα. Αντί αυτού, ανακάτεψε τα συστατικά με ανθρακούχο νερό, δημιουργώντας το ποτό που αργότερα θα εξελισσόταν στην Coca-Cola.

Η ομοιότητα των δύο συνταγών οδήγησε ορισμένα ιταλικά μέσα ενημέρωσης να διερωτηθούν αν η πραγματική έμπνευση για το διάσημο αναψυκτικό μπορεί να βρίσκεται στη Φλωρεντία και όχι στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν υπάρχει κανένα ιστορικό στοιχείο που να αποδεικνύει άμεση σύνδεση ανάμεσα στο μοναστηριακό ελιξίριο και τη δημιουργία του Πέμπερτον.

«Δεν θέλω να με μηνύσει η Coca-Cola»

Ο πατέρας Ρούσο εμφανίζεται ιδιαίτερα προσεκτικός απέναντι σε οποιονδήποτε ισχυρισμό ότι το μοναστήρι μπορεί να αποτέλεσε την πηγή έμπνευσης της Coca-Cola. «Δεν θέλω να προσελκύσω μια μήνυση από την Coca-Cola ή κάτι τέτοιο», είπε χαμογελώντας, υπογραμμίζοντας ότι ο Πέμπερτον δημιούργησε τη δική του συνταγή χωρίς αλκοόλ και ότι εκείνη την εποχή η χρήση φύλλων κόκας σε φαρμακευτικά σκευάσματα ήταν αρκετά διαδεδομένη στην Ευρώπη.

«Το μόνο που μπορώ να πω είναι ότι το φαρμακείο του Σαν Μάρκο είχε τη δική του συνταγή», ανέφερε. Παράλληλα, υπενθύμισε ότι υπήρχαν και άλλα παρόμοια προϊόντα εκείνη την εποχή, όπως το Kola Coca, ένα αλκοολούχο σιρόπι που παρασκευάστηκε το 1885 στη Βαλένθια της Ισπανίας και έχει επίσης θεωρηθεί πιθανή επιρροή για την Coca-Cola.

Το ελιξίριο που έγινε ένα από τα δημοφιλέστερα προϊόντα του φαρμακείου

Τα υπόλοιπα έγγραφα που βρέθηκαν στα αρχεία του μοναστηριού δείχνουν ότι το φλωρεντινό ελιξίριο είχε μεγάλη απήχηση στους κατοίκους της περιοχής. Η τιμή του κυμαινόταν από 2 έως 6 ιταλικές λίρες και πωλούνταν ως ένα τονωτικό που βοηθούσε στην αντιμετώπιση της κόπωσης και της εξάντλησης.

«Είχε εξαιρετικές ιδιότητες κατά της κούρασης και της κόπωσης που συνόδευε τη γήρανση. Θα έλεγα ότι ήταν ένα από τα προϊόντα με τις μεγαλύτερες πωλήσεις μας», δήλωσε ο Ρούσο. Η δημοτικότητά του συνεχίστηκε μέχρι τη στιγμή που η επιστημονική κοινότητα άρχισε να κατανοεί καλύτερα τη δράση της κοκαΐνης και οι χρήσεις των φύλλων κόκας περιορίστηκαν διεθνώς.

Ένα φαρμακείο έξι αιώνων γεμάτο ιστορίες

Το μοναστήρι Σαν Μάρκο ιδρύθηκε το 1436 στη Φλωρεντία, ενώ το φαρμακείο του άνοιξε το 1460 για να προσφέρει υπηρεσίες στη φτωχή κοινότητα της περιοχής. Σήμερα εξακολουθεί να λειτουργεί, αν και η τοποθεσία του μεταφέρθηκε το 1995 σε άλλο σημείο της πόλης.

Οι παλιές εγκαταστάσεις, ωστόσο, διατηρούν ακόμη πολλά στοιχεία από το παρελθόν. Ανάμεσά τους βρίσκεται ένας κροκόδειλος από τον ποταμό Νείλο που κρέμεται από την οροφή από τον 17ο αιώνα. Τον 19ο αιώνα, οι Ευρωπαίοι φαρμακοποιοί συνήθιζαν να εκθέτουν εξωτικά ζώα και σπάνια αντικείμενα στα καταστήματά τους, θέλοντας να δείξουν ότι είχαν πρόσβαση σε ασυνήθιστα και πολύτιμα συστατικά.

Στα αρχεία του φαρμακείου ο Ρούσο ανακάλυψε επίσης ετικέτες για καθαρό οξυγόνο, κονιάκ και καθαρισμένο πετρέλαιο. «Το αρχείο του φαρμακείου είναι απίστευτο», είπε χαρακτηριστικά.

Η ανακάλυψη του ελιξιρίου δεν αλλάζει την επίσημη ιστορία της Coca-Cola, αποκαλύπτει όμως έναν ξεχασμένο κόσμο όπου τα φαρμακευτικά παρασκευάσματα, τα εξωτικά φυτά και οι εμπορικές ιδέες συνυπήρχαν πολύ πριν ένα μείγμα από κόκα και κόλα γίνει ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα προϊόντα στον πλανήτη.

Πηγή: Guardian