Πώς να προστατεύσεις την ακοή σου

Αν αφήσετε το γυμναστήριο για λίγο, μπορείτε να ξαναχτίσετε τη μυϊκή σας δύναμη μέσα σε λίγους μήνες με προσπάθεια και επιμονή. Η ακοή σας, όμως, είναι διαφορετική υπόθεση.

«Μόλις χαθεί, δεν επανέρχεται», τονίζει η Valerie Pavlovich Ruff, ακοολόγος και ειδικός στις διαταραχές ακοής της Cleveland Clinic στις ΗΠΑ.

Αν και είναι γνωστό ότι η ακοή μειώνεται φυσιολογικά με την ηλικία, οι ειδικοί παρατηρούν πλέον προβλήματα σε ολοένα και μικρότερες ηλικίες, ακόμη και σε εφήβους ή παιδιά κάτω των 10 ετών.

«Όλοι αμελούμε να προστατεύσουμε τα αυτιά μας όταν είμαστε νέοι», εξηγεί η ακοολόγος Jamie Bogle από τη Mayo Clinic. «Όμως η φθορά συσσωρεύεται με τα χρόνια και οι επιλογές που κάνουμε σε μικρή ηλικία μπορεί να εμφανίσουν τις συνέπειές τους πολύ αργότερα.»

Και δεν είναι μόνο οι εκτοξεύσεις πυραύλων ή οι συναυλίες death metal που εγκυμονούν κινδύνους. Πολλές καθημερινές δραστηριότητες μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά την ακοή μας χωρίς καν να το αντιληφθούμε.

Πώς λειτουργεί η ακοή

Πίσω από το τύμπανο, στο εσωτερικό του αυτιού, βρίσκεται ο κοχλίας, μια μικρή κοιλότητα γεμάτη υγρό. Εκεί υπάρχουν χιλιάδες εξαιρετικά λεπτά τριχοειδή κύτταρα, τα οποία μετατρέπουν τα ηχητικά κύματα σε ηλεκτρικά σήματα που μεταφέρονται μέσω του ακουστικού νεύρου στον εγκέφαλο.

Όταν ο ήχος εισέρχεται στο αυτί, τα μικροσκοπικά αυτά «τριχίδια» λυγίζουν όπως τα δέντρα στον άνεμο. Η κίνησή τους μετατρέπεται σε νευρικά σήματα, τα οποία ο εγκέφαλος αναγνωρίζει ως ήχο.

Ωστόσο, η παρατεταμένη έκθεση σε πολύ δυνατούς ήχους λειτουργεί σαν δυνατή θύελλα: λυγίζει ή ακόμη και καταστρέφει αυτά τα ευαίσθητα κύτταρα. Σε αντίθεση με τις τρίχες του σώματος, όμως, τα τριχοειδή κύτταρα του κοχλία δεν αναγεννώνται ποτέ.

Μάλιστα, σύμφωνα με τους ειδικούς, στα επίπεδα έντασης που επικρατούν στις περισσότερες συναυλίες και μουσικές εκδηλώσεις, η εσωτερική δομή του αυτιού αρχίζει να επιβαρύνεται έπειτα από μόλις 10 έως 15 λεπτά έκθεσης.

Οι συνέπειες της απώλειας ακοής

Η απώλεια ακοής δεν επηρεάζει μόνο την ικανότητα να ακούμε. Με την πάροδο των χρόνων μπορεί να οδηγήσει σε κοινωνική απομόνωση, καθώς πολλοί άνθρωποι αποφεύγουν τις συζητήσεις από φόβο μήπως παρερμηνεύσουν όσα ακούνε ή δώσουν λανθασμένες απαντήσεις.

Παράλληλα, αρκετές επιστημονικές μελέτες έχουν συνδέσει τη βαρηκοΐα με αυξημένο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης και άνοιας. Οι επιστήμονες διευκρινίζουν, ωστόσο, ότι μέχρι σήμερα δεν έχει αποδειχθεί πως η απώλεια ακοής προκαλεί άμεσα άνοια. Είναι πιθανό και οι δύο καταστάσεις να αποτελούν εκδηλώσεις της ίδιας εκφυλιστικής διαδικασίας.

«Στα πρώτα στάδια είναι εύκολο να μπερδευτούν οι δύο καταστάσεις», εξηγεί η Pavlovich Ruff. «Κάποιος μπορεί να φαίνεται ότι έχει πρόβλημα μνήμης, ενώ στην πραγματικότητα απλώς δεν ακούει καλά.»

Η ίδια υπενθυμίζει ότι ο άνθρωπος γεννιέται με όλα τα τριχοειδή κύτταρα που θα διαθέτει σε όλη του τη ζωή.

«Μόλις αυτά τα κύτταρα καταστραφούν, η απώλεια είναι μόνιμη. Δεν υπάρχει τρόπος να αποκατασταθούν.»

Αν και οι επιστήμονες εργάζονται πάνω σε νέες γονιδιακές θεραπείες που θα μπορούσαν στο μέλλον να αναγεννήσουν τα κύτταρα αυτά, προς το παρόν η καλύτερη στρατηγική παραμένει μία:

η πρόληψη και η προστασία της ακοής.

Συναυλίες, ακουστικά και οι καθημερινοί θόρυβοι που απειλούν την ακοή

Η ζωντανή μουσική είναι σχεδόν πάντα πιο δυνατή από όσο αντέχουν τα αυτιά μας με ασφάλεια.

«Η μουσική στις συναυλίες είναι ενισχυμένη και σχεδόν πάντα υπερβολικά δυνατή», εξηγεί η Valerie Pavlovich Ruff. Σύμφωνα με την ίδια, στα επίπεδα έντασης που επικρατούν στους περισσότερους συναυλιακούς χώρους, η έκθεση μπορεί να αρχίσει να προκαλεί βλάβες στο εσωτερικό αυτί έπειτα από μόλις 10 έως 15 λεπτά.

Γι’ αυτό οι ειδικοί συνιστούν τη χρήση ωτοασπίδων σε όλη τη διάρκεια μιας συναυλίας. Ωστόσο, οι απλές αφρώδεις ωτοασπίδες συχνά αλλοιώνουν την ποιότητα της μουσικής.

Αντίθετα, προτείνουν τις λεγόμενες ωτοασπίδες υψηλής πιστότητας (high-fidelity earplugs), οι οποίες μειώνουν την ένταση του ήχου χωρίς να επηρεάζουν σημαντικά την ποιότητά του. Για όσους ασχολούνται επαγγελματικά ή συστηματικά με τη μουσική, υπάρχουν ακόμη και εξατομικευμένες ωτοασπίδες, οι οποίες κατασκευάζονται από ειδικούς ακοολόγους.

Προσοχή και στα γήπεδα

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι αντίστοιχος κίνδυνος υπάρχει και στις μεγάλες αθλητικές διοργανώσεις, όπου τα επίπεδα θορύβου συχνά ξεπερνούν τα ασφαλή όρια.

«Συχνά βλέπω μωρά να φορούν προστατευτικά ακοής στα γήπεδα, αλλά όχι τους γονείς τους», αναφέρει η Pavlovich Ruff. «Κι όμως, δεν θέλουν κι εκείνοι να μπορούν να ακούνε το παιδί τους όταν μεγαλώσει;»

Τα ακουστικά αποτελούν τον μεγαλύτερο κίνδυνο

Παρότι οι περισσότεροι πηγαίνουν σπάνια σε συναυλίες, σχεδόν όλοι χρησιμοποιούν καθημερινά ακουστικά για μουσική, βίντεο ή παιχνίδια.

Οι ακοολόγοι παρατηρούν ότι όλο και περισσότερα παιδιά και έφηβοι εμφανίζουν πρώιμα σημάδια απώλειας ακοής εξαιτίας της παρατεταμένης έκθεσης σε υψηλή ένταση.

Η Pavlovich Ruff θυμάται την περίπτωση ενός κοριτσιού μόλις έξι ετών. Η οικογένειά του δεν είχε παρατηρήσει κάποιο πρόβλημα, όμως οι εξετάσεις αποκάλυψαν ήδη βλάβες στην ακοή, πιθανότατα επειδή χρησιμοποιούσε συνεχώς τον φορητό υπολογιστή του σχολείου με την ένταση στο μέγιστο.

Μελέτη που πραγματοποιήθηκε στη Σουηδία διαπίστωσε ότι παιδιά εννέα ετών που χρησιμοποιούσαν συστηματικά ακουστικά παρουσίαζαν ήδη μικρές αλλά μετρήσιμες διαφορές στην ακοή τους σε σχέση με συνομηλίκους τους.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι έως και 1,35 δισεκατομμύρια άνθρωποι κάτω των 35 ετών ενδέχεται να διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο πρόωρης απώλειας ακοής λόγω της συχνής έκθεσης σε δυνατούς ήχους μέσω προσωπικών συσκευών.

Οι ειδικοί συμβουλεύουν να ενεργοποιούνται τα όρια έντασης που διαθέτουν πλέον πολλά smartphones και tablets.

Ένας απλός κανόνας είναι ο εξής: αν, φορώντας ακουστικά, μπορείτε να συνομιλήσετε εύκολα με κάποιον που βρίσκεται δίπλα σας, η ένταση πιθανότατα είναι ασφαλής. Αν όμως ο άλλος χρειάζεται να φωνάζει ή δεν τον ακούτε καθόλου, τότε ο ήχος είναι υπερβολικά δυνατός.

Κηπουρική, ταξίδια και η υπερβολική χρήση ωτοασπίδων

Η ακοή μας δεν κινδυνεύει μόνο από τις συναυλίες ή τα ακουστικά. Πολλές καθημερινές εργασίες στο σπίτι ή στην αυλή παράγουν θόρυβο σε επίπεδα που μπορούν να προκαλέσουν μόνιμη βλάβη.

Χορτοκοπτικά, φυσητήρες φύλλων, χλοοκοπτικές μηχανές και ηλεκτρικά πριόνια είναι μερικά μόνο από τα εργαλεία που εκθέτουν τα αυτιά σε ιδιαίτερα υψηλές εντάσεις ήχου. Για τον λόγο αυτό, οι ειδικοί συνιστούν τη χρήση προστατευτικών ακοής, είτε πρόκειται για ωτοασπίδες είτε για ειδικά ακουστικά προστασίας.

Όπως εξηγούν, όσο υψηλότερος είναι ο δείκτης μείωσης θορύβου (Noise Reduction Rating – NRR), τόσο μεγαλύτερη είναι η προστασία. Τα προστατευτικά που καλύπτουν ολόκληρο το αυτί θεωρούνται συνήθως πιο αποτελεσματικά και ευκολότερα στη σωστή εφαρμογή.

Για όσους θέλουν να ακούνε μουσική ή podcast ενώ κάνουν δουλειές στον κήπο ή στο σπίτι, προτείνεται η χρήση ακουστικών με ενεργή ακύρωση θορύβου, ώστε να μην χρειάζεται να αυξάνουν υπερβολικά την ένταση.

Προσοχή και στο αυτοκίνητο

Ένας ακόμη, λιγότερο γνωστός, παράγοντας κινδύνου είναι η οδήγηση με τα παράθυρα ανοιχτά, ιδιαίτερα σε αυτοκινητόδρομους.

Ο αέρας που εισέρχεται στην καμπίνα δημιουργεί θόρυβο μεγαλύτερης έντασης από όσο αντιλαμβανόμαστε. Οι ακοολόγοι αναφέρουν ότι έχουν καταγράψει περιπτώσεις μονόπλευρης απώλειας ακοής σε ανθρώπους που οδηγούν συστηματικά με ανοιχτό παράθυρο.

Το πρόβλημα επιδεινώνεται επειδή οι περισσότεροι αυξάνουν παράλληλα την ένταση του ραδιοφώνου ή της μουσικής για να καλύψουν τον θόρυβο του αέρα, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο την ακοή τους.

Οι μοτοσικλετιστές, από την άλλη, καλό είναι να χρησιμοποιούν ειδικές ωτοασπίδες υψηλής πιστότητας, οι οποίες μειώνουν τον θόρυβο του κινητήρα χωρίς να εμποδίζουν την αντίληψη σημαντικών ήχων, όπως οι σειρήνες ή η κυκλοφορία.

Η υπερβολική χρήση ωτοασπίδων μπορεί επίσης να δημιουργήσει προβλήματα

Αν και οι ωτοασπίδες προστατεύουν αποτελεσματικά από τον θόρυβο, η υπερβολική χρήση τους δεν είναι πάντα ωφέλιμη.

Το αυτί διαθέτει έναν φυσικό μηχανισμό αυτοκαθαρισμού μέσω της κυψελίδας (κερί), η οποία προστατεύει τον ακουστικό πόρο, απομακρύνει νεκρά κύτταρα και περιορίζει την ανάπτυξη βακτηρίων.

Η συνεχής εισαγωγή αντικειμένων στον ακουστικό πόρο είτε πρόκειται για μπατονέτες είτε για ωτοασπίδες μπορεί να σπρώξει το κερί βαθύτερα στο αυτί, προκαλώντας απόφραξη, αίσθημα πίεσης, μείωση της ακοής ή ακόμη και λοιμώξεις.

Εάν υπάρχει υποψία συσσώρευσης κυψελίδας, οι ειδικοί συνιστούν να απευθυνθεί κάποιος σε γιατρό ή ακοολόγο για ασφαλή αφαίρεση. Υπάρχουν επίσης ειδικές σταγόνες που μαλακώνουν το κερί, ώστε να απομακρυνθεί πιο εύκολα με χλιαρό νερό.

Η Valerie Pavlovich Ruff επισημαίνει ακόμη ότι δεν είναι καλή ιδέα να φορά κανείς ωτοασπίδες κάθε βράδυ στον ύπνο, καθώς αυξάνεται ο κίνδυνος συσσώρευσης κυψελίδας και εμφάνισης φλεγμονών. Για περιστασιακή χρήση, όπως σε ένα ταξίδι ή σε μια θορυβώδη γειτονιά, θεωρούνται ασφαλείς, αρκεί τα αυτιά να έχουν χρόνο να αυτοκαθαρίζονται κατά τη διάρκεια της ημέρας.