Ποιος καλύτερος τρόπος να γιορτάσεις μια ειρηνευτική συμφωνία από έναν αγώνα πολεμικών τεχνών σε κλουβί στο γκαζόν του Λευκού Οίκου; Ο Ντόναλντ Τραμπ πάντα προτιμούσε την επιδεικτική σύγκρουση από την παρατεταμένη βία. Τώρα, επιτέλους, έχει την αναγγελθείσα συμφωνία του για τον τερματισμό του πολέμου με το Ιράν.
Ωστόσο, οποιαδήποτε ειρήνη είναι πιθανό να είναι εύθραυστη. Ανεξάρτητα από το πώς θα την παρουσιάσει ο Τραμπ, η συμφωνία που πρόκειται να υπογραφεί την Παρασκευή στη Γενεύη δεν είναι μια μόνιμη διευθέτηση. Είναι μια παράταση της τρέχουσας εκεχειρίας για 60 ημέρες — επιτρέποντας το σταδιακό άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ και την άρση του αμερικανικού αποκλεισμού στο Ιράν. Υπάρχει επίσης μια υπόσχεση για επίλυση των πυρηνικών ζητημάτων μέσω διαπραγματεύσεων, συνδεδεμένη με μια δέσμευση για σταδιακή άρση των κυρώσεων κατά του Ιράν.
Δυσαρέσκεια στην ισραηλινή κυβέρνηση
Είναι εύκολο να δει κανείς πώς θα μπορούσε να καταρρεύσει όλο αυτό. Η ισραηλινή κυβέρνηση είναι δυσαρεστημένη — ιδιαίτερα με την ανακοίνωση ότι η εκστρατεία της κατά της Χεζμπολάχ στον Λίβανο θα πρέπει να τερματιστεί. Ενόψει των εκλογών — και με τη διακομματική καταδίκη της ειρηνευτικής συμφωνίας στο Ισραήλ — ο Μπενιαμίν Νετανιάχου μπορεί να νιώσει την ανάγκη να επαναλάβει επιθέσεις κατά της Χεζμπολάχ, ειδικά αν αυτή βομβαρδίσει το βόρειο Ισραήλ. Το Ιράν θα μπορούσε τότε να απαντήσει με πλήγματα κατά του Ισραήλ.
Ο Λίβανος είναι απλώς το πιο προφανές σημείο ανάφλεξης. Το σταδιακό άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ — ενώ αρχίζουν οι συνομιλίες για το ακανθώδες ζήτημα του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν — αφήνει άφθονο περιθώριο για διαφωνίες και παρεξηγήσεις. Υπό αυτές τις συνθήκες, μια σταδιακή χαλάρωση των εντάσεων — με περιστασιακές εκρήξεις βίας — μπορεί να είναι πιο πιθανή από μια πλήρη παύση των εχθροπραξιών.
Εφόσον δεν υπάρχει σαφής νικητής στον πόλεμο, οποιαδήποτε ειρηνευτική συμφωνία έπρεπε να είναι ένας συμβιβασμός. Το καλύτερο σημάδι είναι ότι οι σκληροπυρηνικοί και από τις δύο πλευρές είναι δυσαρεστημένοι με αυτήν.
Τα αμερικανικά «γεράκια» ήθελαν αλλαγή καθεστώτος στην Τεχεράνη ή, τουλάχιστον, την πλήρη αποδόμηση του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος. Αλλά η αλλαγή καθεστώτος φαίνεται πλέον πιο μακρινή από ό,τι όταν ξεκίνησε ο πόλεμος. Και οι ιρανικές υποσχέσεις για μελλοντική συνεργασία σε πυρηνικά θέματα θα αντιμετωπιστούν με βαθύ σκεπτικισμό από πολλούς στην Ουάσινγκτον.
Οι Αμερικανοί ανησυχούν επίσης ότι το ξεπάγωμα των ιρανικών περιουσιακών στοιχείων και η άρση των κυρώσεων θα επέτρεπαν στην Ισλαμική Δημοκρατία να ανασυγκροτήσει τον στρατό και τους περιφερειακούς συμμάχους της. Την περασμένη εβδομάδα, ο γερουσιαστής Λίντσεϊ Γκράχαμ, ένας κορυφαίος Ρεπουμπλικανός σκληροπυρηνικός, εξακολουθούσε να πιέζει τον Τραμπ να κλιμακώσει τον πόλεμο, εκτελώντας την απειλή του να καταλάβει το νησί Χαργκ, το οποίο αποτελεί τον κύριο κόμβο εξαγωγών πετρελαίου του Ιράν. Αλλά οι στρατιωτικοί σύμβουλοι του Τραμπ θα τον έχουν προειδοποιήσει ότι οποιαδήποτε κατοχική δύναμη των ΗΠΑ θα ήταν εύκολος στόχος για αντεπίθεση από το Ιράν. Η συμφωνία που έχει τώρα συνάψει αντανακλά την αποτυχία της στρατιωτικής επιλογής.
Η ισραηλινή κυβέρνηση είναι ιδιαίτερα δυσαρεστημένη. Ο Άμιτ Σεγκάλ, ένας δημοσιογράφος κοντά στον Νετανιάχου, απάντησε στην ανακοίνωση της συμφωνίας, αναρτώντας μια φράση του Χένρι Κίσινγκερ: «Μπορεί να είναι επικίνδυνο να είσαι εχθρός της Αμερικής, αλλά το να είσαι φίλος της Αμερικής είναι μοιραίο». Οι Ισραηλινοί ανησυχούν ότι το Ιράν συνέδεσε επιτυχώς το άνοιγμα των στενών με μια εκεχειρία στον Λίβανο — δεσμεύοντας τα χέρια του Ισραήλ σε έναν πόλεμο στα σύνορά του. Γενικότερα, φοβούνται ότι το Ιράν, ο πιο επικίνδυνος αντίπαλός τους, έχει βγει ενισχυμένο από τη σύγκρουση.
Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου στην Ιερουσαλήμ, 15 Ιουνίου, μετά την ανακοίνωση ενός προκαταρκτικού πλαισίου, κατόπιν διαμεσολάβησης ΗΠΑ-Ιράν, για τον τερματισμό των περιφερειακών στρατιωτικών εχθροπραξιών. EPA/RONEN ZVULUN
Το Ιράν και τα κράτη του Κόλμπου
Αλλά και οι υπερ-σκληροπυρηνικοί του Ιράν φαίνονται θυμωμένοι. Τα νέα για την επικείμενη συμφωνία προκάλεσαν διαδηλώσεις στην Τεχεράνη και σε άλλες πόλεις — με συνθήματα εναντίον του Αμπάς Αραγτσί, του υπουργού Εξωτερικών, και του Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, του προέδρου του κοινοβουλίου. Οι επικριτές της προτεινόμενης συμφωνίας στο Ιράν λένε ότι η Τεχεράνη ανταλλάσσει το άνοιγμα των στενών με μια υπόσχεση άρσης κυρώσεων, την οποία οι ΗΠΑ μπορεί να μην τηρήσουν — ειδικά επειδή θα μπορούσε να μπλοκαριστεί στο Κογκρέσο.
Θα υπάρξουν επίσης ανάμεικτα συναισθήματα στα κράτη του Κόλπου. Χώρες όπως η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν επείγουσα ανάγκη από μια διευθέτηση που να επιτρέπει την ελεύθερη ροή των εξαγωγών ενέργειας μέσω των στενών — και να αποκαθιστά την εμπιστοσύνη στη σταθερότητα της περιοχής.
Αλλά μια εύθραυστη ειρήνη που διακόπτεται από περιστασιακές επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη ή πυραυλικές επιθέσεις μπορεί να μην είναι αρκετή για να καθησυχάσει τους τουρίστες και τους ξένους εργαζομένους. Ορισμένες από τις ζημιές που προκλήθηκαν σε βασικές υποδομές, όπως η εγκατάσταση υγροποιημένου φυσικού αερίου στο Ρας Λαφάν του Κατάρ, μπορεί να χρειαστούν αρκετά χρόνια για να επισκευαστούν.
Τα κράτη του Κόλπου θα πρέπει επίσης να κάνουν «ενδοσκόπηση» σχετικά με τη μελλοντική γεωπολιτική τους τοποθέτηση. Πολλοί υπεύθυνοι λήψης αποφάσεων στην περιοχή παραμένουν θυμωμένοι που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν πόλεμο κατά του Ιράν, παρά τις συμβουλές τους. Αλλά είναι επίσης εξοργισμένοι που η Τεχεράνη τούς στόχευσε για αντίποινα, παρά το γεγονός ότι δεν συμμετείχαν άμεσα στην αρχική αμερικανο-ισραηλινή επίθεση.
Τους επόμενους μήνες και χρόνια, τα κράτη του Κόλπου θα βρεθούν αντιμέτωπα με μια καθοριστική επιλογή. Θα εντείνουν τη σχέση τους με τις ΗΠΑ — με κάποιους να πλησιάζουν ακόμα περισσότερο το Ισραήλ — με το σκεπτικό ότι δεν υπάρχουν άλλοι αξιόπιστοι εναλλακτικοί εταίροι ασφάλειας; Ή θα αποφασίσουν ότι η σύγχρονη Αμερική είναι απλώς πολύ ιδιότροπη και αναξιόπιστη ως σύμμαχος — και θα αρχίσουν ήσυχα να επιδιώκουν μια κατανόηση με το Ιράν;
Ο ίδιος ο Τραμπ έχει μακρά ιστορία στο να παρουσιάζει την αποτυχία — είτε πρόκειται για ένα χρεοκοπημένο καζίνο είτε για μια χαμένη εκλογή — ως επιτυχία. Θα κινηθεί γρήγορα για να κάνει το ίδιο με αυτόν τον αποτυχημένο πόλεμο για αλλαγή καθεστώτος. Αλλά για να το κάνει αυτό, θα χρειαστεί μια μακρά περίοδο ηρεμίας, κατά την οποία το Ιράν και η Μέση Ανατολή θα εξαφανιστούν από τα πρωτοσέλιδα. Αυτό μπορεί να είναι υπερβολικό αίτημα.
«Τέλη ναυτιλιακών υπηρεσιών»
Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς δήλωσε χθες Δευτέρα ότι αναμένει πως το Ιράν δεν θα επιβάλει διόδια στο Στενό του Ορμούζ, ενώ τόνισε ότι η Τεχεράνη δεν θα λάβει μέρος των παγωμένων πόρων της σε αντάλλαγμα για την υπογραφή της συμφωνίας για τον τερματισμό του πολέμου.
«Το Στενό είναι ήδη εν μέρει ανοικτό, όπως γνωρίζετε», δήλωσε ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ στο πλευρό του Γάλλου ομολόγου του Εμανουέλ Μακρόν από την Εβιάν, όπου διεξάγεται η σύνοδος κορυφής της G7, μία ημέρα μετά την ανακοίνωση μιας συμφωνίας- πλαισίου μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν για τον τερματισμό του πολέμου. «Την Παρασκευή θα είναι εντελώς ανοικτό», τόνισε.
Από την πλευρά του, ο Βανς δήλωσε στο τηλεοπτικό δίκτυο CNBC ότι οι ΗΠΑ αναμένουν πως το Ιράν δεν θα επιβάλει διόδια στο Στενό του Ορμούζ, αν και η ιρανική διπλωματία έκανε λόγο για «τέλη» επί των ναυτικών υπηρεσιών.
Ερωτηθείς εάν το Στενό του Ορμούζ θα ανοίξει ξανά χωρίς διόδια τις 60 ημέρες που θα διαρκούν οι διαπραγματεύσεις, ο Βανς απάντησε: «Η προσδοκία μας είναι ότι το Στενό θα ανοίξει χωρίς διόδια μακροπρόθεσμα. Αυτού του είδους τα ζητήματα θα συζητήσουμε σε αυτές τις τεχνικές διαπραγματεύσεις».
«Μιάμιση σελίδα»
Ο Αμερικανός αντιπρόεδρος αναμένεται την Παρασκευή στην Ελβετία για την τελετή επίσημης υπογραφής του μνημονίου κατανόησης ΗΠΑ- Ιράν.
Ωστόσο το μνημόνιο έχουν ήδη υπογράψει ηλεκτρονικά ο Τραμπ και ο Βανς από την αμερικανική πλευρά και ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου και βασικός διαπραγματευτής του Ιράν Μοχαμάντ Μπαγέρ Γαλιμπάφ από την άλλη, σύμφωνα με υψηλόβαθμο Αμερικανό αξιωματούχο.
«Ο πρόεδρος ήθελε να υπογράψει προσωπικά, διότι ήθελε να δείξει (…) την αφοσίωσή του στην εξεύρεση ευνοϊκής λύσης», δήλωσε στον Τύπο αυτός ο αξιωματούχος, υπό τον όρο της διατήρησης της ανωνυμίας του.
Ο Βανς παραδέχθηκε ότι η συμφωνία-πλαίσιο αφήνει για αργότερα τη συζήτηση για τα πιο αμφιλεγόμενα ζητήματα, ιδίως για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Το έγγραφο έχει έκταση περίπου «μιάμιση σελίδα» και είναι «πολύ γενικό», όπως αποκάλυψε στο CNN.
Από την πλευρά του, ο Τραμπ εξήγησε ότι το κείμενο θα δημοσιευθεί «μάλλον σύντομα». «Θα έλεγα κάποια στιγμή μετά την Παρασκευή», πρόσθεσε.
Ένας Ιρανός κρατά την εθνική σημαία του Ιράν δίπλα σε μια πινακίδα με τον εκλιπόντα ανώτατο ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, στην πλατεία Βαλιασρ στην Τεχεράνη, Ιράν, στις 15 Ιουνίου 2026. Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε στην πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης ότι έχει επιτευχθεί συμφωνία με το Ιράν, η οποία πρόκειται να υπογραφεί στις 19 Ιουνίου στην Ελβετία. EPA/ABEDIN TAHERKENAREH
Ιρανικοί πόροι
Σε συνέντευξη στο τηλεοπτικό δίκτυο ABC ο Αμερικανός αντιπρόεδρος δήλωσε ότι με την υπογραφή του μνημονίου κατανόησης δεν θα αποδεσμευθούν παγωμένοι ιρανικοί πόροι.
Ο Βανς πρόσθεσε ότι η προκαταρκτική συμφωνία υπογράφηκε ηλεκτρονικά την Κυριακή και δεν αποδεσμεύθηκαν πόροι.
«Δεν έχουν αποδεσμευθεί χρήματα και αυτό δεν θα αλλάξει», τόνισε, εξηγώντας ότι το Ιράν θα λάβει χρήματα μόνο αφού κάνει βήματα για να εξαλείψει τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου που διαθέτει.
«Αν δούμε τους Ιρανούς να αναλαμβάνουν, για παράδειγμα, δράση για την εξάλειψη των αποθεμάτων εμπλουτισμένου υλικού τους, τότε ναι, θα ακολουθήσει χαλάρωση των κυρώσεων. Αν δούμε τους Ιρανούς να αναλαμβάνουν δράση για να επιτρέψουν το είδος του καθεστώτος επαλήθευσης που χρειαζόμαστε για να γνωρίζουμε ότι δεν πρόκειται να κατασκευάσουν πυρηνικά όπλα, ναι, θα ακολουθήσει χαλάρωση των κυρώσεων», είπε.
«Αν δεν κάνουν τα σωστά πράγματα, αν δεν επιτρέψουν το καθεστώς επαλήθευσης, δεν θα έχουν ποτέ τα χρήματα για να ξαναχτίσουν το πυρηνικό τους πρόγραμμα εξαρχής», υπογράμμισε ο Βανς.
«Δεν θα λάβουν ποτέ ούτε ένα δολάριο από τον Αμερικανό φορολογούμενο. Ποτέ», επέμεινε ο ίδιος μιλώντας στο Fox News.
«Αυτό που λέει αυτή η συμφωνία», συνέχισε, «είναι ότι εάν οι Ιρανοί τηρήσουν τις δεσμεύσεις τους, εάν οι κυρώσεις χαλαρώσουν και εάν το Ιράν επανενταχθεί στην παγκόσμια οικονομία, θα προσκαλέσουμε άλλες χώρες – όχι εμάς, αλλά άλλες χώρες – να επενδύσουν στη χώρα τους».
Παράλληλα, ο Αμερικανός αντιπρόεδρος ανακοίνωσε στο NBC News ότι επιθεωρητές του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ- ΙΑΕΑ) θα λάβουν εντολή να μεταβούν στο Ιράν για να βοηθήσουν την Τεχεράνη «να καταστρέψει το απόθεμα της σε ουράνιο υψηλού εμπλουτισμού».
«Αυτό αναφέρεται πολύ ξεκάθαρα στο πρωτόκολλο συμφωνίας», τόνισε.
Εξάλλου σύμφωνα με ανώτερο Αμερικανό αξιωματούχο, οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις δεν θα αποσυρθούν αμέσως από το θέατρο των επιχειρήσεων, περιμένοντας να δουν ότι «οι Ιρανοί θα κάνουν ό,τι υποσχέθηκαν».
Με πληροφορίες από FT, ΑΠΕ-ΜΠΕ
