EPA/SERGEI ILNITSKY
Η Κασπία Θάλασσα έχει γίνει η τελευταία περιοχή που παρασύρεται στην κλιμακούμενη σύγκρουση μεταξύ του Ιράν και των αντιπάλων του – όχι μικρότερο λόγο αποτελεί το ότι είναι μια ζωτική αρτηρία στην αναπτυσσόμενη σχέση μεταξύ Ιράν και Ρωσίας.
Η Ουκρανία το Σαββατοκύριακο δήλωσε ότι τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη της έπληξαν δύο ρωσικά σκάφη που μετέφεραν στρατιωτικά φορτία στην Κασπία, το μεγαλύτερο εσωτερικό υδάτινο σώμα στον κόσμο. Ισχυρίστηκε ότι και τα δύο είχαν αναχωρήσει από το Ιράν για ένα ρωσικό λιμάνι.
Σε ανάρτησή του στο X το Σάββατο, ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι δήλωσε ότι οι στόχοι περιελάμβαναν «πλοία που συμμετείχαν στη μεταφορά στρατιωτικού φορτίου από το Ιράν, καθώς και ένα πολεμικό πλοίο», το οποίο στη συνέχεια ταυτοποιήθηκε από την ουκρανική υπηρεσία ασφαλείας ως ρωσική πυραυλάκατος.
Το Ιράν αντέτεινε ότι ένα από τα εμπορικά του σκάφη που μετέφερε φορτίο σιδήρου είχε πληγεί, σκοτώνοντας έναν ναυτικό και τραυματίζοντας άλλους τρεις.
Το πλοίο, το οποίο δεν κατονόμασε, έπλεε από το ρωσικό λιμάνι του Αστραχάν προς το Ανζαλί στο Ιράν, το οποίο ο Ιρανός περιφερειάρχης Χάντι Χαγκ-Σενάς χαρακτήρισε ως «έναν ασφαλή και αξιόπιστο διάδρομο για εμπορικές ανταλλαγές μεταξύ των δύο λιμανιών».
Οι εντάσεις κλιμακώθηκαν περαιτέρω τη Δευτέρα, όταν ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαήλ Μπαγκαέι, δήλωσε ότι «η επικίνδυνη περιπέτεια της Ουκρανίας σίγουρα δεν θα μείνει αναπάντητη από εμάς». Εν τω μεταξύ, ο επιτετραμμένος της Ουκρανίας στην Τεχεράνη κλήθηκε στο υπουργείο Εξωτερικών για το περιστατικό.
Οι αμοιβαίες κατηγορίες αντικατοπτρίζουν την αυξανόμενη σημασία της Κασπίας, η οποία συνορεύει με πέντε χώρες, συμπεριλαμβανομένων του Ιράν και της Ρωσίας. Με τον αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών στον Περσικό Κόλπο και τον Κόλπο του Ομάν, η Κασπία έχει αποκτήσει νέα σημασία ως εμπορική οδός.
Η Κασπία μπορεί να βοηθήσει το Ιράν προς «μια διαφοροποιημένη εμπορική στρατηγική, ειδικά εάν το Ιράν προωθήσει το εμπόριο με τη Ρωσία, τον Καύκασο, την Κεντρική Ασία, την Κίνα μέσω σιδηροδρόμου και, έμμεσα, την Ανατολική Ευρώπη», σύμφωνα με τον Μπιτζάν Χατζεπούρ, διευθύνοντα εταίρο της εταιρείας συμβούλων Eurasian Nexus Partners με έδρα τη Βιέννη.
Είναι «ένα στρατηγικό συμπλήρωμα και όχι υποκατάστατο της υπάρχουσας θαλάσσιας πρόσβασης του Ιράν μέσω των νότιων υδάτων», δήλωσε ο Χατζεπούρ στο CNN.
Ρωσικά σιτηρά και χάλυβας είναι μεταξύ των φορτίων που διασχίζουν την Κασπία. Το Ιράν έχει αναπτύξει αρκετά σημαντικά λιμάνια στη θάλασσα, μεταξύ των οποίων το Ανζαλί. Το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο από το Καζακστάν μεταφέρονται από την Κασπία σε έναν κόμβο στην Εύξεινο Πόντο.
Για τη Ρωσία, η Κασπία είναι μια σημαντική δίοδος προς την Κεντρική Ασία και το Ιράν – και μια κρίσιμη οδός στην επεκτεινόμενη στρατηγική εταιρική σχέση της με την Τεχεράνη, μια σχέση που περιλαμβάνει στρατιωτική συνιστώσα καθώς και τον ρόλο της Ρωσίας στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και τις πετρελαϊκές εξερευνήσεις στο Ιράν.
«Ο πρόσφατος αποκλεισμός από τις ΗΠΑ (των ιρανικών λιμανιών) έχει υπογραμμίσει τη στρατηγική αξία της οδού της Κασπίας Θάλασσας», δηλώνει ο Χατζεπούρ. Είναι επίσης λιγότερο ευάλωτη στις διεθνείς κυρώσεις επειδή είναι κλειστή (χωρίς πρόσβαση σε ανοικτή θάλασσα) και σε μεγάλο βαθμό ελέγχεται από το Ιράν, τη Ρωσία και τις γειτονικές χώρες, πέρα από την πρόσβαση του δυτικού ναυτικού.
Η Κασπία έχει γίνει μια δίοδος για τους αυξανόμενους στρατιωτικούς δεσμούς μεταξύ Μόσχας και Τεχεράνης. Το Ιράν και η Ρωσία έχουν μια ευρεία στρατηγική συμφωνία που καλύπτει την οικονομική και στρατιωτική συνεργασία, αν και δεν είναι σύμφωνο αμοιβαίας άμυνας.
Η Ρωσία έλαβε τις πρώτες παρτίδες ιρανικών επιθετικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών Shahed μέσω της Κασπίας νωρίς στον πόλεμό της με την Ουκρανία και έκτοτε έχει παράγει νέες εκδόσεις των μη επανδρωμένων αεροσκαφών σε εργοστάσια σε ρωσικό έδαφος.
Η οδός της Κασπίας που συνδέει τα βόρεια λιμάνια του Ιράν με το ρωσικό λιμάνι του Αστραχάν έχει γίνει στόχος της Ουκρανίας και στο παρελθόν. Τον περασμένο Αύγουστο, ένα φορτηγό πλοίο – το Port Olya 4 – καταστράφηκε ενώ, σύμφωνα με αναφορές, μετέφερε εξαρτήματα μη επανδρωμένων αεροσκαφών Shahed-136 και ιρανικά πυρομαχικά.
Το 2024, το CNN ανέφερε ότι ένα ρωσικό φορτηγό πλοίο ύποπτο για μεταφορά ιρανικών βαλλιστικών πυραύλων για τον πόλεμο της Μόσχας κατά της Ουκρανίας είχε εντοπιστεί σε ρωσικό λιμάνι στην Κασπία Θάλασσα. Το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ εκτίμησε ότι το Ρωσικό Υπουργείο Άμυνας «είχε χρησιμοποιήσει το σκάφος Port Olya-3 για τη μεταφορά CRBMs (βαλλιστικών πυραύλων μικρού βεληνεκούς) από το Ιράν στη Ρωσία».
Ο τότε υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Άντονι Μπλίνκεν, δήλωσε ότι η Ουάσινγκτον πίστευε ότι ο ρωσικός στρατός είχε λάβει αποστολές ιρανικών βαλλιστικών πυραύλων Fatah-360 και θα «τους χρησιμοποιούσε πιθανότατα μέσα σε εβδομάδες στην Ουκρανία εναντίον των Ουκρανών».
Ταυτόχρονα, το Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας των ΗΠΑ προειδοποίησε για την εμβάθυνση της στρατιωτικής συνεργασίας μεταξύ Ιράν και Ρωσίας. Ο εκπρόσωπος Σον Σάβετ είχε δηλώσει τότε στο CNN ότι «οποιαδήποτε μεταφορά ιρανικών βαλλιστικών πυραύλων στη Ρωσία θα αντιπροσώπευε μια δραματική κλιμάκωση της υποστήριξης του Ιράν» προς το Κρεμλίνο στην εισβολή του στην Ουκρανία.
Το Ιράν αρνήθηκε τότε ότι παρείχε στρατιωτική βοήθεια στη Ρωσία.
Οι ουκρανικές επιθέσεις με drones σε σκάφη και ενεργειακές υποδομές στην Κασπία το Σαββατοκύριακο αποτελούν επίδειξη των αυξανόμενων δυνατοτήτων μεγάλου βεληνεκούς της και του στόχου της να πλήξει τις βιομηχανίες που υποστηρίζουν την πολεμική προσπάθεια της Ρωσίας.
Αποτελεί επίσης μια αναγνώριση ότι το Ιράν – όπως και η Βόρεια Κορέα – διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στον εφοδιασμό της Ρωσίας με όπλα.
Και πάνω απ’ όλα, είναι έξυπνη χρονική στιγμή από τους Ουκρανούς, καθώς ο Ζελένσκι ταξιδεύει αυτή την εβδομάδα στην Ουάσινγκτον για να συναντηθεί με τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ. Εκτός από τα πλήγματα στην Κασπία, ο Ζελένσκι έχει δηλώσει ότι, σύμφωνα με ουκρανικές πληροφορίες, η Ρωσία έχει παράσχει δορυφορικά δεδομένα στο Ιράν για τη διεξαγωγή επιθέσεων σε αμερικανικές εγκαταστάσεις στη Μέση Ανατολή.
Το μήνυμα: είμαστε στην ίδια πλευρά.
