Θεσσαλονίκη: Νέα πλατφόρμα πρόβλεψης ακραίων φαινομένων στη θάλασσα
Σε πιλοτική λειτουργία βρίσκεται πλατφόρμα πρόβλεψης ακραίων φαινομένων στο θαλάσσιο περιβάλλον, λόγω της κλιματικής κρίσης. Η πλατφόρμα λαμβάνει δεδομένα από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ), τους τηλεμετρικούς σταθμούς της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας στον Μακρύγιαλο και τη Μηχανιώνα και το σύστημα Copernicus, ενώ οι πληροφορίες αφορούν τα είδη του φυτοπλαγκτού που εμφανίζονται στη θάλασσα, τους οργανισμούς που εμφανίζονται ή αναπτύσσονται, τη θερμοκρασία του νερού, τη μετακίνηση των θαλάσσιων ρευμάτων, την κατάσταση των ανέμων και άλλες παραμέτρους του θαλάσσιου περιβάλλοντος.
Η πλατφόρμα αναπτύχθηκε στο πλαίσιο προγραμματικής σύμβασης μεταξύ της Περιφέρειας, του Εθνικού Κέντρου Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης (ΕΚΕΤΑ), του ΑΠΘ και του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης και με βάση τα παραπάνω δεδομένα οι ερευνητές δημιουργούν εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης και μηχανισμούς με τους οποίους προσπαθούν να προβλέψουν, μεταξύ άλλων, την ενδεχόμενη δημιουργία βλέννης σε κλειστά παράκτια συστήματα, την παρουσία τοξικού φυτοπλαγκτόν ώστε να σταματά η διακίνηση μυδιών και άλλων οστρακοειδών αλλά και την εκδήλωση θαλάσσιου καύσωνα, δηλαδή μιας περιόδου ασυνήθιστα υψηλών θερμοκρασιών θαλασσινού νερού που μπορεί να απειλήσουν τις μυδοκαλλιέργειες. Στόχος των προβλέψεων είναι η αποστολή ειδοποιήσεων κινδύνου προκειμένου να αντιμετωπίζονται εγκαίρως τα όποια φαινόμενα.
Το σύστημα που δημιουργήθηκε αναμένεται να παραδοθεί στην Περιφέρεια σε πλήρη λειτουργική φάση τον ερχόμενο Σεπτέμβριο, ενώ επιδίωξη των ερευνητών είναι η σύνδεσή του με πλατφόρμα του ΕΚΕΤΑ που αναπτύσσεται πιλοτικά για την εκτίμηση περιβαλλοντικών κινδύνων στην ξηρά και τον αέρα, όπως οι δασικές πυρκαγιές και τα περιστατικά αέριας ρύπανσης, αντίστοιχα.
«Ο Θερμαϊκός Κόλπος είναι ένα από τα καλύτερα μελετημένα οικοσυστήματα στη χώρα, μπορεί και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Τα δεδομένα είναι πάρα πολλά, αλλά διάσπαρτα. Αυτή η μεγάλη διασπορά των δεδομένων καθιστά σχεδόν αδύνατο τον οποιοδήποτε μηχανισμό ή την ανάπτυξη ενός εργαλείου πρόβλεψης των ακραίων φαινομένων στο θαλάσσιο περιβάλλον. Για τον λόγο αυτό αναπτύξαμε μια πλατφόρμα που να αξιοποιεί τα υφιστάμενα δεδομένα και να δίνει έγκαιρα μια πληροφορία για το τι ακραία φαινόμενα έρχονται», επισήμανε, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο βιολόγος, μεταδιδακτορικός ερευνητής του Ινστιτούτου Εφαρμοσμένων Βιοεπιστημών του ΕΚΕΤΑ Κωνσταντίνος Κουκάρας. Ο ίδιος ανέφερε ότι «το έργο ενοποιεί τρεις διαφορετικές πηγές δεδομένων και τρεις διαφορετικές συνθήκες επεξεργασίας αυτών των δεδομένων σε μια ενιαία μορφή, αποτυπώνει τα φαινόμενα στη θάλασσα και δίνει πρόβλεψη εκτίμησης κινδύνου στις υπηρεσίες».
Για το πρόσφατο περιστατικό στον Θερμαϊκό Κόλπο διευκρίνισε ότι δεν επρόκειτο για φυτοπλαγκτόν, ούτε για ερυθρά παλίρροια αλλά για βλέννη, η οποία έχει κίτρινη απόχρωση και συνιστά μια μορφή εξωκυτταρικών ουσιών που παράγεται από ένα συγκεκριμένο είδος φυτοπλαγκτού. «Δεν είναι τοξική αλλά αισθητικά δυσάρεστη. Πολυμερίζεται στο θαλάσσιο νερό και αποκτά τα χαρακτηριστικά της βλέννης. Πάνω σε αυτήν συσσωρεύεται οτιδήποτε έχει το θαλάσσιο περιβάλλον εκείνη τη στιγμή, σκουπίδια ή μικροοργανισμοί. Σταδιακά, η βλέννη αρχίζει και διασπάται στο θαλάσσιο περιβάλλον με κυρίαρχο στοιχείο την έλλειψη του οξυγόνου που οδηγεί στη δυσάρεστη οσμή. Μετά, όταν φυσάει, διαλύεται», συμπλήρωσε.
Το φαινόμενο καταγράφηκε στο πλαίσιο της πιλοτικής λειτουργίας της πλατφόρμας, ενώ υπό διαρκή παρακολούθηση βρίσκεται και η κατάσταση που επικρατεί σε ό,τι αφορά τα τοξικά μικροφύκη. Τα τελευταία είναι μια μορφή φυτοπλαγκτόν που όταν καταναλώνεται από τα όστρακα αυξάνονται οι τοξίνες σε αυτά. Στη συγκεκριμένη περίπτωση που αποκαλύπτεται από τους ελέγχους που γίνονται στο εργαστήριο Βιοτοξινών που λειτουργεί στη Θεσσαλονίκη με την εποπτεία του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, λαμβάνονται αποφάσεις για την απαγόρευση της διακίνησης των οστρακοειδών μέχρι να πέσουν οι βιοτοξίνες στα επιτρεπτά επίπεδα. Από την άλλη πλευρά, σε ό,τι αφορά τους θαλάσσιους καύσωνες, ο κ. Κουκάρας γνωστοποίησε ότι, φέτος, «μέχρι στιγμής η θερμοκρασία της θάλασσας είναι σε αποδεκτά επίπεδα και αυτό είναι ένα καλό στοιχείο, ωστόσο δεν μπορεί κανείς να προβλέψει τις τιμές της θερμοκρασίας της θάλασσας τον Αύγουστο».
Σχετικές αναφορές στο Περιφερειακό Συμβούλιο Στο θέμα αναφέρθηκε ο αντιπεριφερειάρχης Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος, Στάθης Αβραμίδης, κατά την τελευταία συνεδρίαση του Περιφερειακού Συμβουλίου Κεντρικής Μακεδονίας, απαντώντας σε ερώτηση του επικεφαλής της παράταξης «Συνεργασία» Βασίλη Ρόκου για τον έλεγχο της ρύπανσης φυσικών αποδεκτών από αστικά λύματα και την ποιότητα των παράκτιων υδάτων.
Όπως είπε ο κ. Αβραμίδης, «η Αντιπεριφέρεια υλοποιεί έργο με αντικείμενο την ανάπτυξη προηγμένων τεχνολογιών παρακολούθησης της παράκτιας ζώνης της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας με έμφαση την πρόβλεψη εμφάνισης ακραίων φαινομένων λόγω της κλιματικής κρίσης μέσω προγραμματικής σύμβασης μεταξύ της Περιφέρειας, του Εθνικού Κέντρου Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης, του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης. Σκοπός του έργου είναι η παρακολούθηση και η πρόβλεψη περιβαλλοντικών κινδύνων στο θαλάσσιο περιβάλλον, μέσω της συστηματικής συλλογής και της ανάλυσης δεδομένων από τον Θερμαϊκό Κόλπο και το βόρειο Αιγαίο καθώς και συστηματικής αξιοποίησης περιβαλλοντικών δεδομένων, δορυφορικών παρατηρήσεων και εξειδικευμένων μοντέλων ανάλυσης με στόχο την ανάπτυξη ενός διαχειριστικού εργαλείου πρόβλεψης ακραίων περιβαλλοντικών φαινομένων στο θαλάσσιο περιβάλλον».
Σύμφωνα με τον κ. Κουκάρα, το τελικό στάδιο του έργου, που είχε διετή διάρκεια και ολοκληρώνεται στα τέλη του 2026, είναι η ανάπτυξη ενός μηχανισμού για την διαχείριση των φαινομένων που προκύπτουν, την ενεργοποίηση των εμπλεκόμενων υπηρεσιών και φορέων αλλά και την ενημέρωση των πολιτών.
Εξάλλου, ο αντιπεριφερειάρχης Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος ανέφερε, μεταξύ άλλων, ότι υπηρεσίες της Περιφέρειας διενεργούν ελέγχους σε διάφορες εγκαταστάσεις που αποτελούν πηγή θρεπτικών φορτίων ή και ρύπων που καταλήγουν στην ευρύτερη θαλάσσια περιοχή του Θερμαϊκού, ενώ σημείωσε ότι η θαλάσσια περιοχή του Θερμαϊκού Κόλπου αποτελεί αποδέκτη των στραγγιστικών τάφρων που αποστραγγίζουν την ευρύτερη πεδιάδα της Θεσσαλονίκης, της Πέλλας και της Ημαθίας. Κατά συνέπεια, όπως είπε, η ρύπανση γεωργικής προέλευσης είναι μια σημαντική παράμετρος συνεχούς εισροής αζώτου και φωσφόρου, η οποία συντελεί στον παρατηρούμενο ευτροφισμό, τη δημιουργία δηλαδή συνθηκών που ευνοούν τη μαζική ανάπτυξη υλικών και μικροφυκών, την απόθεση βιομάζας από την αποσύνθεσή τους, τη μείωση του διαλυμένου οξυγόνου κ.λπ.
Σχετικά με τα περιστατικά διαρροής λυμάτων στη Χαλκιδική, είπε ότι η προστασία του περιβάλλοντος και ιδιαίτερα των παράκτιων θαλάσσιων υδάτων της είναι προτεραιότητα της υπηρεσίας, λόγω και της αυξημένης τουριστικής κίνησης τους θερινούς μήνες, και σημείωσε ότι στην εν λόγω περιφερειακή ενότητα λειτουργούν 26 εγκαταστάσεις επεξεργασίας αστικών λυμάτων των δήμων και εκατοντάδες ιδιωτικές εγκαταστάσεις επεξεργασίας υγρών αποβλήτων που εξυπηρετούν τουριστικές επιχειρήσεις και λοιπές δραστηριότητες. «Στο πλαίσιο των θεσμοθετημένων αρμοδιοτήτων της η υπηρεσία διενεργεί περιβαλλοντικούς ελέγχους κατόπιν καταγγελιών, αναφορών ή εισαγγελικών παραγγελιών» υπογράμμισε και αναφέρθηκε σε πρόστιμα που επιβλήθηκαν από το 2022 μέχρι σήμερα σε διάφορες περιοχές μετά από την ολοκλήρωση των σχετικών ελέγχων. «Παράλληλα για το 2026 έχει προγραμματιστεί κύκλος συναντήσεων με τις συναρμόδιες υπηρεσίες της περιφέρειας και τους δήμους με στόχο τον καθορισμό ενιαίου πλαισίου για την αντιμετώπιση θεμάτων λειτουργίας και αδειοδότησης των εγκαταστάσεων επεξεργασίας λυμάτων», συμπλήρωσε.
Πηγή: ΑΠΕ
