Η προσωπικότητά σου, ο τρόπος που λειτουργεί το μυαλό σου και άρα και η ψυχή σου, ο τρόπος που μεγάλωσες –ή δε μεγάλωσες διατηρώντας μία ολίγον νοσηρή παιδικότητα, αλλά και στρεσογόνες καταστάσεις της ζωής σου βρίσκονται πίσω από μία αναστατωμένη ντουλάπα ή ένα «βομβαρδισμένο» καθιστικό. «Τι κι αν έχεις πάρει όλα όσα σου πούλησαν οι σκανδιναβοί για την οργάνωση του σπιτιού σου, αν δεν βάλεις σε τάξη το μέσα σου, το σπίτι σου θα είναι πάντα ακατάστατο», έλεγε μία φίλη τις προάλλες στον αδελφό της κάνοντας χώρο ανάμεσα σε βιβλία και κουτιά από πίτσες για να στρογγυλοκαθίσει στον καναπέ. Και μη βιαστείς να περιγράψεις το σκηνικό ως μία κατάσταση κατάθλιψης, γιατί ο συγκεκριμένος ακατάστατος ενήλικας μόνο διαταραχή συναισθήματος δεν έχει. Αντιθέτως, ήταν και είναι η χαρά της ζωής, ήταν και είναι ο απόλυτα χαοτικός: στο εφηβικό δωμάτιο κάποτε, στο εργένικο διαμέρισμα σήμερα.
Η παθολογία πίσω από την ακαταστασία
Μένοντας στο παράδειγμα του αδελφού της εγκάρδιας φίλης μου, ένας ακατάστατος άνθρωπος μπορεί να είναι εξαιρετικά δημιουργικός και δεινός επαγγελματίας με πολύ οργανωμένη –στα μέτρα του- ζωή. Την ώρα που εσύ σκοντάφτεις στα ατακτοποίητα ρούχα ή βιβλία του εκείνος ξέρει ακριβώς πού βρίσκεται τι και δε δείχνει να δυσφορεί καθόλου με την ακαταστασία. Όταν όμως πρόκειται για ένα άτομο οργανωμένο και τακτικό το οποίο ξαφνικά δεν καταφέρνει ή δεν ενδιαφέρεται να κρατήσει το σπίτι του σε τάξη ίσως εμφανίζει κάποια ψυχική διαταραχή, κάποια δυσκολία. Και δε μιλάμε για νέους γονείς με παιδιά, ούτε για περιόδους της ζωής μας όπου η επαγγελματική ή η φοιτητική ζωή βρίσκεται σε καμπή με μπόλικες υποχρεώσεις και λίγο χρόνο, καταστάσεις δηλαδή που αιτιολογούν την ακαταστασία. Τότε πια είναι τα σημάδια ότι κάτι μπορεί να τρέχει πέρα από μία παροδική αναστάτωση στη ζωή μας;
«Όταν αλλάζει δραματικά η στάση ενός ατόμου σε θέματα σπιτιού και καθημερινότητας μπορεί να υποψιαστεί κανείς ότι το αίτιο είναι η αγχώδης διαταραχή. Και γενικότερα το στρες οδηγεί το άτομο να επικεντρώνεσαι στα ζητήματα που το απασχολούν έντονα, ώστε δε μπορεί να ασχοληθεί με θέματα συντήρησης της τάξης και της καθαριότητας του σπιτιού. Όταν μιλάμε απλώς για μία στρεσογόνο κατάσταση η περίοδος ακαταστασίας δεν έχει μεγάλη διάρκεια και περνάει όταν περάσει και το αίτιο του στρες. Όταν όμως το σύμπτωμα μένει τότε τα πράγματα είναι πιο σοβαρά και χρειάζεται ενδεχομένως εκτίμηση από ειδικό ψυχικής υγείας», μας εξηγεί η Δήμητρα Κουρή.
Υπάρχουν βέβαια και περιπτώσεις ψυχαναγκαστικής συσσώρευσης, παθολογικά δηλαδή υπερβολικής συγκέντρωσης αντικειμένων και αδυναμίας αποχωρισμού τους. Αν σωρεύεις συνεχώς αντικείμενα που θεωρείς –ενώ δεν είναι- απαραίτητα, δεν υπάρχει δυνατότητα οργάνωσης του σπιτιού σου και θα οδηγηθείς με βεβαιότητα στο χάος.
Ένα ακατάστατο σπίτι μπορεί να είναι η κατοικία ενός ατόμου με κατάθλιψη που είτε θέλει αλλά δε μπορεί να βγει από το χάος της ακαταστασίας ή αδιαφορεί για τον περιβάλλοντα χώρο. «Άτομα με κατάθλιψη συχνά νιώθουν υπερβολική κόπωση ή απελπισία για να ανταπεξέλθουν στη ρουτίνα των οικιακών εργασιών», προσθέτει η ψυχολόγος και συνεχίζει: «Ο καταθλιπτικός δεν ενδιαφέρεται για το περιβάλλον του, όπως αδιαφορεί και για τον ίδιο του τον εαυτό. Η παραμέληση εαυτού και η αδιαφορία για την καθημερινότητα είναι σύμπτωμα της κατάθλιψης. Η κατάθλιψη μπορεί επίσης να δυσκολέψει τη συγκέντρωση και να μειώσει την ενέργεια που απαιτείται για τακτοποίηση. Αν δυσκολεύεστε να μείνετε προσηλωμένοι σε μια εργασία, μπορεί να είναι δύσκολο να αφιερώσετε τον χρόνο και την προσοχή που χρειάζεται για να κρατήσετε τα πράγματα καθαρά. Και τότε πρέπει να ζητήσετε ιατρική βοήθεια» καταλήγει.
Ο φαύλος κύκλος της ακαταστασίας
Η ψυχική κούραση γεννά την ακαταστασία αλλά και η ακαταστασία επιδεινώνει συχνά τη δυσφορία που αισθάνεται κανείς. Όταν είσαι ψυχικά εξαντλημένος, δυσκολεύεσαι να ασχοληθείς με τις καθημερινές σου υποχρεώσεις. Εάν όμως τελικά τα βάλεις με το χάος –στρώνοντας πρώτα το κρεβάτι σου, όπως συστήνουν οι γκουρού της ευεξίας, θα νιώσεις καλύτερα.
Μήπως έχεις ΔΕΠΥ;
Αν και συζητιέται στους επιστημονικούς κύκλους η υπερδιάγνωση της ΔΕΠΥ, δηλαδή της Διαταραχής Ελλειμματικής Προσοχής/Υπερκινητικότητας, αυτή η συνήθης νευροαναπτυξιακή κατάσταση μπορεί να είναι ο λόγος που δε μπορεί κανείς να διατηρήσει την τάξη στο σπίτι του. Η διάσπαση προσοχής, η υπερκινητικότητα και η παρορμητικότητα, που αποτελούν και τη βασική συμπτωματολογία της ΔΕΠΥ σαμποτάρουν κάθε προσπάθεια του ατόμου να τακτοποιήσει τον χώρο του και ενισχύουν την τάση του ατόμου να ζει στο χάος.
Η ακαταστασία ως «φυσιολογική» κατάσταση
«Όλοι γνωρίζουμε ανθρώπους που δεν εστιάζουν στην τάξη και δεν θεωρούν προτεραιότητα στη καθημερινότητά τους να συντηρούν έναν χώρο καθαρό και οργανωμένο. Σε αυτή την περίπτωση η ακαταστασία είναι ένα χαρακτηριστικό της προσωπικότητας και μία φυσιολογική κατάσταση που δεν εμπνέει καμία ανησυχία» μας εξηγεί η Δήμητρα Κουρή και αναφέρει ότι πολλοί ψυχίατροι συμβουλεύουν να μην πιέζουμε τα ακατάστατα άτομα να μπουν σε τάξη, αλλά να τα δεχόμαστε όπως είναι. Σε ορισμένες μάλιστα περιπτώσεις η ακαταστασία είναι ο τρόπος να διατηρείται η ψυχική ισορροπία ενός ατόμου. Ακόμη, το ακατάστατο δωμάτιο είναι χαρακτηριστικό της εφηβείας και μία απόλυτα συμβατή εικόνα με άτομα της συγκεκριμένης ηλικιακής ομάδας. Ένας άλλος συνηθισμένος λόγος που ένα άτομο ζει στην ακαταστασία, είναι το γεγονός ότι στα παιδικά ή και εφηβικά του χρόνια άλλα άτομα όπως οι γονείς αναλάμβαναν την τακτοποίηση του δωματίου του. Γι’ αυτό λέμε στους γονείς να αφήνουν τα δωμάτια ακατάστατα, ώστε τα παιδιά να πάρουν την ευθύνη της καθαριότητας και τάξης στον χώρο τους. Αν δεν την πάρουν σημαίνει ότι δεν ενοχλούνται από την αταξία. Και αυτό πάντως έχει τη σημασία του: Κάθε φορά που βλέπουμε κάποιον να ζει στην ακαταστασία καταλαβαίνουμε ότι έχει άλλα πράγματα στο μυαλό του», καταλήγει η ειδικός.
Τι θα σου έλεγε ο Φρόιντ;
Σύμφωνα με τον Φρόιντ –εγκυκλοπαιδικά μιλώντας, η καθήλωση στο Πρωκτικό Στάδιο που ο διάσημος ψυχίατρος όρισε από το 1,5 έως τα 3 έτη μπορεί να οδηγήσει σε δύο τύπους προσωπικότητας ανάλογα με το πώς βίωσε το παιδί την εκπαίδευση της τουαλέτας: στους Πρωκτικά-συγκρατημένους (Anal-retentive), οι οποίοι περιγράφονται ως άτομα με εμμονή στην απόλυτη καθαριότητα, την πειθαρχία, την ακρίβεια και τον έλεγχο και στους Πρωκτικά-αποβολικός (Anal-expulsive), άτομα δηλαδή που αναπτύσσουν τάση προς το χάος, την ακαταστασία, τη σπατάλη και την ανυπακοή στους κανόνες. Οπότε αν είσαι ακατάστατος ίσως κάτι δεν πήγε καλά στη βρεφική-νηπιακή σου ηλικία. Ξάπλωσε στο ντιβάνι και πες μας.
