Το Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου 2026 εγκαινιάζει μια νέα περίοδο υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση του Μιχαήλ Μαρμαρινού, με την Πειραιώς 260 να αναδεικνύεται σε βασικό πόλο έλξης του προγράμματος. Με αφορμή τα 20 χρόνια λειτουργίας του χώρου, η φετινή διοργάνωση αποκτά έντονο επετειακό και ταυτόχρονα ανανεωτικό χαρακτήρα, προσανατολισμένο στη διεθνή εξωστρέφεια και στη σύνδεση της σύγχρονης δημιουργίας με τη νέα γενιά καλλιτεχνών.
Η Πειραιώς 260 μετατρέπεται σε έναν ζωντανό οργανισμό καλλιτεχνικής εμπειρίας, φιλοξενώντας ένα πολυσυλλεκτικό πρόγραμμα που φέρνει σε διάλογο διαφορετικές σκηνικές γλώσσες, από το θέατρο και τον χορό έως υβριδικές μορφές performance. Δημιουργοί από την Ελλάδα και το εξωτερικό συνυπάρχουν σε ένα πεδίο ανταλλαγής ιδεών, όπου το σώμα, ο χώρος και η πολιτική διάσταση της τέχνης αποκτούν κεντρικό ρόλο. Παράλληλα, το φεστιβάλ ενισχύει τη διεθνή του διάσταση, δίνοντας έμφαση σε φωνές και καλλιτεχνικές πρακτικές που προέρχονται από διαφορετικά πολιτισμικά περιβάλλοντα, ενώ ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στον χορό και στις νέες μορφές σκηνικής έκφρασης. Η Πειραιώς 260 λειτουργεί ως σημείο συνάντησης, πειραματισμού και ανάδειξης νέων δημιουργών, αλλά και ως χώρος επαναπροσδιορισμού της ίδιας της έννοιας του φεστιβάλ.
Στο πλαίσιο αυτό, η νέα καλλιτεχνική κατεύθυνση επιχειρεί να μετασχηματίσει το φεστιβάλ σε ένα ανοιχτό πεδίο εμπειρίας, όπου το κοινό δεν παρακολουθεί απλώς, αλλά συμμετέχει σε μια διαδικασία συλλογικής θέασης και καλλιτεχνικού στοχασμού.
Οι παραστάσεις που θα δούμε στην Πειραιώς 260
ΠΕΙΡΑΙΩΣ 260 – ΧΩΡΟΣ Δ
29 – 31 Μαΐου & 1 Ιουνίου
Heiner Goebbels
Σλήμαν III
Φέτος, με αφορμή τα είκοσι χρόνια λειτουργίας της Πειραιώς 260, το Φεστιβάλ ανοίγει με τον Χάινερ Γκαίμπελς, κορυφαίο δημιουργό της ευρωπαϊκής σκηνής. Το έργο «Σλήμαν III» διερευνά νέους τρόπους εμπειρίας, επαναπροσδιορίζοντας την αντίληψή μας για την Ιστορία. Βασίζεται στην ανασύνθεση της Τροίας και στα ημερολόγια του Ερρίκου Σλήμαν (1871–1873). Στην παράσταση συνυπάρχουν φωνές, μουσικοί και περφόρμερ, συνδυάζοντας αποσπάσματα από την «Ιλιάδα», την όπερα «Τρώες» του Μπερλιόζ, δημοτικά τραγούδια και ηλεκτρονικούς ήχους. Το έργο λειτουργεί ως διαδοχική «ανασκαφή», αντλώντας στοιχεία από παλαιότερες εκδοχές, όπως το «Newtons Casino» (1990) και το «Εργοτάξιο Σλήμαν» (1997). Περιλαμβάνει επίσης αναφορές στη ραδιοφωνική σύνθεση «Schliemann’s Radio» (1993). Η νέα εκδοχή αναδεικνύει τη διαπερατότητα των ιστορικών στρωμάτων μέσα στον χώρο της Πειραιώς 260. Το «Σλήμαν III» παρουσιάζει την Ιστορία ως μια ζωντανή διαδικασία ερμηνείας και αναδημιουργίας, ενώ ενσωματώνει και απόσπασμα από το τραγούδι «Μακρυά» του Θανάση Μωραΐτη
Διάρκεια 70΄
ΠΕΙΡΑΙΩΣ 260 – ΧΩΡΟΣ Η
30 Μαΐου
Ictus Ensemble – Suzanne Vega – Collegium Vocale Gent
Einstein on the Beach
Σε συναυλιακή εκδοχή
Βασισμένο σε μια ιδέα του Robert Wilson και του Philip Glass
Σχεδόν πενήντα χρόνια μετά την πρώτη του παρουσίαση από τους Ρόμπερτ Ουίλσον και Φίλιπ Γκλας, το «Einstein on the Beach» παραμένει ένα ανοιχτό, αινιγματικό έργο που επαναπροσδιόρισε την έννοια της όπερας. Δεν αποτελεί μια συμβατική βιογραφία του Αϊνστάιν, αλλά μια αφηρημένη εξερεύνηση των ιδεών του και του ταραχώδους εικοστού αιώνα. Μέρος μιας τριλογίας αφιερωμένης σε μορφές που επηρέασαν τον κόσμο μέσω της σκέψης τους, το έργο λειτουργεί ως μη αφηγηματική «βιογραφία» μιας εποχής. Η μινιμαλιστική μουσική του Γκλας συνδυάζεται με τη σκηνική αισθητική του Ουίλσον και τα χαρακτηριστικά “knee plays”, δημιουργώντας ένα πρωτοποριακό θεατρικό ιδίωμα. Στην Πειραιώς 260 παρουσιάζεται μια σύγχρονη εκδοχή με το Ictus Ensemble, τη χορωδία Collegium Vocale Gent και την αφήγηση της Σουζάν Βέγκα. Η παράσταση αναδεικνύει τη μαθηματική ακρίβεια και τη σωματική ένταση της εκτέλεσης, προσφέροντας μια δυναμική εμπειρία που διατηρεί τη δύναμη και τη σημασία του έργου στον 21ο αιώνα.
Διάρκεια 210΄
ΠΕΙΡΑΙΩΣ 260 – ΧΩΡΟΣ Ε
1 & 2 Ιουνίου
Afsaneh Mahian
The Child
της Ναγκμέ Σαμινί
Το έργο θέτει ένα καίριο ερώτημα: ποια σώματα θεωρούνται αποδεκτά και ποια ανεπιθύμητα; Σε μια ακτή της δυτικής Ευρώπης, τρεις γυναίκες από το Ιράκ, το Αφγανιστάν και τη Λιβύη συλλαμβάνονται και οδηγούνται σε ανάκριση, έχοντας μαζί τους ένα νεογέννητο μωρό. Παρά τις διαφορετικές διαδρομές τους, τις ενώνει η κοινή εμπειρία βίας και η ανάγκη επιβίωσης. Οι αιτήσεις τους απορρίπτονται, ενώ καμία δεν αναγνωρίζει το παιδί ως δικό της, προσπαθώντας να του εξασφαλίσει μια καλύτερη τύχη στην Ευρώπη. Το έργο, της Ναγκμέ Σαμινί και σε σκηνοθεσία της Αφσανέχ Μαχιάν, αναδεικνύει ζητήματα μετανάστευσης, μητρότητας και ανθρωπιάς. Με λιτή σκηνική προσέγγιση και έντονη δραματικότητα, μετατρέπει την παράσταση σε χώρο ηθικής δοκιμασίας. Πίσω από κάθε διοικητική διαδικασία αποκαλύπτεται μια ανθρώπινη ιστορία, ενώ η ερμηνεία της Φατμέ Μοταμέντ-Αριά προσδίδει ιδιαίτερη δύναμη και συγκίνηση.
Διάρκεια 70΄
ΠΕΙΡΑΙΩΣ 260 – ΧΩΡΟΣ Η
6 & 7 Ιουνίου
Γιάννης Μαυριτσάκης
GRAUTS
Το GRAUTS εκτυλίσσεται στο πλατό μιας τηλεοπτικής συνέντευξης, την εποχή των διαστημικών αποστολών Voyager, ισορροπώντας ανάμεσα στο ντοκουμέντο, την ψευδαίσθηση και τη συναυλία. Εμπνευσμένο από τις «Βάκχες», αναδεικνύει τη σύγκρουση ανάμεσα στον Παρουσιαστή, εκπρόσωπο της τάξης και του ελέγχου, και την Αρχηγό μιας σέχτας, που ενσαρκώνει το χάος και την αποδόμηση. Μέσα από έντονους διαλόγους, αποκαλύπτεται η αδυναμία των μέσων να διαχειριστούν την αλήθεια, ενώ το τηλεοπτικό πλατό μετατρέπεται σε πεδίο ανάδυσης προσωπικών και συλλογικών τραυμάτων. Το έργο συνδυάζει μουσική, τεχνολογία και θέατρο: τα «Kindertotenlieder» του Μάλερ επανερμηνεύονται σε σύγχρονες εκδοχές, ενώ χρησιμοποιούνται τεχνητή νοημοσύνη και εργαλεία ζωντανής επεξεργασίας φωνής. Ο τίτλος αποδίδει τον ηχητικό κόσμο της παράστασης. Το αποτέλεσμα είναι μια εκρηκτική σκηνική εμπειρία που κορυφώνεται με ένταση και όχι με λύτρωση.
Διάρκεια 135΄
ΠΕΙΡΑΙΩΣ 260 – ΧΩΡΟΣ Β
5 Ιουνίου
Αλεξία Παραμύθα
CARCOMA
Βασισμένο στη νουβέλα Σαράκι
της Λάιλα Μαρτίνεθ
Σε ένα σκοτεινό σπίτι γεμάτο σκιές, δύο γυναίκες –γιαγιά και εγγονή– ζουν απομονωμένες, κουβαλώντας ένα παρελθόν βίας και σιωπής. Η εξαφάνιση ενός παιδιού στρέφει πάνω τους την προσοχή της κοινότητας, πυροδοτώντας μια αποκαλυπτική αφήγηση. Βασισμένο στη νουβέλα της Λάιλα Μαρτίνεθ, το έργο μετατρέπει το σπίτι σε ζωντανό αρχείο τραύματος. Μέσα από θραυσματική αφήγηση, σωματικότητα και ζωντανή μουσική, ξεδιπλώνεται ένα ποιητικό τοπίο φθοράς και μνήμης. Ένας χορός γυναικών λειτουργεί ως συλλογική συνείδηση, ενώ η παράσταση διερευνά πώς το τραύμα εγγράφεται στο σώμα και επιβιώνει πέρα από τις λέξεις.
Διάρκεια 75΄
ΠΕΙΡΑΙΩΣ 260 – ΧΩΡΟΣ Β
Gen 260 / Θέατρο
6 Ιουνίου
Γιάννης Διδασκάλου
όμικρονγιώτα
Δύο άνθρωποι ζουν απομονωμένοι σε έναν δικό τους κόσμο, περιμένοντας καλεσμένους που ίσως δεν έρθουν ποτέ. Μέσα από επαναλαμβανόμενες τελετουργίες και παιχνίδια, προσπαθούν να επικοινωνήσουν όσα δεν μπορούν να πουν. Το έργο, επηρεασμένο από το θέατρο του παραλόγου, εξερευνά τη μοναξιά και την ανάγκη για σύνδεση. Η γλώσσα σταδιακά διαλύεται, αφήνοντας χώρο στη μνήμη και τη φαντασία. Καρέκλες και νερό λειτουργούν ως συμβολικά στοιχεία παρουσίας και κατάρρευσης. Το «όμικρονγιώτα» γίνεται μια τρυφερή και ποιητική παραβολή για την ανθρώπινη σχέση, όπου το «εγώ» αναζητά απεγνωσμένα ένα «εμείς» πριν να είναι αργά.
Διάρκεια 60΄
ΠΕΙΡΑΙΩΣ 260 – ΧΩΡΟΣ B
7 Ιουνίου
Άρης Κακλέας
Η αγωνία του τερματοφύλακα πριν από το πέναλτι
Διασκευή του ομώνυμου έργου του Πέτερ Χάντκε
Λίγο πριν από ένα πέναλτι, ο χρόνος μοιάζει να παγώνει. Σε αυτή την οριακή συνθήκη κινείται ο Γιόζεφ Μπλοχ, πρώην τερματοφύλακας που, μετά από έναν φόνο, περιπλανιέται σε μια ασταθή πραγματικότητα. Βασισμένο στο έργο του Πέτερ Χάντκε, η παράσταση δεν αφηγείται μια κλασική ιστορία, αλλά αναδεικνύει τη διάλυση της αντίληψης. Ο κόσμος γίνεται θραυσματικός και ακατανόητος, ενώ οι λέξεις χάνουν το νόημά τους. Μέσα από πολλαπλές αφηγήσεις, παύσεις και επαναλήψεις, δημιουργείται ένα πεδίο αποξένωσης. Η σκηνική γραφή εστιάζει στο σώμα και τη φωνή, φωτίζοντας την ανθρώπινη αγωνία μπροστά σε μια κρίσιμη πράξη.
Διάρκεια 60΄
ΠΕΙΡΑΙΩΣ 260 – ΧΩΡΟΣ Β
8 Ιουνίου
Αρίστη Τσέλου
Πώς κατοικώ
Ένας ηλικιωμένος άνδρας έρχεται αντιμέτωπος με την έξωση από το σπίτι του, όταν ένα τυπικό έγγραφο ανατρέπει τη ζωή του. Καθώς ετοιμάζεται να φύγει, αναμνήσεις, απώλειες και στιγμές μιας ολόκληρης ζωής επιστρέφουν. Εμπνευσμένο από τον «Βυσσινόκηπο» και τη σύγχρονη στεγαστική κρίση, το έργο εξερευνά τη σημασία του σπιτιού ως υπαρξιακής ρίζας. Μυθοπλασία και ντοκουμέντο συνυπάρχουν, δημιουργώντας έναν χώρο όπου το προσωπικό γίνεται συλλογικό. Η σκηνή μετατρέπεται σε τόπο μνήμης και απώλειας, θέτοντας το ερώτημα τι σημαίνει να κατοικείς. Το σπίτι δεν είναι απλός χώρος, αλλά κομμάτι της ταυτότητας που, όταν χάνεται, αφήνει ένα β
Διάρκεια 80΄
ΠΕΙΡΑΙΩΣ 260 – ΧΩΡΟΣ Β
9 Ιουνίου
Πάνος Ηλιόπουλος
Τούνελ
Βασισμένο στο ομώνυμο διήγημα
του Φρίντριχ Ντύρενματ
Ένας φοιτητής επιβιβάζεται σε ένα τρένο που εισέρχεται σε ένα ατελείωτο τούνελ. Καθώς το σκοτάδι παρατείνεται, η ανησυχία του μεγαλώνει, ενώ οι γύρω του παραμένουν αδιάφοροι. Βασισμένο στο διήγημα του Φρίντριχ Ντύρενματ, το έργο λειτουργεί ως αλληγορία για τη σύγχρονη αδράνεια και την αδυναμία αντίδρασης. Σε έναν κόσμο διαρκούς επιτάχυνσης, ο άνθρωπος παραμένει εγκλωβισμένος στην κίνηση, αποφεύγοντας να δει την πραγματικότητα. Η παράσταση προτείνει μια παύση και έναν επαναπροσδιορισμό της ματιάς. Μέσα από μια ποιητική και υπαρξιακή προσέγγιση, αναδεικνύει την ανάγκη αφύπνισης απέναντι στην αόρατη πορεία προς το άγνωστο.
Διάρκεια 50΄
ΠΕΙΡΑΙΩΣ 260 – ΧΩΡΟΣ Β
10 Ιουνίου
Δημήτρης Τσικούρας (Τσικ)
Το παραμύθι των λύκων
Η παράσταση αφηγείται τη ζωή μιας γυναίκας από τη Θεσσαλία, μέσα από μια ποιητική και σκληρή διαδρομή γεμάτη απώλειες και βία. Ένα συμβολικό γεγονός στη γέννησή της –η εμφάνιση λύκων– προμηνύει τα βάσανα που θα ακολουθήσουν. Το έργο συνδυάζει προσωπικές μαρτυρίες, ιστορικά γεγονότα και λογοτεχνικές αναφορές, αναδεικνύοντας τη σχέση ανάμεσα στην πολιτική και την ενδοοικογενειακή βία. Μέσα από έναν χορό μορφών, μουσική και έντονη σωματικότητα, η αφήγηση αποκτά τελετουργικό χαρακτήρα. Πρόκειται για ένα σκοτεινό παραμύθι που διερευνά αν ο άνθρωπος μπορεί να σπάσει τον κύκλο της βίας και να μετασχηματίσει το πεπρωμένο του.
Διάρκεια 70΄
ΠΕΙΡΑΙΩΣ 260 – ΧΩΡΟΣ Ε
Θέατρο
8 – 11 Ιουνίου
Στεφανία Γουλιώτη
Το φονικό της Ιζαμπέλας Μόλναρ
Βασισμένο στο διήγημα του Δημήτρη Χατζή
Βασισμένο στο έργο του Δημήτρη Χατζή, η παράσταση εξερευνά τη γλυπτική ως πράξη τάξης μέσα στο χάος. Η τέχνη γίνεται κεντρικό στοιχείο, καθώς ο πηλός και τα γλυπτά αποκτούν σκηνική παρουσία και λειτουργούν ως ζωντανά σώματα. Μέσα από τη σχέση δημιουργού και δημιουργήματος, αναδεικνύεται η εσωτερική διαδρομή της ηρωίδας, από την αναζήτηση της τελειότητας έως τη φθορά. Η σκηνή μετατρέπεται σε πεδίο όπου η τέχνη, το σώμα και η επιθυμία συγκρούονται. Το έργο αποτελεί μια στοχαστική μελέτη για την ανάγκη της δημιουργίας και το όριο όπου η τέχνη γίνεται υπαρξιακή – ακόμη και επικίνδυνη.
Διάρκεια 75΄
ΠΕΙΡΑΙΩΣ 260 – ΧΩΡΟΣ Δ
Χορός
10 & 11 Ιουνίου
Teaċ Daṁsa – Michael Keegan Dolan
MÁM
Το MÁM είναι μια χοροθεατρική εμπειρία εμπνευσμένη από το τοπίο και την παράδοση της Ιρλανδίας. Ο τίτλος σημαίνει «πέρασμα» αλλά και «υποχρέωση», υποδηλώνοντας μια διαδρομή εσωτερικής αναγκαιότητας. Δώδεκα χορευτές δημιουργούν μια δυναμική κοινότητα, όπου η κίνηση γίνεται τελετουργία και γιορτή. Η παράσταση μεταβαίνει από τον εφιάλτη στην έκσταση, καθώς τα σώματα συνδέονται και οι αποστάσεις καταργούνται. Η ζωντανή μουσική συνδυάζει παραδοσιακούς και σύγχρονους ήχους, ενισχύοντας την αίσθηση συλλογικής εμπειρίας. Το αποτέλεσμα είναι ένα έντονο, σχεδόν υπνωτικό ταξίδι, που μετατρέπει τη σκηνή σε τόπο κοινής αναπνοής και βαθιάς ανθρώπινης σύνδεσης.
Διάρκεια 80΄
‘ΕΞΟΔΟΣ’ (εκτός των Τειχών)
Γιώργος Βουρδαμής
Νοχαβελάνδη
Μαριλένα Κατρανίδου
Η Φαλακρή Τραγουδίστρια
–Συμβαίνουν αυτά καμιά φορά–
Βασισμένο στο έργο του Ευγένιου Ιονέσκο
Θανάσης Κριτσάκης
Michel: Ασκήσεις θνητότητας
ΑΡΧΑΙΑ ΑΓΟΡΑ
Γιώργος Δρίβας
Συνομιλία με ένα λογισμικό – Ένας AI περίπατος στην Αρχαία Αγορά
ΩΔΕΙΟ ΗΡΩΔΟΥ ΑΤΤΙΚΟΥ / ΕΟΡΤΕΣ ΑΠΟΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΥ
Víkingur Ólafsson
Έργα Μπαχ, Μπετόβεν, Σούμπερτ
The Avex Ensemble
Blade Runner Live
Σταύρος Ξαρχάκος
Στο παρόν
Επίλεκτο Ηπειρωτικό Ensemble – Βασίλης Κώστας
Ήπειρος
Συμμετέχουν οι Κώστας Τζίμας, Αντώνης Κυρίτσης και Πέτρος Χαλκιάς
Κρατική Ορχήστρα Αθηνών – Λουκάς Καρυτινός
Η Αμερική του Μάνου Χ – Μέρος Α΄
Σταμάτης Κραουνάκης
Λυσιστράτη
Μια ξεκαρδιστική όπερα
Estonian Philharmonic Chamber Choir – Tallinn Chamber Orchestra – Tõnu Kaljuste
Έργα Arvo Pärt
Γιώργος–Εμμανουήλ Λαζαρίδης – Raining Pleasure
Η Αμερική του Μάνου Χ – Μέρος B΄
Einstürzende Neubauten
Ωδή στην Avant Garde
Λένα Πλάτωνος – Μαρία Φαραντούρη
Μοίρες
Εθνική Συμφωνική Ορχήστρα ΕΡΤ – Μιχάλης Οικονόμου
Λεωνίδας Καβάκος – Ηλίας Λιβιεράτος
Παγκόσμια Ημέρα Μουσικής
Έργα Μπετόβεν, Μότσαρτ
Lykke Li
Στάθης Λιβαθινός
Ευριπίδη Εκάβη
Στη σκιά της Πολιτείας
Κρατική Ορχήστρα Αθηνών – Μιχάλ Νεστερόβιτς
Όγδοη συμφωνία του Γκούσταφ Μάλερ
John Legend
Evening of Songs & Stories
ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΠΙΔΑΥΡΟΥ – ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΟ / ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΕΠΙΔΑΥΡΟΥ
Εθνική Λυρική Σκηνή
Κερουμπίνι Μήδεια
Χρήστος Θεοδωρίδης
Αισχύλου Πέρσες
Εθνικό Θέατρο Βουλγαρίας «Ιβάν Βάζοφ» – Γιάβορ Γκάρντεφ
Ευριπίδη Βάκχες
Με τους The Tiger Lillies
Εθνικό Θέατρο – Δημήτρης Καραντζάς
Ευριπίδη Άλκηστις
Νίκος Καραθάνος
Ειρήνη
Μια επίσκεψη στο έργο του Αριστοφάνη
Εθνικό Θέατρο – Ελένη Ευθυμίου
Ευριπίδη Τρωάδες
Alan Lucien Øyen
Αντιγόνη
Εμπνευσμένο από το έργο του Σοφοκλή
Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος – Αστέριος Πελτέκης
Αριστοφάνη Λυσιστράτη
Θεατρικός Οργανισμός Κύπρου – Θωμάς Μοσχόπουλος
Ευριπίδη Ίων
Δημιουργική απασχόληση παιδιών στην Επίδαυρο
Μικροί Ιχνευτές
ΕΚΘΕΣΙΑΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΦΕΣΤΙΒΑΛ
Περιοδική έκθεση
ΧΟΡΩΝ ΧΩΡΟΣ
ΣΤΑΔΙΟ
Δημήτρης Καμαρωτός
(Άλκηστις) Τοπίο μετά την Υπόσχεση
Μια σκηνική εμπειρία σε αρχαιολογικό χώρο με μία ερμηνεύτρια και κουιντέτο εγχόρδων
Ζήσης Σέγκλιας
Oedipus Steps
ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΟ
Αφηγηματική Αρχαιολογία
Πάροδος
ΕΠΙΔΑΥΡΟΣ – Τα Μαθήματα
ΜΙΚΡΟ ΘΕΑΤΡΟ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΠΙΔΑΥΡΟΥ / Απ’ τη Μικρή Επίδαυρο στον κόσμο όλο
Ευριπίδης Λασκαρίδης
ΤΟΥΡΝΕ
Marta Górnicka
Mothers – A Song for Wartime
Κ. Βήτα
Εννιά νούφαρα από τη νεκρή όχθη
Θοδωρής Γκόνης
Τα πορτοκάλια της Παλαιάς Επιδαύρου
Κορνήλιος Σελαμσής – Χάρης Φραγκούλης
1961
Χαράλαμπος Γωγιός
CHOREKA
Galin Stoev
I-ONE
του Ιβάν Βιριπάγεφ
