Υπάρχει ένας απλός κανόνας στη δημοκρατία. Οι πολιτικοί έχουν δικαίωμα να δίνουν απαντήσεις. Οι δημοσιογράφοι έχουν δικαίωμα να κάνουν ερωτήσεις.
Ακόμη και ενοχλητικές. Ακόμη και επίμονες. Ακόμη και εκείνες που ένας πρόεδρος, ένας πρωθυπουργός ή ένας πανίσχυρος επιχειρηματίας δεν θέλει να ακούσει.
Αυτός ο κανόνας δοκιμάστηκε ξανά στη συνέντευξη του Ντόναλντ Τραμπ στο NBC και στην εκπομπή «Meet the Press». Όταν η δημοσιογράφος Κρίστεν Γουέλκερ επέμεινε να ζητά απαντήσεις για τους ισχυρισμούς περί νοθείας στις εκλογές του 2020 και για τα γεγονότα της 6ης Ιανουαρίου στο Καπιτώλιο, ο Αμερικανός πρόεδρος δεν απάντησε με επιχειρήματα. Επέλεξε την προσωπική επίθεση.
«Ή είσαι διεφθαρμένη ή είσαι ηλίθια», της είπε μπροστά στις κάμερες. Λίγα λεπτά αργότερα σηκώθηκε και αποχώρησε από τη συνέντευξη.
Το πιο ανησυχητικό δεν είναι η αγένεια. Η πολιτική ιστορία είναι γεμάτη από εκρήξεις θυμού. Το πρόβλημα αρχίζει όταν ένας πολιτικός αντιμετωπίζει την ερώτηση ως εχθρική πράξη. Όταν θεωρεί ότι ο δημοσιογράφος οφείλει να λειτουργεί ως χειροκροτητής κι όχι ως ελεγκτής της εξουσίας. Η δουλειά ενός δημοσιογράφου δεν είναι να συμφωνεί. Δεν είναι να επιβεβαιώνει τις θέσεις του συνεντευξιαζόμενου. Δεν είναι να διευκολύνει το επικοινωνιακό του αφήγημα.
Η δουλειά του είναι να αμφισβητεί, να ελέγχει, να ζητά αποδείξεις και να επιμένει όταν οι απαντήσεις δεν δίνονται. Και ακριβώς αυτό έκανε η Γουέλκερ.
Αν ένας πρόεδρος υποστηρίζει ότι υπήρξε εκλογική νοθεία, είναι υποχρέωση του δημοσιογράφου να ζητήσει στοιχεία. Αν ένας πολιτικός υπερασπίζεται πρόσωπα που συνδέθηκαν με μία από τις πιο σκοτεινές στιγμές της σύγχρονης αμερικανικής ιστορίας, είναι υποχρέωση του δημοσιογράφου να το θέσει στο τραπέζι.
Αυτό δεν είναι προκατάληψη. Είναι δημοσιογραφία.
Η παλιά συνταγή του λαϊκισμού
Ο Τραμπ δεν ανακάλυψε αυτήν τη μέθοδο. Την έχει τελειοποιήσει. Όταν τα γεγονότα δεν βολεύουν, στοχοποιείται ο αγγελιοφόρος. Όταν οι ερωτήσεις δυσκολεύουν, αμφισβητείται η αξιοπιστία του δημοσιογράφου. Όταν η συζήτηση γίνεται επικίνδυνη πολιτικά, η προσοχή μεταφέρεται από το θέμα στο πρόσωπο που το θέτει.
Είναι μια τακτική που συναντάται σε όλο τον κόσμο και σε κάθε πολιτικό χώρο. Από αυταρχικά καθεστώτα μέχρι δημοκρατίες που δοκιμάζονται. Η λογική είναι πάντα η ίδια: ο δημοσιογράφος παρουσιάζεται ως εχθρός ώστε να μην χρειάζεται να απαντηθούν οι ερωτήσεις του.
Το πρόβλημα είναι ότι όταν η επίθεση στον Τύπο κανονικοποιείται, η επόμενη επίθεση γίνεται ευκολότερη. Και η επόμενη ακόμα περισσότερο.
Χωρίς ελεύθερο Τύπο, χωρίς λογοδοσία
Η δημοκρατία δεν προστατεύεται όταν οι δημοσιογράφοι χειροκροτούν την εξουσία. Προστατεύεται όταν τη φέρνουν σε δύσκολη θέση. Οι μεγάλες αποκαλύψεις της ιστορίας, από το Watergate μέχρι σύγχρονα πολιτικά και οικονομικά σκάνδαλα, γεννήθηκαν επειδή κάποιοι δημοσιογράφοι αρνήθηκαν να σταματήσουν να ρωτούν. Η εικόνα ενός προέδρου που αποχωρεί από μια συνέντευξη επειδή κουράστηκε από τις ερωτήσεις είναι τελικά πολύ πιο αποκαλυπτική από οποιαδήποτε απάντηση θα μπορούσε να δώσει.
Διότι οι δημοκρατίες δεν κρίνονται όταν οι πολιτικοί μιλούν ανενόχλητοι. Κρίνονται όταν καλούνται να λογοδοτήσουν. Κι εκεί ακριβώς φάνηκε το πρόβλημ
