Η αξιολόγηση κινδύνου με γνώμονα την «έξυπνη» αντιμετώπιση των πυρκαγιών είναι απαραίτητη για την αντιμετώπιση της κλίμακας της καταστροφής που προκαλούν οι δασικές πυρκαγιές, μια πραγματικότητα που αυξάνεται σε ολόκληρο τον πλανήτη. Οι επικίνδυνες πυρκαγιές είναι πιο έντονες και πιο συχνές, τροφοδοτούμενες τόσο από την κλιματική κρίση, όσο κι από το εξίσου σημαντικό ανθρώπινο αποτύπωμα στο περιβάλλον.
Τα δεδομένα για τις πυρκαγιές καταδεικνύουν μια σαφή τάση: αντιμετωπίζουμε ολοένα και πιο καταστροφικά γεγονότα που πυροδοτούν καταστροφές προηγουμένως άγνωστων διαστάσεων. Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος, καίγονται κατά μέσο όρο 3.770 τετραγωνικά χιλιόμετρα γης ετησίως, με 45.000 ανθρώπους να εκτοπίζονται λόγω δασικών πυρκαγιών από το 2008 έως το 2023, οδηγώντας σε ετήσιες απώλειες που εκτιμώνται στα 2,5 δισεκατομμύρια ευρώ στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το καλοκαίρι του 2025, η Ευρώπη γνώρισε τις πιο ακραίες δασικές πυρκαγιές των τελευταίων δύο δεκαετιών όσον αφορά στην έκταση που κάηκε. Οι έντονες πυρκαγιές στην Ιβηρική Χερσόνησο έκαψαν 6.720 τετραγωνικά χιλιόμετρα γης, με 3.930 τετραγωνικά χιλιόμετρα μόνο στην Ισπανία, με αποτέλεσμα τον τραγικό απολογισμό οκτώ νεκρών.
Στην άλλη άκρη του πλανήτη, η Χιλή έχει επίσης δει συγκλονιστικά νούμερα, οδηγώντας σε ιδιαίτερα επώδυνες καταστροφές. Τον Φεβρουάριο του 2024, η πυρκαγιά στο Βαλπαραΐσο–Βίνια δελ Μαρ στοίχισε 136 ζωές και κατέστρεψε σχεδόν 7.000 σπίτια. Παρόμοια, τον περασμένο Ιανουάριο στην περιοχή Κονσεπσιόν–Πένκο, μια άλλη φωτιά σκότωσε 21 ανθρώπους και έκανε στάχτη περισσότερες από 2.000 κατοικίες.
Εξετάζοντας την πυρογεωγραφία
Η κατανόηση της δυνατότητας αυτών των πυρκαγιών να καταστρέφουν κοινότητες και οικοσυστήματα είναι ζωτικής σημασίας. Κατά συνέπεια, η πρόσφατη πυρογεωγραφική έρευνα επικεντρώνεται στην ανάλυση της συμπεριφοράς των πυρκαγιών σε διαφορετικές χωρικές και χρονικές κλίμακες. Σε αυτό το πλαίσιο, δύο τεχνολογικές προσεγγίσεις ξεχωρίζουν ως οι πιο αποτελεσματικές για την αξιολόγηση των επιπτώσεων των πυρκαγιών: τα μέσα τηλεπισκόπησης, όπως οι δορυφορικές εικόνες, οι θερμικοί αισθητήρες και οι εναέριες πλατφόρμες, τα οποία είναι απαραίτητα για την ανασύσταση των επιπτώσεων, καθώς και για την έγκαιρη ανίχνευση και την παρακολούθηση σε πραγματικό χρόνο των ενεργών πυρκαγιών· τα εργαλεία προσομοίωσης και πρόβλεψης μάς επιτρέπουν να αναγνωρίζουμε διαμορφώσεις τοπίου που διευκολύνουν την ανάφλεξη και την εξάπλωση της φωτιάς και να κατανοούμε την πολυπλοκότητα των δασικών πυρκαγιών.
Εφαρμόζοντας αυτές τις γνώσεις στον χωροταξικό σχεδιασμό, στοχεύουμε να αντιμετωπίσουμε μια πραγματικότητα που καθημερινά αυξάνει τον κίνδυνο πυρκαγιών στις κοινότητές μας.
Τηλεπισκόπηση για τη χαρτογράφηση του αποτυπώματος προηγούμενων πυρκαγιών
Για να ποσοτικοποιήσουμε το μέγεθος αυτών των γεγονότων, αξιοποιούμε δορυφορικές εικόνες και προηγμένα αναλυτικά εργαλεία για να αξιολογήσουμε δύο κύριες μεταβλητές: την ένταση και τη σοβαρότητα.
Η ένταση μετρά την ισχύ της φωτιάς, δηλαδή τον ρυθμό με τον οποίο απελευθερώνεται ενέργεια κατά την καύση, και βοηθά στον εντοπισμό θερμών σημείων.
Η σοβαρότητα, αντίθετα, μετρά τις συνέπειες: τη φυσική ζημιά που αφήνει η φωτιά στο πέρασμά της.
Αναλύοντας συγκεκριμένες φασματικές περιοχές, μπορούμε να ποσοτικοποιήσουμε τη δραστική μείωση της παραγωγικότητας της βλάστησης, μετρώντας ουσιαστικά τον αγώνα του οικοσυστήματος να ανακάμψει.
Η πρόσφατη πυρκαγιά στο Barroca Grande (Πορτογαλία, Αύγουστος 2025) και η πυρκαγιά στο Trinitarias (Χιλή, Ιανουάριος 2026) χρησιμεύουν εδώ ως μελέτες περίπτωσης. Συνδυάζοντας τα θερμικά δεδομένα FIRMS της NASA με τις εικόνες Copernicus Sentinel-3 του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA), μπορούμε να απεικονίσουμε τις πυρκαγιές τόσο στο χώρο, όσο και στον χρόνο. Αυτές οι εικόνες αποκαλύπτουν μια συγκλονιστική πραγματικότητα: νέφη καπνού που εκτείνονται για εκατοντάδες χιλιόμετρα στην ατμόσφαιρα.
Τα δεδομένα έντασης αποκαλύπτουν ότι πάνω από το 95% της συνολικής τελικής έκτασης που κάηκε στη Χιλή, κάηκε σε μία μόνο ημέρα, στις 18 Ιανουαρίου. Αυτός είναι ο ορισμός της «εκρηκτικής συμπεριφοράς πυρκαγιάς» – γεγονότα τόσο γρήγορα που ξεπερνούν τις παραδοσιακές προσπάθειες καταστολής.
Πέρα από την άμεση θερμότητα, η ανάλυση σοβαρότητας μάς παρέχει μετρήσεις που είναι απαραίτητες για τις προσπάθειες αποκατάστασης. 57.782 εκτάρια κάηκαν στην Πορτογαλία.
Συσχετίζοντας αυτά τα επίπεδα ζημιάς με τους τύπους καυσίμων, τον τοπικό καιρό και την τοπογραφία, μπορούμε να σχεδιάσουμε ακριβή σχέδια οικολογικής αποκατάστασης και να βοηθήσουμε τον γεωργικό τομέα να ανοικοδομηθεί με τρόπο που ελπίζουμε ότι θα είναι πιο ανθεκτικός σε μελλοντικές πυρκαγιές.
Μοντελοποίηση συμπεριφοράς πυρκαγιάς και αξιολόγηση κινδύνου
Στον κόσμο της αξιολόγησης και διαχείρισης του κινδύνου πυρκαγιάς, υπάρχουν δύο επικρατούσες στρατηγικές.
Η πιο κοινή χρησιμοποιεί βραχυπρόθεσμες αξιολογήσεις: οι καθημερινοί δείκτες κινδύνου πυρκαγιάς που βλέπουμε στις ειδήσεις συνδυάζουν τον τρέχοντα επικίνδυνο καιρό με την τοπική ευπάθεια. Αυτή είναι η ραχοκοκαλιά, για παράδειγμα, του Ευρωπαϊκού Συστήματος Πληροφοριών για τις Δασικές Πυρκαγιές (EFFIS).
Στην άλλη άκρη του φάσματος βρίσκεται ένα πιο «στρατηγικό» εργαλείο που ονομάζεται ποσοτική προσομοίωση. Αντί να εξετάζει τι μπορεί να συμβεί αύριο (ή τι συμβαίνει αυτή τη στιγμή), αυτή η προσέγγιση χρησιμοποιεί προηγμένες τεχνικές μοντελοποίησης για να καθοδηγήσει τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και τον μετριασμό του κινδύνου.
Για να προβλέψουμε τις πιθανές επιπτώσεις των θερμότερων και ξηρότερων περιόδων πυρκαγιών ή του μετασχηματισμού του τοπίου (π.χ. εγκατάλειψη γης), αξιολογούμε την έκθεση σε πυρκαγιές χρησιμοποιώντας ένα μείγμα εμπειρικής μοντελοποίησης (μαθαίνοντας από την ιστορία του πώς έχουν συμβεί και συμπεριφερθεί οι πυρκαγιές) και στοχαστικής μοντελοποίησης (χρησιμοποιώντας σύνθετους αλγόριθμους για να διαδραματίσουμε χιλιάδες σενάρια «τι θα γινόταν αν»).
Ουσιαστικά, μελετάμε τις παρελθούσες πυρκαγιές για να αξιολογήσουμε πόσο πιθανό είναι ένα τοπίο να ευνοήσει ή να καταπολεμήσει μελλοντικές πυρκαγιές και να εκτιμήσουμε σε ποιο βαθμό είμαστε δυνητικά εκτεθειμένοι ή απειλούμενοι από αυτές. Για να ποσοτικοποιήσουμε αυτήν την έκθεση, προσδιορίζουμε πρώτα τους συγκεκριμένους παράγοντες που προκαλούν τις αναφλέξεις: ανθρώπινους ή φυσικούς. Στη συνέχεια, εξαπολύουμε χιλιάδες θεωρητικές πυρκαγιές σε ένα «ψηφιακό δίδυμο» του τοπίου.
Εκτελούμε αυτές τις προσομοιώσεις υπό διάφορες κλιματικές συνθήκες για να δημιουργήσουμε ρεαλιστικά πρότυπα έκθεσης σε πυρκαγιά. Το αποτέλεσμα είναι ένα σύνολο σαφών, εφαρμόσιμων μετρήσεων που μας λένε όχι μόνο πού είναι πιθανό να χτυπήσει μια φωτιά, αλλά και πόσο σφοδρή θα είναι.
Αυτή η μετάβαση από την αντιδραστική στην προληπτική προσέγγιση, μάς επιτρέπει να εφαρμόσουμε πραγματικά αποτελεσματικές στρατηγικές. Είτε πρόκειται για αναδιάταξη των δασικών καυσίμων, είτε για ενημέρωση των οικοδομικών κανονισμών στις πόλεις, είτε για σχεδιασμό γειτονιών «έξυπνων» ως προς τις πυρκαγιές, αυτές οι αποφάσεις βασίζονται σε δεδομένα.
Πώς βοηθά αυτό κατά τη διάρκεια εκτάκτων αναγκών
Η πραγματική δοκιμασία αυτών των τεχνολογιών συμβαίνει κατά τη διάρκεια μιας ενεργής έκτακτης ανάγκης. Σε επιχειρησιακό περιβάλλον, η μοντελοποίηση της εξάπλωσης της φωτιάς μετατοπίζεται από τον στρατηγικό σχεδιασμό σε μια κούρσα με τον χρόνο. Το υποδειγματικό Πρόγραμμα WIFIRE του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια στο Σαν Ντιέγκο, για παράδειγμα, παρέχει πληροφορίες σε πραγματικό χρόνο στους διαχειριστές έκτακτων αναγκών για τις πυρκαγιές.
Ενσωματώνοντας δορυφορικά δεδομένα σχεδόν σε πραγματικό χρόνο με μετεωρολογικές προγνώσεις υψηλής ανάλυσης, οι ερευνητές μπορούν να δημιουργήσουν προβλέψεις που προβλέπουν την πορεία μιας φωτιάς τις επόμενες ώρες.
Ένα από τα πιο αποτελεσματικά εργαλεία στην επιχειρησιακή εκκένωση είναι η χρήση «ισόχρονων» – καμπυλών σε έναν χάρτη που αντιπροσωπεύουν τον προβλεπόμενο χρόνο άφιξης της φωτιάς (π.χ. 30, 60 ή 90 λεπτά από την τρέχουσα θέση).
Η επικάλυψη αυτών των καμπυλών με σημεία ενεργοποίησης (συγκεκριμένες ράχες, δρόμους ή τοπόσημα) επιτρέπει στους διαχειριστές έκτακτων αναγκών να αυτοματοποιούν τη διαδικασία λήψης αποφάσεων.
Πηγή: The Conversation
