Ο Νίκος Βελιώτης γεννημένος στην Αθήνα το 1970, ξεκίνησε από το κλασικό πιάνο πριν στραφεί στο τσέλο και ανακαλύψει τον κόσμο της πειραματικής μουσικής. Υπήρξε συνιδρυτής των In Trance 95, συνεργάστηκε με τον Γιάννη Αγγελάκα σε μερικές από τις πιο χαρακτηριστικές στιγμές της κοινής τους πορείας, ενώ μαζί με τους ELIOS και Coti K. δημιούργησε τους Mohammad, ένα από τα ελληνικά σχήματα που απέκτησαν διεθνή απήχηση στον χώρο του drone και της experimental μουσικής.
Παράλληλα, έχει παρουσιάσει το έργο του σε φεστιβάλ και χώρους ανά τον κόσμο, έχει συνθέσει μουσική για θέατρο, χορό και κινηματογράφο, ενώ οι συνεργασίες του εκτείνονται από την ελληνική εναλλακτική σκηνή μέχρι σημαντικές προσωπικότητες του ευρωπαϊκού ελεύθερου αυτοσχεδιασμού. Υποψιάζομαι πως για τον Βελιώτη, η μουσική είναι περισσότερο ένας τρόπος να εξερευνάει τα όρια του ήχου και της ακρόασης, εκεί όπου το γνώριμο μεταμορφώνεται διαρκώς σε κάτι απρόβλεπτο.
Το Therma, που θα παρουσιαστεί στα εγκαταλελειμμένα λουτρά των Θέρμων στο πλαίσιο του Kournos Music Festival, μοιάζει λιγότερο με συναυλία και περισσότερο με μια εμπειρία ακρόασης ενός τόπου. Μαζί με το πολυφωνικό σύνολο Alkanna Graeca, ο Βελιώτης μετατρέπει τα άδεια δωμάτια, τα αρχιτεκτονικά ίχνη, τις μνήμες του νερού και την ίδια την εγκατάλειψη σε υλικό μιας ζωντανής ηχητικής εγκατάστασης που δεν θα μπορούσε να υπάρξει πουθενά αλλού.
Οι απαντήσεις που μας δίνει δεν είναι ένας οδηγός για το τι θα ακούσετε στα Θέρμα. Είναι μάλλον μια μικρή άσκηση στο πώς ακούμε γενικότερα. Και ίσως, διαβάζοντάς τες, να αρχίσετε να προσέχετε λίγο περισσότερο τους ήχους που μέχρι χθες θεωρούσατε δεδομένους — ή ακόμη και τη σιωπή που τους χωρίζει.
Ο φετινός θεματικός άξονας του Kournos Music Festival είναι η «Εκσκαφή / Ανασκαφή». Τι θα ήθελες να ξεθάψει ο θεατής από τον εαυτό του φεύγοντας από το Therma; Επικίνδυνη ερώτηση! Δεν είμαι σίγουρος αν θέλει κάτι να ξεθάψει από τον εαυτό του κάποιος σε μία συναυλία. Το ιδανικό θα ήταν να καταφέρουμε να περιθάλψουμε εμείς αυτά που έχει ήδη ξεθάψει.
Πόσο εύκολο είναι να συνεργαστεί ένας τσελίστας της πειραματικής σκηνής με ένα πολυφωνικό φωνητικό σύνολο όπως οι Alkanna Graeca; Ποιος έκανε τις περισσότερες υποχωρήσεις; Στη «Στιγμή Πορφύρας» ο Ανδρέας Εμπειρίκος γράφει: «Καμιά σχισμή δεν διευρύνεται χωρίς τον πόθο». Αν προσεγγίσεις ένα εγχείρημα με δημιουργικό πόθο, δεν χρειάζεται καμία υποχώρηση. Έχω την πεποίθηση ότι αυτό θα συμβεί.
Alkanna Graeca
Πιστεύεις ότι η πειραματική μουσική χρειάζεται εξηγήσεις ή είναι καλύτερο να αφήνεται να συμβαίνει; Μάλλον καλύτερα χωρίς εξηγήσεις. Να αφήνεται να συμβαίνει. Νομίζω μάλιστα πως αυτό δεν περιορίζεται στην πειραματική μουσική. Γράφονται τόσες λέξεις άσκοπα για να περιγράψουν τη μουσική και πέφτουν έξω κάθε μα κάθε φορά!
Το Therma θα μπορούσε να είναι μια συναυλία, μια εγκατάσταση, μια βόλτα μέσα σε ένα κτίριο ή και κάτι άλλο. Εσύ πώς θα το περιέγραφες σε κάποιον που δεν έχει ιδέα από πειραματική μουσική; Νομίζω δεν θα του έλεγα τίποτα, από εμπειρία πιστεύω ότι είναι καλύτερο για τον ακροατή να προσεγγίσει ένα τέτοιο εγχείρημα ανυποψίαστος. Του δίνεται έτσι το πλεονέκτημα του αναπάντεχου, της έκπληξης, ακόμα και της πλήξης.
Αν τα εγκαταλελειμμένα Θέρμα μπορούσαν να παράγουν έναν μόνο ήχο, ποιος πιστεύεις ότι θα ήταν; Σίγουρα απόκοσμος. Και εφήμερος, φευγαλέος. Ένας μόνο ήχος αλλά με άπειρες παραλλαγές, μία για κάθε επισκέπτη.
Αν είχαν έναν επισκέπτη-φάντασμα από οποιαδήποτε εποχή, ποιον θα ήθελες να συναντήσεις εκεί; Μιας και τον ανέφερα ήδη θα ήθελα πολύ να συναντήσω τον Εμπειρίκο. Θα ήταν βράδυ. Θα είχα ετοιμάσει νερό από την πηγή (το νερό από την πηγή στα Θέρμα πρέπει να αναπνεύσει κάποιες ώρες πριν να καταναλωθεί). Δεν ξέρω τι θα του έλεγα. Μπορεί και να καθόμασταν εκεί σιωπηλοί.
Ποιον ήχο τις καθημερινότητας θα ήθελες να μπει στο αρχείο τις UNESCO πριν εξαφανιστεί; Των ψυγείων! Το λέω με κάθε ειλικρίνεια ότι με συγκινούν ιδιαίτερα οι ήχοι τους. Το γουργουρητό τους που εισβάλει απαλά στην σιωπή της νύχτας μου δημιουργεί μία αίσθηση ζεστασιάς και ασφάλειας. Όχι όλων των ψυγείων. Είχα κάποια που τα λάτρευα και μου λείπουν.
Πότε κατάλαβες ότι η σιωπή μπορεί να είναι εξίσου σημαντική με τον ήχο; Αργά δυστυχώς, κάπου κοντά στα 20. Τότε ανακάλυψα τον Cage και μαζί του και την πολύτιμη αξία της σιωπής. Θα ήθελα να το είχα καταλάβει νωρίτερα. Μπορεί να είχα αποφύγει κακοτοπιές…
Οι περισσότεροι άνθρωποι φοβούνται τη σιωπή. Εσύ φαίνεται να τη θεωρείς συνεργάτη. Πώς εξηγείται αυτή η σχέση; Η μουσική είναι εγκλωβισμένη στον γραμμικό χρόνο και προς το παρόν δεν έχουμε κάποιο τρόπο να την αντιληφθούμε διαφορετικά. Η σιωπή έχει πολλές λειτουργίες που δίνουν περισσότερες διαστάσεις στην μουσική. Μία από αυτές είναι π.χ. όταν η σιωπή σταματά έναν ήχο. Αυτός συνεχίζει μέσα μας σε μία άλλη διάσταση, όχι πλέον γραμμική. Και μόνο αυτό είναι αρκετό για να αγαπάει κανείς τη σιωπή.
Όταν μπαίνεις σε έναν εγκαταλελειμμένο χώρο, ποια από τις αισθήσεις σου είναι περισσότερο σε ετοιμότητα; Αναπόφευκτα η όραση Είναι πολύ δύσκολο να την αποφύγεις ως πρώτη αίσθηση σε ετοιμότητα, είναι ο τρόπος με τον οποίο κινούμαστε μέσα στην πραγματικότητα, θέμα επιβίωσης. Πιστεύω όμως ότι όλες οι αισθήσεις μπαίνουν σε λειτουργία ανάλογα με το τι τροφοδοτεί ο χώρος. Πολύ θα ήθελα να ζήσω μία μέρα ως νυχτερίδα.
Αν μπορούσες να ηχογραφήσεις μόνο έναν φυσικό ήχο από τη Λήμνο για να τον πάρεις μαζί σου, ποιος θα ήταν; Την αλυκή. Έχει μία απόκοσμη ατμόσφαιρα.
Υπάρχει κάποιος ήχος που να θεωρείς υπερεκτιμημένο; Των ανθρώπων όταν μιλάμε και ιδίως όταν καταλήγουμε σε συμπεράσματα.
Έχεις κάποιο αντικείμενο που μεταφέρεις πάντα μαζί σου στις περιοδείες και δεν έχει καμία πρακτική χρησιμότητα; Σπάω το κεφάλι μου αλλά δεν νομίζω ότι έχω κάτι τέτοιο. Ίσως πρέπει να βρω ένα.
Έχεις δουλέψει με θέατρο, κινηματογράφο, performance. Ποιο κοινό σε κοιτάζει πιο περίεργα; Δε νομίζω πως υπάρχει τέτοια διαφοροποίηση. Έχω την αίσθηση ότι από μικρό όλοι περίεργα με κοιτάζουν.
Έχεις συνεργαστεί με πολύ διαφορετικούς μουσικούς. Τι είναι αυτό που σε κάνει να πεις «ναι» σε μια συνεργασία πριν καν ακούσεις την πρώτη νότα; Είναι πολύ δύσκολο να συμβεί αυτό πλέον. Ο ήχος του άλλου είναι μια αναζήτηση μακριά. Κι ακόμα κι αν τον έχεις ακούσει, αυτό δεν σημαίνει πολλά απαραίτητα.. Η «συνάντηση» είναι μία δυναμική κατάσταση και οι παράγοντες πολλοί. Έχει ένα ρίσκο αλλά σε βάζει σε σκέψεις. Τι ψάχνω στο υλικό των άλλων που εμφανίζεται αφιλτράριστο; Τι θέλω να διαφυλάξω; Θέλω να διαφυλάξω κάτι;
Πότε ήταν η τελευταία φορά που ενθουσιάστηκες σαν δεκαεπτάχρονος; Πολύ πρόσφατα αλλά είναι κάτι που δεν έχει νόημα να το μοιραστώ. Ήταν κάτι εσωτερικό. Ενθουσιάζομαι όταν ξαφνικά ένα κομμάτι από το παζλ του κόσμου μπαίνει αναπάντεχα στη θέση του. Δεν συμβαίνει συχνά αυτό.
Υπάρχει ακόμη κάποιος ήχος που, όταν τον ακούς, σε κάνει να σταματάς ό,τι κάνεις και να λες «αυτό δεν το είχα ξανακούσει»; Συνέχεια συμβαίνει αυτό. Γιατί ακόμα και ο ίδιος ήχος υπό άλλες συνθήκες μεταμορφώνεται. Μπορεί να πω «αυτόν τον ήχο δεν τον είχα ξανακούσει έτσι». Σταματάω πολύ συχνά ν’ ακούσω.
Οι άνθρωποι που κάνουν drone μουσική ακούνε ποπ στο αυτοκίνητο ή είναι αστικός μύθος; Πρώτη φορά το ακούω αυτό. Έχω κάνει αρκετό drone στη ζωή μου. Δεν έχω ακούσει ποτέ drone στο αυτοκίνητο.
Η συναυλία του Νίκου Βελιώτη με τίτλο «Therma» θα παρουσιαστεί στα εγκαταλελειμμένα Λουτρά Θέρμων στη Λήμνο, την Τρίτη 11 Αυγούστου 2026
