Όταν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν επίθεση κατά του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου 2026, η Τεχεράνη αντεπιτέθηκε όχι μόνο εναντίον των δύο αντιπάλων της και των συμφερόντων τους στον Κόλπο, αλλά και κλείνοντας τα Στενά του Ορμούζ. Κάτι που προκάλεσε αναταραχή στην παγκόσμια οικονομία.
Είναι ένα από τα πιο πολυσύχναστα κανάλια μεταφοράς πετρελαίου στον κόσμο, παρέχοντας δίοδο για περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).
Οι παγκόσμιες τιμές των καυσίμων έχουν εκτοξευτεί από τότε – και ήταν ασταθείς ανάλογα με τις συμφωνίες παύσης των εχθροπραξιών για να επιτραπούν συνομιλίες για τον τερματισμό της σύγκρουσης, οι οποίες συχνά παραβιάζονταν.
Τι είναι και πού βρίσκονται τα Στενά του Ορμούζ
Με βόρειο σύνορο το Ιράν και νότια σύνορα το Ομάν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ), ο διάδρομος – πλάτους μόλις περίπου 50 χιλιομέτρων στην είσοδο και την έξοδό του, και περίπου 33 χιλιομέτρων στο στενότερο σημείο του – συνδέει τον Περσικό Κόλπο με την Αραβική Θάλασσα.
Το στενό είναι αρκετά βαθύ για τα μεγαλύτερα δεξαμενόπλοια αργού πετρελαίου στον κόσμο και χρησιμοποιείται από τους μεγάλους παραγωγούς πετρελαίου και LNG της Μέσης Ανατολής, καθώς και από τους πελάτες τους.
Το 2025, περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου και προϊόντων πετρελαίου περνούσαν καθημερινά μέσω των Στενών του Ορμούζ, σύμφωνα με εκτιμήσεις της Υπηρεσίας Ενεργειακών Πληροφοριών των ΗΠΑ (EIA). Αυτό αντιστοιχεί σε εμπόριο ενέργειας αξίας σχεδόν 600 δισεκατομμυρίων δολαρίων (447 δισεκατομμυρίων λιρών) ετησίως.
Το πετρέλαιο προέρχεται όχι μόνο από το Ιράν, αλλά και από άλλα κράτη του Κόλπου, όπως το Ιράκ, το Κουβέιτ, το Κατάρ, τη Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ.
Περίπου το 20% του παγκόσμιου LNG μεταφέρεται επίσης μέσω των Στενών του Ορμούζ, κυρίως από το Κατάρ. Το 2024, εξήγαγε περίπου 9,3 δισεκατομμύρια κυβικά πόδια την ημέρα (Bcf/d) LNG μέσω του στενού, και τα ΗΑΕ περίπου 0,7 Bcf/d, σύμφωνα με την αμερικανική κυβέρνηση.
Το LNG είναι φυσικό αέριο που μετατρέπεται σε υγρό – καταλαμβάνοντας 600 φορές λιγότερο χώρο για μεταφορά – πριν μετατραπεί ξανά σε αέριο στον προορισμό του για χρήση σε θέρμανση, μαγείρεμα και παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.
Το Ορμούζ είναι επίσης μια κρίσιμη διαδρομή για τις εξαγωγές λιπασμάτων από τη Μέση Ανατολή, όπου το φυσικό αέριο χρησιμοποιείται εκτενώς στη διαδικασία παραγωγής. Περίπου το ένα τρίτο του παγκόσμιου εμπορίου λιπασμάτων περνά κανονικά μέσω του στενού.
Το στενό είναι επίσης ζωτικής σημασίας δίοδος για εισαγωγές στη Μέση Ανατολή, συμπεριλαμβανομένων τροφίμων, φαρμάκων και τεχνολογικών προμηθειών.
Ποιος ήταν ο αντίκτυπος από το κλείσιμο και πώς το απέκλεισε ουσιαστικά το Ιράν
Περίπου 3.000 πλοία διασχίζουν συνήθως τα Στενά του Ορμούζ κάθε μήνα, αλλά ο αριθμός αυτός μειώθηκε δραματικά κατά τις πρόσφατες εχθροπραξίες, με το Ιράν να απειλεί να επιτεθεί σε δεξαμενόπλοια και άλλα πλοία.
Οι κανόνες των Ηνωμένων Εθνών επιτρέπουν στις χώρες να ασκούν έλεγχο των χωρικών υδάτων τους έως και 12 ναυτικά μίλια (13,8 μίλια) από την ακτογραμμή τους.
Στο στενότερο σημείο, τα Στενά του Ορμούζ και οι λωρίδες ναυσιπλοΐας του βρίσκονται εξ ολοκλήρου εντός των χωρικών υδάτων του Ιράν και του Ομάν.
Τα ιρανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη, πύραυλοι, ταχύπλοα επιθετικά σκάφη και ενδεχομένως νάρκες αποτελούσαν σοβαρή πρόκληση για τα πλοία που επιχειρούσαν να διασχίσουν την πλωτή οδό.
«Μπορεί να δεχτείς επίθεση και δεν μπορείς να εξασφαλίσεις ασφάλιση ή είναι εξαιρετικά ακριβή», δήλωσε στο CBS News, συνεργάτη του BBC στις ΗΠΑ, ο Arne Lohmann Rasmussen, επικεφαλής αναλυτής στην Global Risk Management, μια εταιρεία παροχής πληροφοριών για την ενεργειακή αγορά.
Οι χώρες του Κόλπου, συμπεριλαμβανομένου του Ιράν, βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στις εξαγωγές ενέργειας για τα έσοδά τους.
Η διακοπή στο στενό έχει πλήξει σκληρά και την Ασία, με μόνο την Κίνα να υπολογίζεται ότι αγοράζει περίπου το 90% του πετρελαίου που εξάγει το Ιράν στην παγκόσμια αγορά.
Στην Ασία, η κρίση καυσίμων συνεχίζει να επηρεάζει την καθημερινή ζωή. Οι κυβερνήσεις διέταξαν τους υπαλλήλους να εργάζονται από το σπίτι, μείωσαν την εβδομάδα εργασίας, κήρυξαν εθνικές αργίες και έκλεισαν τα πανεπιστήμια νωρίς προκειμένου να διατηρήσουν τα αποθέματά τους.
Στην Αφρική, το Νότιο Σουδάν και ο Μαυρίκιος ανακοίνωσαν μέτρα περιορισμού της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας.
Στην Ευρώπη, η Σλοβενία έγινε το πρώτο κράτος μέλος της ΕΕ που εφάρμοσε δελτίο καυσίμων.
Αγκυροβολημένα πλοία στο λιμάνι Khor Fakkan, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, 7 Ιουλίου 2026. EPA/ALI HAIDER
Πώς προσπάθησαν οι ΗΠΑ να ανοίξουν ξανά τα στενά
Οι ΗΠΑ δεν έχουν αναπτύξει πολεμικά πλοία στα στενά, περιορίζοντας τη στρατιωτική τους απάντηση σε αεροπορικές επιθέσεις κατά του Ιράν, συμπεριλαμβανομένου του ναυτικού του.
Έχουν βομβαρδίσει ιρανικές θέσεις πυραύλων κατά πλοίων κατά μήκος του στενού.
Ο Τραμπ είχε προηγουμένως καλέσει άλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένων τόσο συμμάχων των ΗΠΑ όσο και της Κίνας, να βοηθήσουν στην ασφάλεια του Ορμούζ στέλνοντας πολεμικά πλοία, αλλά το αίτημά του συνάντησε περιορισμένη ανταπόκριση. Στη συνέχεια δήλωσε ότι οι ΗΠΑ δεν χρειάζονταν πραγματικά τη βοήθειά τους.
Οι ΗΠΑ έχουν επιβάλει ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών για να πνίξουν το εμπόριο με το Ιράν – ένα μέτρο που εφαρμόζεται διαλείποντα όταν οι συνομιλίες φαίνεται να αποτυγχάνουν και οι δύο πλευρές ανταλλάσσουν πυρά.
Ο αμερικανικός στρατός έχει χρησιμοποιηθεί στο παρελθόν για την αποκατάσταση της ροής της ναυτιλιακής κίνησης μέσω των Στενών του Ορμούζ.
Στα τέλη της δεκαετίας του 1980, κατά τη διάρκεια του οκταετούς πολέμου Ιράν-Ιράκ, οι επιθέσεις σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις κλιμακώθηκαν σε έναν «πόλεμο δεξαμενοπλοίων» που είδε και τις δύο χώρες να επιτίθενται σε ουδέτερα πλοία για να ασκήσουν οικονομική πίεση.
Τα δεξαμενόπλοια του Κουβέιτ που μετέφεραν ιρακινό πετρέλαιο ήταν ιδιαίτερα ευάλωτα. Τελικά, αμερικανικά πολεμικά πλοία άρχισαν να τα συνοδεύουν μέσω του Περσικού Κόλπου σε μια επιχείρηση που εξελίχθηκε σε μία από τις μεγαλύτερες ναυτικές επιφανειακές επιχειρήσεις μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, σύμφωνα με το Ναυτικό Ινστιτούτο των ΗΠΑ.
Μια Ιρανή γυναίκα παρακολουθεί φορτηγά πλοία ακινητοποιημένα στα Στενά του Ορμούζ, ανοιχτά των ακτών του Μπαντάρ Αμπάς, στο νότιο Ιράν, την 1η Ιουνίου 2026. EPA/AMIRHOSSEIN KHORGOOEI/ ISNA NEWS AGENCY HANDOUT
Περνούσαν πλοία πριν από την κατάπαυση του πυρός;
Για δεκαετίες, στα πλοία παρεχόταν ελεύθερη διέλευση μέσω των Στενών του Ορμούζ.
Πριν ξεκινήσει η σύγκρουση, κατά μέσο όρο 138 πλοία διέσχιζαν το στενό καθημερινά, σύμφωνα με το Joint Maritime Information Center (JMIC), μια πολυεθνική ναυτιλιακή ομάδα που περιλαμβάνει τις ΗΠΑ.
Από τις 28 Φεβρουαρίου, αυτός ο αριθμός μειώθηκε σε λίγα μόνο πλοία την ημέρα.
Το Ιράν έχει δηλώσει επανειλημμένα ότι θα επιτρέψει σε «μη εχθρικά σκάφη» να περάσουν, υπό την προϋπόθεση ότι θα συντονίζονται με «τις αρμόδιες ιρανικές αρχές».
Έχει επίσης αναφέρει ότι οι ρυθμίσεις κυκλοφορίας δεν θα είναι ίδιες με πριν – φτάνοντας στο σημείο να απειλήσει να επιβάλει τέλος σε κάθε σκάφος.
Μπορούν οι εξαγωγείς ενέργειας να αποφύγουν το Ορμούζ;
Η διαρκής απειλή κλεισίματος έχει ωθήσει, με την πάροδο των ετών, τις πετρελαιοεξαγωγικές χώρες της περιοχής του Κόλπου να αναπτύξουν χερσαίες διαδρομές.
Η Σαουδική Αραβία λειτουργεί τον ανατολικό-δυτικό αγωγό αργού πετρελαίου μήκους 1.200 χιλιομέτρων, ικανό να μεταφέρει έως και πέντε εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου την ημέρα, σύμφωνα με την αμερικανική κυβέρνηση.
Στο παρελθόν, έχει επίσης μετατρέψει προσωρινά έναν αγωγό φυσικού αερίου για να μεταφέρει αργό πετρέλαιο.
Τα ΗΑΕ έχουν συνδέσει τα εσωτερικά τους πεδία πετρελαίου με το λιμάνι της Φουτζέιρα στον Κόλπο του Ομάν μέσω ενός αγωγού με ημερήσια δυναμικότητα τουλάχιστον 1,5 εκατομμυρίου βαρελιών.
Το πετρέλαιο θα μπορούσε να εκτραπεί μέσω εναλλακτικών υποδομών για να παρακάμψει το Ορμούζ, αλλά το Reuters αναφέρει ότι αυτό θα οδηγούσε σε πτώση της προσφοράς κατά 8-10 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα.
Επιπλέον, η φόρτωση πετρελαίου στη Φουτζέιρα έχει διαταραχθεί από επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη.
Πηγή: BBC
