CINEphil_101: Εκεί όπου ο κινηματογράφος συναντά τη φιλοσοφική σκέψη

«Οι φιλόσοφοι έχουν μόνο ερμηνεύσει τον κόσμο με διάφορους τρόπους· το θέμα είναι να τον αλλάξουμε», υποστήριζε ο Καρλ Μαρξ στις «Θέσεις για τον Φόιερμπαχ», επιχειρώντας να βγάλει τη φιλοσοφία από την αφαίρεση και να την κάνει πρακτική υπόθεση που μας αφορά όλους: η φιλοσοφία, δεν αρκεί να περιγράφει, μπορεί και οφείλει να μετασχηματίσει την πραγματικότητα. Από την πλευρά του, ο κινηματογράφος φαίνεται να επιδρά αναπόδραστα με αυτό ακριβώς το πρόταγμα στις συνειδήσεις των ανθρώπων, αφού, ως η κατεξοχήν επαναστατική μορφή τέχνης, ήδη από τη γέννησή του στα τέλη του 19ου αιώνα, δεν περιορίστηκε ποτέ να καταγράφει απλώς τον κόσμο. Αντιθέτως, τον αποδόμησε και τον ξανάφτιαξε, τον αμφισβήτησε, τον ονειρεύτηκε αλλιώς.

Αυτή η διαλεκτική σχέση κινηματογράφου και φιλοσοφίας βρίσκει σήμερα μια ξεχωριστή έκφραση στο Διεθνές Φεστιβάλ Φιλοσοφικού Κινηματογράφου CINEphil_101, το οποίο ήρθε για να ενταχθεί αλλά και να αλλάξει τον πολιτιστικό χάρτη των κινηματογραφικών φεστιβάλ της χώρας – και του κόσμου.

Υψώνοντας γέφυρες διαλόγου ανάμεσα στην έβδομη τέχνη και τη φιλοσοφία, το CINEphil_101 (Phil_101 είναι το μάθημα «Εισαγωγή στη Φιλοσοφία» στα πανεπιστήμια) σηματοδοτεί τη μεγάλη κινηματογραφική γιορτή, όπου οι ιστορικές και πολιτισμικές συνέχειες και ασυνέχειες της Κρήτης συναντούν το παγκόσμιο κινηματογραφικό γίγνεσθαι του σήμερα, και το τοπικό γίνεται πεδίο αναστοχασμού για οικουμενικά φιλοσοφικά ερωτήματα.

Φέτος, συνολικά περισσότεροι από 4.000 επισκέπτες – αριθμός διπλάσιος από αυτόν της περσινής χρονιάς, παρακολούθησαν και συμμετείχαν στις προβολές και δράσεις της 2ης διοργάνωσης του CINEphil_101, το οποίο πραγματοποιήθηκε με επιτυχία από τις 3 έως τις 10 Μαΐου, στο Πολιτιστικό Συνεδριακό Κέντρο Ηρακλείου, καθώς και σε διαφορετικά σημεία της πόλης, τα οποία μετατράπηκαν σε «γόνιμο έδαφος» και πεδία συνάντησης ανάμεσα σε δημιουργούς, ακαδημαϊκούς και κοινό, σινεφίλ και μη.

Στην Τελετή Έναρξης, το παρών έδωσαν εκπρόσωποι των τοπικών αρχών, του ακαδημαϊκού, του καλλιτεχνικού και του επιχειρηματικού κόσμου της πόλης. Χαιρετισμό απηύθυναν η Γεωργία Μηλάκη, Αντιπεριφερειάρχης Κρήτης στον Τομέα Πολιτισμού & Ισότητας και η Μελίνα Ταμιωλάκη, Αντιπρύτανης Ανάπτυξης, Διεθνών Σχέσεων και Εξωστρέφειας του Πανεπιστημίου Κρήτης, ενώ την επίσημη έναρξη του CINEphil_101 κήρυξαν οι δύο συν-ιδρύτριές του, Κατερίνα Μπαντινάκη, Πρόεδρος του Τμήματος Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Κρήτης, Γενική Διευθύντρια και Επιστημονική Επιμελήτρια του Φεστιβάλ, και Σοφία Μαράκη, Πρόεδρος του Πολιτιστικού Σωματείου HE.art, Καλλιτεχνική Διευθύντρια και Διευθύντρια Παραγωγής. Παρουσιάστρια της βραδιάς ήταν η Ελευθερία Κόμη, ηθοποιός, χορογράφος και μέλος του ΔΣ του δικτύου WIFT GR (Women in Film & Television Greece). Ακολούθησε η προβολή της ταινίας “The Life of Luo Sang” του Zhang Guodong από τη Γαλλία. 

Η Καλλιτεχνική Διευθύντρια και Διευθύντρια Παραγωγής του Φεστιβάλ, Σοφία Μαράκη.

Καθ’ όλη τη διάρκεια του Φεστιβάλ, προβλήθηκαν 41 ταινίες μικρού και μεγάλου μήκους: πέντε ταινίες απ’ όλο τον κόσμο στο πλαίσιο του Διεθνούς Διαγωνιστικού, τρεις ταινίες της Ζακλίν Λέντζου, μία ταινία στην ενότητα Philosophers Meet Film, μία ταινία στην ενότητα Festival Picks, μία ταινία στη νέα ενότητα Young Talents, ένα ντοκιμαντέρ, τρεις ταινίες μικρού μήκους δημιουργών από το Ηράκλειο στην ενότητα Heraklion Shorts, 7 ταινίες στις εκπαιδευτικές δράσεις, και 19 μαθητικές ταινίες από σχολεία όλης της χώρας, στο πλαίσιο του Διαγωνισμού Νέοι CINE-Φιλόσοφοι. 

Το Βραβείο της Κριτικής Επιτροπής απονεμήθηκε στο «Maricel» του Ηλία Δημητρίου από την Κύπρο, μια ταινία που, παρακολουθώντας σχέσεις εξουσίας και κοινωνικής ανισότητας, θέτει το κατεξοχήν φιλοσοφικό ερώτημα της αναγνώρισης: μπορεί ο άλλος να ιδωθεί πέρα από τους κοινωνικούς ρόλους που του επιβάλλονται; Την ίδια ώρα, το Βραβείο Κοινού κέρδισε το «The Life of Luo Sang» του Zhang Guodong από τη Γαλλία, μια ταινία που αναδεικνύει την ένταση ανάμεσα στη δικαιοσύνη και την ηθική της συγχώρεσης, υποδηλώνοντας ότι η τυπική εφαρμογή του νόμου δεν επαρκεί όταν οι κοινοτικοί δεσμοί έχουν διαρραγεί. 

Ωστόσο, η πιο τολμηρή καινοτομία του φεστιβάλ αφορούσε στις επόμενες γενιές. Ο δεύτερος Μαθητικός Διαγωνισμός «Νέοι CINE-Φιλόσοφοι» έφερε μαθητές και μαθήτριες από 20 σχολεία ολόκληρης της χώρας να στοχαστούν πάνω στην ελευθερία της βούλησης. Η ταινία «Το Ταξίδι» των μαθητών του 7ου Γυμνασίου Ηρακλείου απέσπασε τόσο το Βραβείο Κριτικής Επιτροπής όσο και το Βραβείο Κοινού στην κατηγορία Γυμνασίου, ενώ στο Λύκειο, η Κριτική Επιτροπή του CINEphil_101 απένειμε ακόμη το Βραβείο Καλύτερης Ταινίας Μαθητών Λυκείου στην ταινία «Η Επιλογή Που Δεν Έκανα» του 1ου ΓΕΛ Συκεών. Το Βραβείο Κοινού της ίδιας κατηγορίας κέρδισε το «Παρτίδα Σκάκι» των μαθητών του 2ου ΓΕΛ Αλικαρνασσού. 

Παράλληλα, το Βραβείο ΕΚΚΟΜΕΔ, που απονεμήθηκε για πρώτη χρονιά φέτος, απέσπασε η ταινία «Νούφαρο» που δημιούργησαν οι μαθητές του 2ου ΓΕΛ Ν. Φιλαδέλφειας, ενώ δόθηκαν ακόμη δύο Εύφημες Μνείες, μία στο 1ο ΓΕΛ Συκεών για την ταινία “Homo Homini Lupus” και μία στο 1o ΓΕΛ Θεσσαλονίκης για την ταινία «Ο αγρότης και οι θεοί του πολέμου». Ο διαγωνισμός «Νέοι CINE-Φιλόσοφοι» υλοποιήθηκε σε συνεργασία με το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου, Οπτικοακουστικών Μέσων & Δημιουργίας (ΕΚΚΟΜΕΔ) και το Ίδρυμα Παναγιώτη και Έφης Μιχελή, Αργυρό Χορηγό του Φεστιβάλ. 

Εξίσου καθοριστικές υπήρξαν οι ειδικές προβολές που έφεραν τον φιλοσοφικό στοχασμό σε άμεση, ζωντανή επαφή με το κοινό. Στη δράση Philosophers meet Film, ο Καθηγητής Φιλοσοφίας Παύλος Κόντος συνομίλησε με τους θεατές μετά την προβολή του αριστουργήματος «Η Επιστροφή» του Αντρέι Σβιάγκιντσεφ, ξεδιπλώνοντας άγνωστες πτυχές της ταινίας. Στη δράση Filmmakers meet the Public, η πολυβραβευμένη δημιουργός Ζακλίν Λέντζου συζήτησε με τον φιλόσοφο και ποιητή Νίκο Ερηνάκη με αφορμή την πρώτη μεγάλου μήκους ταινία της «Σελήνη, 66 Ερωτήσεις», απαντώντας σε ερωτήματα του κοινού για το έργο της και τη νέα ταινία που ετοιμάζει.

Η πολυβραβευμένη δημιουργός Ζακλίν Λέντζου και ο φιλόσοφος και ποιητής Νίκος Ερηνάκης.

Ακόμη, δύο νέες ενότητες εγκαινιάστηκαν φέτος στο φεστιβάλ: στο Festival Picks, η πρωτοπόρα κινηματογραφίστρια Ολυμπία Μυτιληναίου παρουσίασε το «Quiet Life» και μίλησε για τον ρόλο της γυναίκας στον κινηματογράφο, καθώς και για το «μυστηριώδες» σύνδρομο της παραίτησης, ενώ στη δράση Philosophy Talks, ο Ομότιμος Καθηγητής Φιλοσοφίας του Nassau Community College της Νέας Υόρκης, Scott Walden, προσέγγισε την ηθική της φωτογραφικής προσωπογραφίας από καντιανή σκοπιά, σε συνεργασία με την Ελληνική Φωτογραφική Εταιρεία Ηρακλείου. Παράλληλα, οι εκπαιδευτικές δράσεις ενισχύθηκαν σημαντικά, με μαθητές δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης να συζητούν με εκπαιδευτικούς και επαγγελματίες του οπτικοακουστικού κλάδου για ανθρώπινα δικαιώματα, έμφυλη ισότητα και κοινωνική δικαιοσύνη, αλλά και μικρότερους μαθητές –ακόμα και νηπιαγωγείου– να συμμετέχουν σε προγράμματα φιλοσοφίας για παιδιά, με μεθόδους όπως το P4C (Philosophy for Children), στα οποία, αναστοχάστηκαν σχετικά με τα δικαιώματα των παιδιών με αναπηρίες και οραματίστηκαν έναν κόσμο με ίσες ευκαιρίες για όλους.

Η πρωτοπόρα κινηματογραφίστρια Ολυμπία Μυτιληναίου παρουσίασε το «Quiet Life» και μίλησε για τον ρόλο της γυναίκας στον κινηματογράφο.

Τέλος, highlight των παράλληλων δράσεων του δεύτερου CINEphil_101 αποτέλεσε η επίσκεψη των καλεσμένων του Φεστιβάλ στο Ερευνητικό Κέντρο Κνωσού της Βρετανικής Σχολής Αθηνών (ΒΣΑ), στη Βίλα Αριάδνη, όπου ο Επιμελητής Κνωσού της ΒΣΑ, Δρ. Κωστής Χρηστάκης, μας μίλησε για το ερευνητικό έργο της Σχολής στην Κνωσό, έναν σημαντικό αρχαιολογικό χώρο που εντάχθηκε στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, καθώς και για τη μακρόχρονη συνεισφορά της Σχολής στη μελέτη της κρητικής ιστορίας και αρχαιολογίας. Επιπλέον, η Διευθύντρια της ΒΣΑ, Καθηγήτρια Rebecca Sweetman, και ο Καθηγητής Dan Stewart ξενάγησαν τους επισκέπτες στην πρωτοποριακή ανασκαφή της Σχολής, η οποία πραγματοποιείται με σκοπό τη διερεύνηση της «άγνωστης» ρωμαϊκής πόλης και ιστορίας του νησιού. 

Η ξενάγηση μάλιστα πραγματοποιήθηκε σε μια ιδιαίτερη χρονική συγκυρία (10 Μαΐου), καθώς στις 9 Μαΐου 1945, στη Βίλα Αριάδνη, υπεγράφη η άνευ όρων συνθηκολόγηση και παράδοση των γερμανικών κατοχικών στρατευμάτων στην Κρήτη. Η πράξη αυτή θεωρείται η τελευταία πράξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στην Ευρώπη, καθώς έλαβε χώρα λίγο μετά την επίσημη συνθηκολόγηση της ναζιστικής Γερμανίας.

Με το βλέμμα ήδη στραμμένο στο μέλλον, το CINEphil_101 ανανεώνει το ραντεβού του για τον Μάιο του 2027, με στόχο να μεγαλώσει ακόμα περισσότερο, μεταμορφώνοντας το Ηράκλειο σε σημείο συνάντησης φιλοσοφίας και κινηματογράφου.

Το CINEphil_101 Διεθνές Φεστιβάλ Φιλοσοφικού Κινηματογράφου διοργανώνεται από το Τμήμα Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Κρήτης και τον φορέα πολιτισμού HE.art (Ηράκλειο Art), με τη συνδιοργάνωση της Περιφέρειας Κρήτης και του Δήμου Ηρακλείου, σε συμπαραγωγή με το Πολιτιστικό Συνεδριακό Κέντρο Ηρακλείου, με τη συνεργασία του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου, Οπτικοακουστικών Μέσων & Δημιουργίας (ΕΚΚΟΜΕΔ) και την υποστήριξη του Ιδρύματος Παναγιώτη και Έφης Μιχελή.