Οι άνθρωποι που είναι αλλεργικοί σε άλλους ανθρώπους
Μερικοί άνθρωποι είναι αλλεργικοί στους άλλους ανθρώπους – όμως το μυστήριο γύρω από το πώς ακριβώς λειτουργεί αυτό μόλις τώρα αρχίζει να ξεδιαλύνεται.
Η Maura πιστεύει ότι τα προφυλακτικά της έσωσαν τη ζωή. Σήμερα είναι 43 ετών και ζει στο Οχάιο των ΗΠΑ. Η ίδια λέει ότι το πρόβλημα εμφανίστηκε για πρώτη φορά στα είκοσι της και άρχισε σταδιακά να γίνεται πιο έντονο. «Παρατήρησα ότι τα γεννητικά μου όργανα έκαιγαν μετά από σεξ χωρίς προφύλαξη», περιγράφει. Η Maura (το όνομά της έχει αλλάξει για την προστασία της ιδιωτικότητάς της) δεν ένιωθε άνετα να το αναφέρει στον σύντροφό της. Έτσι, περίμενε μέχρι να φύγει και στη συνέχεια πλενόταν σχολαστικά. Δοκίμασε να αλλάξει τα προϊόντα προσωπικής φροντίδας που χρησιμοποιούσε, από σαπούνια μέχρι λιπαντικά. Όμως το πρόβλημα χειροτέρευε, με το πρήξιμο και την ερυθρότητα να επεκτείνονται. Και συνέβαινε μόνο όταν ερχόταν σε επαφή με σπέρμα. Τελικά χώρισε με εκείνον τον σύντροφο και ξεκίνησε σχέση με έναν άνδρα που ήταν συνεπής στη χρήση προφυλακτικών. «Δεν υπήρχε κανένα πρόβλημα, μέχρι που ένα βράδυ, ενώ ήμασταν ξαπλωμένοι στο κρεβάτι μετά το σεξ, η γλώσσα μου άρχισε ξαφνικά να πρήζεται», θυμάται. «Ο σύντροφός μου είδε τι συνέβαινε, φώναξε: “Δεν μπορείς να αναπνεύσεις!” και άρπαξε το εισπνεόμενο φάρμακό μου… κατάφερε να βάλει το εισπνεόμενο στην άκρη του στόματός μου και άρχισε να το ψεκάζει. Ευτυχώς, εξακολουθούσα να αναπνέω αρκετά ώστε το φάρμακο να φτάσει στους πνεύμονές μου». Η Maura, η οποία έχει επίσης άσθμα και αρκετές αλλεργίες, πιστεύει ότι το προφυλακτικό είχε διαρροή. Εκείνη και ο επί χρόνια σύντροφός της είναι πλέον ακόμη πιο προσεκτικοί με τη χρήση προφυλακτικών. Μέχρι να της συμβεί αυτό, δεν γνώριζε ότι ήταν δυνατό κάποιος να είναι αλλεργικός στο σπέρμα, λέει.
Αν και είναι εξαιρετικά σπάνιες, ορισμένοι άνθρωποι εμφανίζουν σοβαρές ανοσολογικές αντιδράσεις απέναντι σε στοιχεία που προέρχονται από το σώμα άλλων ανθρώπων. Αυτές οι συχνά παρεξηγημένες καταστάσεις μπορούν να επηρεάσουν όχι μόνο την υγεία, αλλά και την εργασία, τις σχέσεις και γενικότερα τον τρόπο με τον οποίο κάποιος κινείται και ζει μέσα στον κόσμο. Όμως το πώς ακριβώς εκδηλώνονται αυτές οι αντιδράσεις και τι τις προκαλεί παραμένει σε μεγάλο βαθμό άγνωστο. Είναι πραγματικές αλλεργίες ή κάτι διαφορετικό;
Καθώς οι επιστήμονες αρχίζουν να συγκεντρώνουν κάποιες ενδείξεις, αυτές οι παράξενες αντιδράσεις αποκαλύπτουν στοιχεία για τη χημεία του ανθρώπινου σώματος και τις ιδιαιτερότητες του ανοσοποιητικού μας συστήματος.
Tο δέρμα
Συχνά, η ευαισθησία απέναντι στο σώμα ενός άλλου ανθρώπου σχετίζεται με εξωτερικές ουσίες που μεταφέρονται μέσω αυτού. Για παράδειγμα, το δέρμα μπορεί να φέρει συνθετικά αρώματα, όπως αυτά που περιέχονται σε αποσμητικά και aftershave. Περισσότερα από 150 αρωματικά συστατικά έχουν συνδεθεί με αλλεργίες εξ επαφής. Ωστόσο, το αίτιο δεν είναι πάντα ξεκάθαρο.
Μια Αμερικανίδα με σοβαρή μορφή του συνδρόμου ενεργοποίησης των μαστοκυττάρων (mast cell activation syndrome), μιας κατάστασης κατά την οποία κύτταρα του ανοσοποιητικού που καταπολεμούν τις λοιμώξεις αρχίζουν να λειτουργούν δυσλειτουργικά, παρουσίασε εξουθενωτικές αλλεργικές αντιδράσεις στη μυρωδιά του συζύγου της.
Η Sabine Altrichter, γιατρός στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Kepler στην Αυστρία, αναφέρει ότι, αν και η σύνδεση αυτή δεν έχει αποδειχθεί, ορισμένοι ασθενείς με διαταραχές των μαστοκυττάρων υποψιάζονται ότι είναι ευαίσθητοι στις φυσικές οσμές του σώματος ή στις χημικές ουσίες που εκπέμπονται από το δέρμα άλλων ανθρώπων. Το δέρμα εκπέμπει πολλές ενώσεις που συμβάλλουν στη μυρωδιά του σώματος. Αυτά τα αέρια του δέρματος μπορεί να περιλαμβάνουν χημικές ουσίες όπως το τολουόλιο, μια ουσία που υπάρχει στο αργό πετρέλαιο και χρησιμοποιείται για την παραγωγή προϊόντων όπως χρώματα και πλαστικά.
Οι άνθρωποι μπορούν να απορροφήσουν τολουόλιο σκόπιμα, για παράδειγμα εισπνέοντας κόλλα για να προκαλέσουν ευφορία, ή ακούσια, μέσω έκθεσης στον χώρο εργασίας. Το τολουόλιο είναι επίσης μία από τις πολλές χημικές ουσίες που περιέχονται στον καπνό του τσιγάρου.
Μια ομάδα ανθρώπων που ίσως μπορέσει να ρίξει περισσότερο φως στις αντιδράσεις απέναντι σε άλλους ανθρώπους είναι όσοι πάσχουν από τη μυστηριώδη κατάσταση που ονομάζεται People Allergic To Me (PATM). Το PATM είναι ένα ασυνήθιστο και ιδιαίτερα απομονωτικό φαινόμενο, κατά το οποίο άλλα άτομα εμφανίζουν συχνά συμπτώματα που μοιάζουν με αλλεργία, όπως βήχα και αίσθημα πνιγμού, όταν βρίσκονται κοντά σε κάποιο συγκεκριμένο άτομο.
Το 2023, ο Yoshika Sekine, καθηγητής Χημείας στο Πανεπιστήμιο Tokai της Ιαπωνίας, και οι συνεργάτες του μελέτησαν τα αέρια του δέρματος που εκπέμπονται από άτομα τα οποία ανέφεραν συμπτώματα PATM.
Από τις 75 χημικές ουσίες που εξέτασε η ερευνητική ομάδα, το τολουόλιο ήταν εκείνη που εμφανιζόταν ιδιαίτερα συχνά. Τα άτομα της ομάδας PATM εξέπεμπαν, κατά μέσο όρο, 39 φορές περισσότερη ποσότητα αυτής της χημικής ουσίας σε σχέση με ανθρώπους που δεν παρουσίαζαν την συγκεκριμένη κατάσταση. «Το τολουόλιο εισπνέεται μέσω του αέρα κατά την αναπνοή. Ως επιβλαβής ουσία, συνήθως μεταβολίζεται από το ήπαρ και αποβάλλεται μέσω των ούρων», εξηγεί ο Sekine. «Ωστόσο, οι ασθενείς με PATM έχουν μειωμένη ικανότητα να διασπούν το τολουόλιο, γεγονός που οδηγεί στη συσσώρευσή του στο αίμα και στη συνέχεια στην απελευθέρωσή του μέσω του δέρματος», αναφέρει. Ο Sekine επισημαίνει ότι η ίδια η έννοια του PATM δεν έχει ακόμη αναγνωριστεί ευρέως και ότι δεν υπάρχουν διαγνωστικά κριτήρια για την κατάσταση αυτή.
Εν τω μεταξύ, η αλλεργία στον ιδρώτα αφορά συνήθως ευαισθησία απέναντι στον ίδιο τον ιδρώτα του ατόμου και όχι στον ιδρώτα άλλων ανθρώπων. Όσον αφορά τα μαλλιά, στις σπάνιες περιπτώσεις όπου έχουν καταγραφεί αλλεργίες που σχετίζονται με ανθρώπινα μαλλιά, η αντίδραση δεν προκαλείται από κάποιο αλλεργιογόνο που βρίσκεται στην ίδια την τρίχα. Αντίθετα, οφείλεται σε εξωτερικές ουσίες που έχουν μεταφερθεί στα μαλλιά.
Παραδείγματα αποτελούν:
- παράγωγα φορμαλδεΰδης που χρησιμοποιούνται σε θεραπείες κερατίνης,
- πρωτεΐνη γάτας που μπορεί να μεταφερθεί στα μαλλιά ιδιοκτητών γατών.
Tα σωματικά υγρά
Οι αλλεργικές αντιδράσεις μπορούν επίσης να προκληθούν από συγκεκριμένα αλλεργιογόνα που μεταφέρονται μέσω των σωματικών υγρών. Σε μια περίπτωση στο Ηνωμένο Βασίλειο, μια γυναίκα με αλλεργία στα φιστίκια Βραζιλίας εμφάνισε κνίδωση και δύσπνοια μετά από σεξουαλική επαφή με έναν άνδρα ο οποίος είχε καταναλώσει ανάμεικτους ξηρούς καρπούς λίγες ώρες νωρίτερα. Αυτό συνέβη παρόλο που ο άνδρας είχε καθαρίσει τα δόντια του, τα νύχια του και το δέρμα του στο μεταξύ.
Οι ξηροί καρποί έχουν επίσης προκαλέσει αλλεργικές αντιδράσεις μέσω φιλιού σε ανθρώπους με σοβαρές αλλεργίες. Παρότι οι ξηροί καρποί είναι το συχνότερα αναφερόμενο αλλεργιογόνο που δημιουργεί πρόβλημα κατά το φιλί, το σάλιο έχει επίσης συνδεθεί με αλλεργικές αντιδράσεις μετά την κατανάλωση:
Γυναίκες με αλλεργία σε αντιβιοτικά έχουν παρουσιάσει αρνητικές αντιδράσεις μετά από κολπική και πιθανώς στοματική σεξουαλική επαφή με άτομα που είχαν λάβει αυτά τα φάρμακα. Πέρα όμως από αυτά τα εξωτερικά αλλεργιογόνα, πρωτεΐνες που βρίσκονται μέσα σε ορισμένα σωματικά υγρά μπορούν επίσης να προκαλέσουν αντίδραση. Μια κατάσταση που είναι γνωστή σε ορισμένους γιατρούς, αν και εξακολουθούν να υπάρχουν μεγάλα κενά στην ενημέρωση και την αναγνώρισή της, είναι η αλλεργία στο σπέρμα.
Αλλεργία στο σπέρμα: Μια σπάνια αλλά σοβαρή αντίδραση
Η αλλεργία στο σπέρμα, γνωστή και ως υπερευαισθησία στο σπερματικό πλάσμα (seminal plasma hypersensitivity), αφορά την εμφάνιση συμπτωμάτων μετά την επαφή με αυτό το σωματικό υγρό.
Τα συμπτώματα μπορεί να κυμαίνονται από:
- ένα υπερυψωμένο, κνησμώδες δερματικό εξάνθημα (κνίδωση),
- έως μια δυνητικά απειλητική για τη ζωή αλλεργική αντίδραση, την αναφυλαξία.
Έχει καταγραφεί κυρίως σε ανθρώπους ηλικίας 20 και 30 ετών, αν και συνολικά έχουν καταγραφεί λιγότερες από 100 επιβεβαιωμένες περιπτώσεις, σύμφωνα με επιστημονική δημοσίευση του 2024. Το αλλεργιογόνο που συνδέεται συχνότερα με αυτή την ευαισθησία είναι το ειδικό προστατικό αντιγόνο (prostate-specific antigen), μια ουσία που μπορεί να προκαλέσει ανοσολογική αντίδραση και βρίσκεται στο σπερματικό πλάσμα. Το σπερματικό πλάσμα είναι το υγρό που, εκτός από τα σπερματοζωάρια, αποτελεί το μεγαλύτερο μέρος του σπέρματος. Επομένως, η αλλεργία αφορά μια πρωτεΐνη αυτού του υγρού και όχι τα ίδια τα σπερματοζωάρια.
Ο Jonathan Bernstein, καθηγητής Κλινικής Ιατρικής με ειδίκευση στην αλλεργιολογία και ανοσολογία στο Κολέγιο Ιατρικής του Πανεπιστημίου του Cincinnati στις ΗΠΑ, εξηγεί ότι δεν είναι ξεκάθαρο τι ακριβώς συμβαίνει στον οργανισμό των ανθρώπων με υπερευαισθησία στο σπερματικό πλάσμα. Όπως αναφέρει, δεν υπάρχουν κατάλληλα ζωικά μοντέλα για τη μελέτη αυτής της πάθησης, ενώ ο αριθμός των ανθρώπων που την παρουσιάζουν δεν είναι αρκετός ώστε να πραγματοποιηθούν μεγάλες ερευνητικές μελέτες.
Τοπικές ή γενικευμένες αντιδράσεις
Οι περιπτώσεις αλλεργίας στο σπέρμα μπορεί να είναι είτε τοπικές είτε συστηματικές. Όταν τα συμπτώματα είναι τοπικά και περιορίζονται στην περιοχή επαφής, συνήθως αναφέρονται γύρω από τον κόλπο ή μέσα σε αυτή την περιοχή.
Ωστόσο, σε μια περίπτωση από την Ισπανία, μια γυναίκα που δεν είχε παρουσιάσει ποτέ αλλεργική αντίδραση μετά από κολπική επαφή έχασε τις αισθήσεις της και εμφάνισε άλλα συμπτώματα αναφυλαξίας μετά από πρωκτική επαφή. Η γυναίκα διαγνώστηκε με υπερευαισθησία στο σπερματικό υγρό. Σε άλλη περίπτωση στις ΗΠΑ, μια γυναίκα παρουσίασε πρήξιμο και εξάνθημα σε μη σεξουαλική επαφή, όταν το δέρμα της ήρθε σε επαφή με εκσπερμάτιση.
Τα τοπικά συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν έντονο πόνο και αίσθημα καυσίματος αμέσως μετά τη σεξουαλική επαφή. «Έχει περιγραφεί σαν να είναι οξύ», λέει ο Bernstein . Ένας από τους ασθενείς του το περιέγραψε ως: «Σαν να καρφώνονται χίλιες βελόνες μέσα στον κόλπο σου».
Ένα άτομο μπορεί να είναι ευαίσθητο στο σπέρμα πολλών συντρόφων ή μόνο ενός
Ο Bernstein επισημαίνει ότι κάποιος μπορεί να παρουσιάζει ευαισθησία στο σπέρμα περισσότερων από έναν συντρόφων ή αποκλειστικά ενός συγκεκριμένου ατόμου. Η διάγνωση συνήθως γίνεται μέσω δερματικού τεστ νυγμού (skin prick test), στο οποίο χρησιμοποιείται φρέσκο δείγμα σπερματικού υγρού από τον σεξουαλικό σύντροφο. Στην κλινική του πρακτική, ο Bernstein βλέπει κυρίως γυναίκες που βρίσκονται σε μονογαμικές σχέσεις με άνδρες, συχνά όταν προσπαθούν να αποκτήσουν παιδί.
Ορισμένοι άνθρωποι ταξιδεύουν μεγάλες αποστάσεις για να τον συμβουλευτούν, καθώς υπάρχουν λίγοι ειδικοί με εμπειρία στην αλλεργία στο σπέρμα. Πολλοί ασθενείς, σύμφωνα με τον ίδιο, αντιμετωπίζονται λανθασμένα ή δεν λαμβάνουν την κατάλληλη βοήθεια. Κάποιοι απορρίπτονται από το ιατρικό σύστημα ή ξεκινούν επιθετικές θεραπείες με στεροειδή, επειδή οι επαγγελματίες υγείας δεν γνωρίζουν πώς να διαχειριστούν την κατάστασή τους.
Ωστόσο, ο Bernstein εξηγεί ότι η δική του κλινική μπορεί να βοηθήσει σχεδόν όλους τους ανθρώπους με αλλεργία στο σπέρμα.
Ελάχιστα δεδομένα για αλλεργία στο σπέρμα σε άνδρες που κάνουν σεξ με άνδρες
Υπάρχει σημαντική έλλειψη δεδομένων σχετικά με την αλλεργία στο σπέρμα μεταξύ ανδρών που έχουν σεξουαλικές σχέσεις με άνδρες. Ο Bernstein λέει ότι δεν έχει δει ποτέ τέτοια περίπτωση, αν και δεν είναι ξεκάθαρο γιατί συμβαίνει αυτό. Αναρωτήθηκε αν τα συμπτώματα μπορεί να σχετίζονται με τις ιδιαίτερες συνθήκες που επικρατούν μέσα στον κόλπο, όμως αυτή η θεωρία δεν εξηγεί την περίπτωση όπου η αντίδραση εμφανίστηκε μετά από πρωκτική επαφή μεταξύ άνδρα και γυναίκας.
Επιλογές θεραπείας
Μία από τις παλαιότερες θεραπείες που δοκίμασε ο Bernstein περιλάμβανε μια σειρά ενέσεων με σπέρμα του συντρόφου, οι οποίες γίνονταν μέσα ή κάτω από το δέρμα, με στόχο την απευαισθητοποίηση του ασθενούς. Η μέθοδος αυτή μοιάζει με τη θεραπεία που χρησιμοποιείται για το σύνδρομο μεταοργασμικής ασθένειας (post orgasmic illness syndrome), μια σπάνια και συχνά εξουθενωτική πάθηση κατά την οποία άνδρες παρουσιάζουν ευαισθησία στο δικό τους εκσπερματικό υγρό. Ωστόσο, η διαδικασία αυτή ήταν ακριβή. «Οι ασθενείς έπρεπε να πληρώνουν οι ίδιοι, επειδή απαιτούνταν πολλή εργαστηριακή εργασία για την προετοιμασία των δειγμάτων», εξηγεί ο Μπερνστάιν.
Ο Bernstein και οι συνεργάτες του διαπίστωσαν ότι μια πιο τοπική θεραπεία ήταν εξίσου ασφαλής και αποτελεσματική. Η διαδικασία πραγματοποιούνταν μία φορά και διαρκούσε περίπου δύο ώρες. Αρχικά, οι ερευνητές διαχώριζαν τα σπερματοζωάρια από το σπερματικό υγρό. Στη συνέχεια αραίωναν το σπερματικό υγρό σε αναλογία ένα μέρος στο ένα εκατομμύριο ή ένα μέρος στα δέκα εκατομμύρια, ανάλογα με τη σοβαρότητα των αντιδράσεων του ασθενούς. Έπειτα, ανά διαστήματα 15 λεπτών, τοποθετούσαν το υγρό μέσα στον κόλπο της ασθενούς. Σταδιακά χρησιμοποιούσαν μεγαλύτερες συγκεντρώσεις, ώστε ο οργανισμός να αναπτύξει μεγαλύτερη ανοχή. Καθ’ όλη τη διάρκεια, η ασθενής παρακολουθούνταν στενά.
Ως αποτέλεσμα: «Δεν εμφανίζουν συνήθως πολλές συστηματικές αντιδράσεις και στη συνέχεια μπορούν να ανεχθούν σεξουαλική επαφή χωρίς προφυλάξεις με τον συγκεκριμένο σύντροφο», λέει ο Μπερνστάιν.
Άλλες αλλεργίες που σχετίζονται με τη σεξουαλική επαφή
Γενικότερα, η υπερευαισθησία στο σπερματικό πλάσμα παραμένει συχνά παρεξηγημένη και λανθασμένα διαγνωσμένη. Ακόμη λιγότερες πληροφορίες υπάρχουν για πιθανές αλλεργίες σε άλλα σωματικά υγρά που μεταδίδονται κατά τη σεξουαλική επαφή. Υπάρχει σχεδόν καθόλου δημοσιευμένη έρευνα σχετικά με πιθανή αλλεργία στο τραχηλοκολπικό υγρό — ένα υγρό που εκκρίνεται από τα κύτταρα του τραχήλου και του κόλπου, βοηθώντας στη λίπανση της περιοχής και στην προστασία από παθογόνους οργανισμούς.
Ωστόσο, ο Jankowski πιστεύει ότι έχει αντιμετωπίσει τουλάχιστον μία περίπτωση αυτής της κατάστασης. Ο Jankowski, επίκουρος καθηγητής Δερματολογίας και Αφροδισιολογίας στο Πανεπιστήμιο Nicolaus Copernicus στην Πολωνία, αναφέρει ότι κάποτε περιέθαλψε έναν ασθενή ο οποίος είχε προηγουμένως επισκεφθεί πολλούς άλλους γιατρούς. Ο ασθενής ανέφερε ότι περίπου 30 λεπτά μετά την κολπική επαφή, τα γεννητικά του όργανα γίνονταν κόκκινα και παρουσίαζαν έντονο κνησμό. Το πρόσωπό του επίσης παρουσίαζε φαγούρα μετά από στοματική επαφή με τον κόλπο. Για τον ασθενή, αυτό έμοιαζε με αλλεργία, όμως άλλοι γιατροί είτε τον χλεύασαν είτε απέρριψαν αυτή την πιθανότητα, λέει ο Jankowski. Ο ίδιος, όμως, κράτησε ανοιχτό μυαλό και αναζήτησε άλλες αναφορές πιθανής αλλεργίας στο τραχηλοκολπικό υγρό που εκκρίνεται κατά τη σεξουαλική δραστηριότητα. «Τελικά ο ασθενής ανταποκρίθηκε καλά στα αντιισταμινικά», αναφέρει.
Η συγκεκριμένη περίπτωση οδήγησε τον Jankowski και τους συνεργάτες του να πραγματοποιήσουν μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε το 2017. Οι ερευνητές εξέτασαν άλλους δερματολόγους αλλά και ανθρώπους που πιθανόν αντιμετώπιζαν αυτή την κατάσταση. Το ένα πέμπτο των δερματολόγων που απάντησαν ανέφερε ότι είχε συναντήσει τέτοιες περιπτώσεις, αν και πολλοί γιατροί παρέμεναν δύσπιστοι για το αν η πάθηση υπήρχε πραγματικά.
