Λύθηκε το μυστήριο του «Χρυσού Άνδρα»
Νομάδες πολεμιστές που ονομάζονταν Σκύθες περιπλανιόνταν στην Ευρασιατική Στέπα έφιπποι κατά την Εποχή του Σιδήρου. Μια ελίτ τάξη κρατούσε τα ηνία της σκυθικής εξουσίας, με την ανώτερη θέση τους να τιμάται μετά θάνατον μέσω πλούσιων ταφών. Ένα από τα πιο διάσημα από αυτά τα ελίτ άτομα είναι ο «Χρυσός Άνδρας», του οποίου ο τάφος περιείχε σιδερένια όπλα, χάλκινα αντικείμενα, ένα ασημένιο μπολ και περισσότερα από 4.000 χρυσά κοσμήματα.
Τώρα, μια γενετική ανάλυση δείχνει για πρώτη φορά ότι οι ανώτεροι Σκύθες, όπως ο Χρυσός Άνδρας, κληρονομούσαν την υψηλή τους θέση και μοιράζονταν την εξουσία με τους συγγενείς τους, δημιουργώντας ένα επίπεδο κοινωνικής διαστρωμάτωσης που απουσίαζε στην περιοχή κατά την προηγούμενη Εποχή του Χαλκού.
Συγκρίνοντας το DNA δεκάδων ατόμων από πολλαπλές ταφικές θέσεις, οι επιστήμονες ανακάλυψαν οικογενειακές σχέσεις μεταξύ των Σκυθικών ελίτ, ακόμη και μεταξύ ομάδων που ζούσαν μακριά η μία από την άλλη. Αυτοί οι δεσμοί διαμόρφωσαν την ανερχόμενη ανισότητα εκείνη την εποχή στην ιστορία των Σκυθών, και τα ευρήματα παρέχουν τις πρώτες αποδείξεις ότι οι Σκυθικές ελίτ είχαν συγγένεια μεταξύ τους, ανέφεραν οι ερευνητές την Παρασκευή στο περιοδικό Science Advances.
Η γενετική ανάλυση έλυσε επίσης μακροχρόνια ερωτήματα σχετικά με τον Χρυσό Άνδρα του οποίου ο Σκυθικός ταφικός τύμβος, που ονομάζεται κουργκάν, χρονολογείται περίπου στο 400 π.Χ. έως το 300 π.Χ. και ανασκάφηκε το 1969 σε μια τοποθεσία στο Καζακστάν.
Παρά το παρατσούκλι που υποδηλώνει το φύλο, οι ερευνητές παρέμεναν αβέβαιοι για το αν ο νεαρός ήταν άνδρας ή γυναίκα. Για τη νέα μελέτη, οι επιστήμονες εξέτασαν γενετικούς δείκτες από όλο το γονιδίωμα του Χρυσού Άνδρα χρησιμοποιώντας στατιστικές μεθόδους για να συμπληρώσουν τα κενά όπου τα δεδομένα DNA ήταν κατεστραμμένα ή έλειπαν. Τα αποτελέσματά τους έδειξαν ότι ο Χρυσός Άνδρας ήταν πιθανότατα όντως γενετικά άνδρας, και οι συγκρίσεις με άλλα δείγματα Σκυθικού DNA έδειξαν ότι ανήκε σε μια νότια υποομάδα Σκυθών που ονομάζονταν Σάκα.
«Αυτή η εργασία κάνει εξαιρετική δουλειά ενσωματώνοντας γενετικά, αρχαιολογικά και κειμενικά ευρήματα για να υποστηρίξει τις ερμηνείες τους σχετικά με το καθεστώς που βασίζεται στη καταγωγή», δήλωσε η Alicia R. Ventresca-Miller, αναπληρώτρια καθηγήτρια ανθρωπολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν και αναπληρώτρια επιμελήτρια αρχαιολογικών επιστημών στο Μουσείο Ανθρωπολογικής Αρχαιολογίας του πανεπιστημίου. Η ίδια δεν συμμετείχε στη νέα έρευνα.
«Ένα ελίτ σύστημα που βασίζεται σε ελίτ γραμμές καταγωγής είναι ένα πολύ σημαντικό εύρημα, καθώς ο πλούτος μεταβιβαζόταν από γενιά σε γενιά», δήλωσε η Ventresca-Miller στο CNN μέσω email.
Και τώρα, διαπίστωσαν οι ερευνητές, το ίδιο συνέβαινε και με την κοινωνική θέση και την εξουσία.
Αχρονολόγητη φωτογραφία που δημοσιεύτηκε από το Γερμανικό Ινστιτούτο Αρχαιολογίας (DAI), δείχνει τη μούμια ενός Σκύθη πολεμιστή σε ένα τετράγωνο από ξύλινες σανίδες στη Μογγολία. Μια διεθνής ομάδα του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου (DAI) ανακάλυψε τη μούμια πάγου 2.500 ετών στη Μογγολία. Εκτός από το πρόσωπο, η μούμια του φαινομενικά πλούσιου πολεμιστή είναι εξαιρετικά καλά διατηρημένη. EPA/DEUTSCHES ARCHAEOLOGISCHES INSTITUT/HANDOUT
Η ανάδυση της δυναστικής διακυβέρνησης
Για τη μελέτη, οι επιστήμονες εξέτασαν δείγματα DNA και άλλα δεδομένα από 85 άτομα· 38 προέρχονταν από ελίτ ταφές και 47 από μη ελίτ. Γενικά, οι πληθυσμοί κατά την Εποχή του Σιδήρου ήταν γενετικά πιο ποικιλόμορφοι από ό,τι κατά την Εποχή του Χαλκού. Ωστόσο, το DNA των ελίτ περιείχε γενετικές ομοιότητες γνωστές ως αλληλουχίες ομοζυγωτίας — γειτονικοί γενετικοί δείκτες που υποδηλώνουν κοινή καταγωγή — και τα γονιδιώματά τους τείνουν να είναι πιο ομοιογενή από εκείνα των μη ελίτ. Τα δεδομένα έδειξαν ότι τα άτομα υψηλής θέσης αποτελούσαν μια γενετική υποομάδα εντός των πληθυσμών, «τονίζοντας τον πιθανό ρόλο των ελίτ στη διατήρηση της συνέχειας κατά τη διάρκεια της έντονης γενετικής ανάμειξης», έγραψαν οι συγγραφείς της μελέτης.
Οι ελίτ κουργκάν ήταν τεράστιες κατασκευές, με ύψος έως και 15 μέτρα και διάμετρο που έφτανε τα 105 μέτρα. Συνήθως περιλάμβαναν διαδρόμους, κατακόμβες και πλευρικούς θαλάμους που περιείχαν υπολείμματα ζώων ή συγγενών. Τα λείψανα μέσα στους κουργκάν έδειχναν συχνά σημάδια ταρίχευσης ή μεταθανάτιας τρύπησης — διάνοιξη μιας οπής στο κρανίο για την αφαίρεση του εγκεφάλου.
Τέτοιες πρακτικές θα βοηθούσαν στη διατήρηση σωμάτων που δεν μπορούσαν να ταφούν άμεσα, επειδή οι περίτεχνες ταφές τους απαιτούσαν χρόνο προετοιμασίας, δήλωσε η Ainash Childebayeva, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης και επίκουρη καθηγήτρια στο τμήμα ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου του Τέξας στο Όστιν.
«Θα είχε νόημα αν έπρεπε να χτίσει κανείς έναν τύμβο για να θάψει αυτό το άτομο, ή αν έπρεπε να μεταφερθεί σε μια συγκεκριμένη τοποθεσία όπου θα ταφόταν», δήλωσε στο CNN.
Σε μια περίπτωση, κουργκάν ενός ελίτ άνδρα και των εγγονών του βρέθηκαν σε διαφορετικά νεκροταφεία σε απόσταση μεγαλύτερη των 100 χιλιομέτρων. Η σχέση τους, σε συνδυασμό με τις πλούσιες ταφές, ξεχώρισαν στους επιστήμονες ως παράδειγμα δυναστικής διακυβέρνησης, καθώς καθιέρωνε μια σύνδεση μεταξύ στενών συγγενών και ελίτ θέσης.
Ένας εγγονός που έλαβε ελίτ ταφή ήταν μόλις 1 έτους, «και για μένα αυτό ήταν επίσης ένα σημάδι ότι αυτό το καθεστώς ήταν κληρονομικό», δήλωσε η Childebayeva. «Αν το καθεστώς βασιζόταν στην αξία, ένα παιδί 1 έτους πιθανότατα δεν έχει κάνει τίποτα κατά τη διάρκεια της ζωής του για να αξίζει μια τέτοια ταφή. Έτσι, αξίζουν αυτό το δικαίωμα απλώς και μόνο επειδή γεννήθηκαν σε μια συγκεκριμένη οικογένεια».
Αντικείμενα που επιστράφηκαν από την Ολλανδία στο Εθνικό Μουσείο Ιστορίας της Ουκρανίας στο Κίεβο της Ουκρανίας, 28 Νοεμβρίου 2023. Το Μουσείο Allard Pierson του Άμστερνταμ παρέδωσε τον σκυθικό χρυσό, αφού το Ανώτατο Δικαστήριο της Ολλανδίας τον Ιούνιο του 2023 επικύρωσε απόφαση δικαστηρίου του Άμστερνταμ του 2016 για τη μεταφορά των θησαυρών της Κριμαίας στο κράτος της Ουκρανίας σύμφωνα με τον Νόμο περί Κληρονομιάς, αναφέρει το Εθνικό Μουσείο Ιστορίας της Ουκρανίας στην ιστοσελίδα του. Τα αντικείμενα αποτελούν μέρος των συλλογών μουσείων της Κριμαίας, οι οποίες παρουσιάστηκαν στην έκθεση «Κριμαία: Χρυσός και Μυστήρια της Μαύρης Θάλασσας» στο Άμστερνταμ, όταν ξεκίνησε η ρωσική κατοχή της χερσονήσου τον Φεβρουάριο του 2014. EPA/SERGEY DOLZHENKO
Γυναίκες υψηλής θέσης
Σχεδόν οι μισοί από τους 38 ελίτ που εξέτασαν οι ερευνητές ήταν γυναίκες. Ορισμένα λείψανα έδειχναν σημάδια τρύπησης, με τους κουργκάν τους να διαθέτουν περίτεχνα κατασκευασμένους διαδρόμους και να περιέχουν άλογα, καλά ρούχα και πολύτιμα αντικείμενα, γεγονός που υποδήλωνε ότι οι γυναίκες απολάμβαναν σεβασμό στον σκυθικό πολιτισμό.
Σύμφωνα με την Ventresca-Miller, η ανακάλυψη ευθυγραμμίζεται με ευρήματα άλλων ερευνητών για ευρασιατικούς λαούς κατά την Εποχή του Χαλκού, «όπου οι γυναίκες κατείχαν μεγάλο μέρος του πλούτου μέσω κεφαλόδεσμων και χάλκινων αξεσουάρ». Επίσης, μεταξύ των Σιουνγνου, μιας νομαδικής ομάδας που κατοικούσε στην ανατολική Ευρασία κατά το τελευταίο μέρος της Εποχής του Σιδήρου, «τα άτομα με την υψηλότερη θέση ήταν γυναίκες», πρόσθεσε η Ventresca-Miller.
Μια Σκυθική ελίτ γυναίκα, που ονομάστηκε «Πριγκίπισσα του Ουντζάρ», φορούσε έναν περίτεχνο χρυσό κεφαλόδεσμο παρόμοιο με αυτόν του Χρυσού Ανθρώπου. Ένας πέτρινος βωμός και φαρμακευτικά φυτά στον κουργκάν της υποδήλωναν ότι μπορεί να είχε έναν σαμανικό ρόλο.
«Είναι πολύ ενδιαφέρον να βλέπουμε ότι το καθεστώς ήταν κάτι που πιθανότατα δεν ήταν τόσο ομοιογενές, ότι σήμαινε διαφορετικά πράγματα», δήλωσε η Childebayeva. «Στη μελλοντική μου δουλειά θα ήθελα να διερευνήσω περαιτέρω τον ρόλο των γυναικών στη σκυθική κοινωνία και τους διαφορετικούς ρόλους που μπορεί να είχαν».
Ένα άλλο εκκρεμές ερώτημα που η Childebayeva δήλωσε ότι ελπίζει να απαντήσει είναι τι προκάλεσε την άνοδο μιας ελίτ και δυναστικής τάξης μεταξύ των Σκυθών εξαρχής, όταν τέτοιες ακραίες κοινωνικές διαιρέσεις δεν είχαν παρατηρηθεί νωρίτερα μεταξύ άλλων νομαδικών ομάδων της Ευρασιατικής Στέπας.
«Γιατί το βλέπουμε αυτό στην Εποχή του Σιδήρου, ενώ δεν βλέπουμε το ίδιο επίπεδο κοινωνικής διαστρωμάτωσης στην Εποχή του Χαλκού;» αναρωτήθηκε η Childebayeva. «Ποιοι είναι οι παράγοντες που οδήγησαν σε αυτή την ανάδυση της ανισότητας;»
Πηγή: CNN
